Vững chãi là chắc chắn, đứng yên được trước sức đẩy, sức gió, sức va đập từ bên ngoài mà không lung lay hay đổ ngã. Người ta khen một bức tường, một cây cầu là vững chãi; rồi mượn luôn chữ ấy để nói về con người: bước chân vững chãi, một tâm thế vững chãi, một chỗ dựa vững chãi cho cả nhà.
| Nghĩa ngắn | Chắc chắn, chịu được tác động mạnh mà không lung lay, đổ ngã |
| Loại từ | Tính từ |
| Gần nghĩa | Vững vàng, vững chắc, chắc chắn, kiên cố |
| Trái nghĩa | Lung lay, ọp ẹp, chông chênh, chênh vênh |
Vững chãi: đẩy mãi không đổ
Thử đặt tay lên một cột nhà gỗ lim rồi đẩy. Cột không nhúc nhích. Cái cảm giác “đẩy mãi không đổ” ấy chính là lõi nghĩa của vững chãi. Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học xếp đây là tính từ, chỉ vật đứng chắc đến mức lực mạnh tác động vào cũng không làm nó lung lay hay ngã đổ; ví dụ đi kèm là bức tường thành.
Từ nghĩa gốc về đồ vật, chữ này bước sang con người theo hai hướng:
- Dáng vẻ, cử động: Ông nội đã ngoài tám mươi mà bước đi vẫn vững chãi.
- Tinh thần, chỗ dựa: Mẹ là điểm tựa vững chãi nhất của ba anh em sau ngày bố mất.
Thêm vài câu ở ngữ cảnh khác để thấy từ này đi được xa đến đâu:
- Ngôi nhà sàn dựng trên những cột gỗ lớn, đứng vững chãi qua mấy mùa lũ.
- Thủ môn đội bạn chơi rất vững chãi, cả hiệp một không để lọt lưới bàn nào.
- Muốn xây nhà cao thì phải đổ một cái móng thật vững chãi.
Vì chữ “chãi” mang dấu ngã và bắt đầu bằng “ch”, nhiều người gõ nhầm thành “vững trãi” hay “vững chải”. Cách viết đúng được giải thích ở bài vững chãi hay vững trãi, vững chải.
Vững chãi, vững vàng và kiên cố đặt cạnh nhau
Mấy từ dưới đây cùng xoay quanh ý “không đổ”, nhưng mỗi từ hợp với một loại đối tượng riêng. Chọn sai thì câu vẫn hiểu được, chỉ là nghe gượng.
| Từ | Nhấn vào | Hay đi với |
|---|---|---|
| Vững chãi | Thế đứng chắc, có sức nặng, chịu được lực đẩy | Tường, cột, bước chân, điểm tựa, tâm thế |
| Vững vàng | Ổn định, không dao động; thiên về tinh thần, năng lực | Tay nghề, lập trường, kiến thức, tay lái |
| Vững chắc | Chắc, khó phá vỡ; dùng rộng cả nghĩa trừu tượng | Nền tảng, căn cứ, bằng chứng |
| Kiên cố | Xây dựng bền chắc (Hán Việt, sắc thái kỹ thuật) | Nhà, công trình, trường học, công sự |
| Chông chênh, chênh vênh | Không cân, thiếu chỗ tựa, dễ đổ | Chồng sách, mỏm đá, tâm trạng |
Một mẹo nhỏ: thứ gì nhìn thấy được hình khối, sức nặng thì “vững chãi” nghe rất tự nhiên; còn thứ thuần trừu tượng như kiến thức, lập luận thì “vững vàng”, “vững chắc” hợp hơn. Nói “kiến thức vững chãi” không sai hẳn, nhưng ít người viết vậy. Ngược lại, “nhà kiên cố” là cách nói hành chính, còn “căn nhà vững chãi” có hơi văn hơn, gợi được dáng ngôi nhà.
Đối cực của vững chãi là cái thế cao mà thiếu chỗ tựa, được giảng kỹ ở bài chữ chênh vênh của tuổi đôi mươi.
Một tâm thế vững chãi nghĩa là sao?
Trong văn nghị luận, “vững chãi” hay được dùng cho tinh thần: đứng trước lời chê, thất bại hay áp lực đám đông mà không bị xô ngã. Ai cần chất liệu cho đề bàn về sự vững vàng của con người có thể đi theo ba ý:
- Vững chãi không phải là cứng nhắc. Cái cây đứng vững trước bão là cây có rễ sâu, chứ không phải cây không biết uốn. Người vững chãi vẫn nghe góp ý, chỉ không ngã theo mọi lời.
- Cái “móng” của người vững chãi: hiểu mình muốn gì, có năng lực thật, có vài mối quan hệ tin cậy để tựa vào lúc khó.
- Vững chãi được rèn từ việc nhỏ: giữ lời hứa, làm xong việc đã nhận, không đổi ý chỉ vì bị trêu.
Đặt cạnh những từ như lối sống kiên định với lựa chọn của mình hay chữ bản lĩnh của người trẻ, vững chãi là hình ảnh cụ thể nhất: nó cho người đọc thấy một dáng đứng, chứ không chỉ một phẩm chất.
Còn một lỗi hay gặp trong bài làm: “giá cả đã vững chãi trở lại”. Nói về số liệu, thị trường thì phải dùng ổn định hoặc vững; vững chãi cần một thứ có dáng, có sức nặng để đứng.
Vững chãi trong lời khen người, khen vật
Vững chãi nghĩa là gì khi nói về một người?
Là người có dáng đứng, bước đi chắc chắn, hoặc có tinh thần không dễ bị lung lay. Câu “anh ấy là chỗ dựa vững chãi của gia đình” khen một người đáng tin, gánh được việc lớn.
Vững chãi và vững chắc khác nhau thế nào?
Vững chắc dùng rộng hơn, đi được với cả thứ trừu tượng như nền tảng, bằng chứng. Vững chãi gợi một thế đứng có hình khối, có sức nặng, nên hợp với tường, cột, bước chân, điểm tựa.
Từ trái nghĩa với vững chãi là gì?
Với đồ vật: ọp ẹp, lung lay, xiêu vẹo, lỏng lẻo. Với thế đứng và tâm trạng: chông chênh, chênh vênh, chao đảo, dao động.
Vững chãi tiếng Anh là gì?
Với công trình, đồ vật có thể dùng sturdy hoặc solid; với bước chân là steady; với tinh thần, chỗ dựa thì steadfast hoặc rock-solid, tùy câu.