Từ đồng nghĩa với nghĩ đổi theo ba nét nghĩa: dùng trí óc để xét thì là suy nghĩ, ngẫm, tính; nhớ tới ai thì là nhớ đến, tưởng nhớ; có ý kiến về việc gì thì là cho rằng, tưởng, ngỡ. Nghĩ không có từ trái nghĩa trực tiếp; riêng nghĩa nhớ tới có thể đặt cạnh quên theo ngữ cảnh.
| Đồng nghĩa | suy nghĩ, ngẫm, tính; nhớ đến, tưởng nhớ; cho rằng, tưởng, ngỡ |
| Trái nghĩa | không có từ trực tiếp; theo ngữ cảnh: quên (với nghĩa nhớ tới) |
| Ba nét nghĩa | (1) suy xét; (2) nhớ, tưởng đến; (3) cho là |
Ngẫm, nhớ đến, cho rằng: nghĩ đang mang nét nghĩa nào?
| Từ | Nét nghĩa | Sắc thái |
|---|---|---|
| suy nghĩ | (1) | đầy đủ, trang trọng hơn nghĩ |
| ngẫm | (1) | nghĩ chậm, nghĩ lại cho thấm |
| tính | (1) | khẩu ngữ: “để mẹ tính” |
| nhớ đến, tưởng nhớ | (2) | tưởng nhớ: người đã khuất |
| cho rằng | (3) | nêu ý kiến, trung tính |
| tưởng, ngỡ | (3) | đã nghĩ vậy nhưng thực tế khác |
Thử với câu “Mình vẫn nghĩ là anh ấy sẽ đến”: nghĩ ở đây là nét (3), thay bằng cho rằng hay tưởng vẫn đúng ý. Còn “nghĩ về cha mẹ” là nét (2), đổi sang nhớ đến mới hợp. Nghĩ mãi không dứt ra thì xem bài giải thích nghĩ quẩn; nghĩ sâu, nghĩ lặng thì gần chữ suy tư.
Nghĩ có từ trái nghĩa không?
Không có từ đối lập trực tiếp. Với nét (2), “nghĩ đến mẹ” có thể đặt ngược với “quên mẹ”: quên là trái nghĩa theo ngữ cảnh. Với nét (1), câu “ăn có nhai, nói có nghĩ” đặt người biết nghĩ đối với kẻ nói bừa, làm bừa, nhưng đó không phải trái nghĩa trong từ điển. Vì sao tìm trái nghĩa với nghĩ khó như vậy, xem bài về từ trái nghĩa.
Đặt câu với nghĩ, ngẫm, tưởng và cho rằng
- Em nghĩ mãi mới ra cách giải bài toán.
- Lời ông dặn, Minh càng ngẫm càng thấm.
- Xa nhà, chiều nào Lan cũng nghĩ đến bữa cơm mẹ nấu.
- Cả lớp tưởng trời mưa nên mang áo, ai ngờ nắng chang chang.
Thay chữ nghĩ: hỏi đâu đáp đó
Từ đồng nghĩa với từ nghĩ là những từ nào?
Suy nghĩ, ngẫm, tính; nhớ đến; cho rằng, tưởng, ngỡ.
Nghĩ và tưởng khác nhau thế nào?
Tưởng thường hàm ý điều mình nghĩ hóa ra sai: “Tưởng dễ, hóa ra khó”.
Nghĩ và suy nghĩ có thay nhau được không?
Được ở nét (1): “nghĩ kỹ”, “suy nghĩ kỹ”. Ở nét (3) thì không: nói “Tôi nghĩ bạn đúng”, không nói “Tôi suy nghĩ bạn đúng”.