Từ đồng nghĩa với chủ động gần nhất là tự chủ, tích cực (ở nét tự ra tay) và năng động. Trái nghĩa với chủ động là bị động và thụ động, hai từ được từ điển ghi thẳng.
| Đồng nghĩa | tự chủ, tích cực, năng động; gần nghĩa: tự giác |
| Trái nghĩa | bị động, thụ động |
| Nghĩa | tự quyết định việc làm, không để ai chi phối; xem nghĩa chữ 主動 và cách sống chủ động |
Tự chủ, tích cực, năng động trùng với chủ động ở nét nào
| Từ | Trùng ở nét | Cụm quen |
|---|---|---|
| tự chủ | không bị ai chi phối; còn có nghĩa giữ được bình tĩnh | độc lập, tự chủ |
| tích cực | ra tay sớm, không ngồi đợi | tích cực phòng bệnh |
| năng động | hay hoạt động, nhạy với cái mới | tư duy năng động |
| tự giác | tự làm, không cần nhắc (gần nghĩa) | tự giác học bài |
“Thế chủ động” trên sân bóng không đổi thành “thế năng động” được. Tích cực còn hai nghĩa khác, có ở ba nghĩa của tích cực và từ thay; chỗ khác giữa tự chủ và tự lập thì xem bài về tính tự chủ.
Ra tay trước để nắm thế trên là nghĩa của thành ngữ Hán Việt tiên phát chế nhân, câu hay được nhắc trong binh pháp lẫn chuyện cạnh tranh làm ăn.
Bị động, thụ động: phía bên kia của chủ động
- bị động: rơi vào thế phải làm theo người khác hoặc hoàn cảnh: đối phó bị động.
- thụ động: chỉ chịu tác động, không phản ứng lại; hay nói về thói quen: học thụ động. Hai từ lệch nhau ra sao có ở thụ động khác bị động chỗ nào.
Ỷ lại, trông chờ chỉ đối lập theo ngữ cảnh, khi chê tính một người. Trong ngữ pháp, “Mẹ khen em” là câu chủ động, “Em được mẹ khen” là câu bị động tiếng Việt.
Câu mẫu với chủ động, tự chủ, thụ động
- Lan chủ động xin cô cho làm nhóm trưởng.
- Nhà nông đào thêm ao để chủ động nguồn nước tưới.
- Bị trêu mãi, anh vẫn tự chủ được, không nổi nóng.
- Ngồi nghe mà không ghi chép là cách học khá thụ động.
Chủ động: mấy câu hỏi hay gặp
Từ đồng nghĩa với chủ động là từ nào?
Tự chủ, tích cực, năng động. Tự giác nhấn vào chuyện không cần ai nhắc, chủ động nhấn vào chuyện ra tay trước, nên chỉ gần nghĩa.
Chủ động trái nghĩa với gì?
Bị động và thụ động.
Chủ động và tích cực có thay nhau được không?
Được khi nói cách làm: “chủ động phòng bệnh” gần với “tích cực phòng bệnh”. Còn “tín hiệu tích cực” thì không đổi thành “tín hiệu chủ động”.