Tứ đổ tường là cách nói gốc Hán chỉ bốn thói hư mà ông bà ta răn con cháu tránh xa: tửu (rượu chè), sắc (ham mê sắc đẹp, trăng hoa), tài (mê tiền bạc, cờ bạc) và khí (nóng giận, hơn thua). Hỏi “tứ đổ tường gồm những gì” là hỏi đúng bốn chữ ấy. Còn tứ đổ tường nghĩa là gì thì cứ nhìn mặt chữ: bốn bức tường nhốt con người lại.
| Nghĩa | Bốn thói hư tật xấu: rượu chè, sắc dục, tiền bạc và cờ bạc, nóng giận |
| Chữ Hán | 四堵牆: tứ (bốn), đổ (bức tường), tường (tường) |
| Loại từ | Danh từ, hay đi với “sa vào”, “dính vào”, “đủ cả” |
| Sắc thái | Răn dạy, chê trách; gặp nhiều trong lời người lớn tuổi |
Tứ đổ tường: bốn bức tường trong chữ Hán
Ba chữ làm nên cụm từ đều dễ đoán. Tứ (四) là bốn. Tường (牆) là bức tường. Chữ lạ nhất là đổ (堵): Thiều Chửu giảng đây là bức tường ngăn, và người xưa còn dùng nó làm đơn vị đo, tường cao năm “bản” thì gọi là một “đổ”. Đặt cạnh nhau, đổ và tường cùng một nghĩa, ghép lại để nhấn mạnh.
Bốn bức tường ấy được gán cho bốn chữ tửu, sắc, tài, khí (酒色財氣), một cụm thành ngữ Hán quen thuộc. Hình ảnh khá dễ hiểu: ai sa vào thì như bị vây giữa bốn mặt tường, quay hướng nào cũng vấp, khó tìm lối ra.
Tiện nói thêm về cách viết. Nhiều người gõ thành “tứ đỗ tường” với dấu ngã, nhưng chữ 堵 đọc là đổ, dấu hỏi.
Tửu, sắc, tài, khí: mỗi chữ một bức tường
Thứ tự bốn chữ gần như cố định, và mỗi chữ chỉ một kiểu buông thả:
- Tửu (酒, rượu): rượu chè quá độ, say xỉn, bỏ bê việc nhà, việc làm.
- Sắc (色, sắc đẹp): ham mê sắc đẹp, trăng hoa, thiếu chung thủy với người bạn đời.
- Tài (財, tiền của): ham tiền bạc đến mờ mắt, sa vào cờ bạc mong giàu nhanh rồi nợ nần.
- Khí (氣, khí huyết, tính khí): nóng nảy, hiếu thắng, động một chút là to tiếng, gây gổ.
Chữ khí là chỗ các cách giải thích chưa khớp nhau. Trong thành ngữ Hán, khí là cơn giận, cái tính dễ nổi nóng. Một số bài viết và từ điển tiếng Việt lại kể bốn tệ nạn của xã hội cũ theo hướng khác, xếp thói nghiện hút vào danh sách thay cho tính nóng giận. Học sinh gặp từ này trong bài đọc thì nên hiểu theo ngữ cảnh; còn khi tự giải nghĩa, cách hiểu “nóng giận” bám sát mặt chữ hơn.
Cũng cần biết rằng xưa kia cụm từ thường nhắm vào đàn ông, người ra ngoài giao du, nắm tiền bạc trong nhà. Ai “đủ cả tứ đổ tường” là người bị coi như hỏng, khó mà gửi gắm con gái hay giao việc lớn.
Những từ đứng gần tứ đổ tường
| Từ | Quan hệ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thói hư tật xấu | Đồng nghĩa (rộng hơn) | Chỉ chung mọi thói xấu, không giới hạn ở bốn điều |
| Ăn chơi sa đọa | Gần nghĩa | Nhấn vào lối sống hưởng lạc, tiêu xài hoang phí |
| Tệ nạn xã hội | Gần nghĩa | Cách gọi hành chính, báo chí; phạm vi rộng hơn và trang trọng hơn |
| Tu thân, giữ mình, sống điều độ | Trái nghĩa | Biết tiết chế ham muốn, giữ nếp sống lành mạnh |
Chữ khí ở đây khá gần với chữ “sân” trong tham, sân, si của nhà Phật, cũng là giận dữ. Ai tò mò có thể đọc thêm về cái giận và thói so bì hơn thua để thấy hai lối răn dạy gặp nhau ở chỗ nào.
Đặt tứ đổ tường vào câu
- Lời bà dặn cháu trai sắp đi làm xa: “Ra ngoài nhớ tránh xa tứ đổ tường, con nhé.”
- Câu kể chuyện làng: “Ông ấy dính đủ tứ đổ tường, bán dần ruộng vườn mà vẫn không đủ trả nợ.”
- Bài văn tả một nhân vật: “Người cha trong truyện không vướng tứ đổ tường, chỉ hiền lành và chăm làm.”
- Câu bình luận nửa đùa: “Rượu không uống, bài bạc không chơi, chỉ còn chữ khí là chưa bỏ được.”
Câu cuối không nhắc thẳng tên cụm từ nhưng người nghe vẫn hiểu, vì bốn chữ tửu, sắc, tài, khí đã thành nếp trong lời nói.
Bốn bức tường nhìn từ hôm nay
Lời răn cũ vẫn đúng, chỉ là các bức tường đổi hình dạng. Rượu bia đi cùng tai nạn giao thông. Cờ bạc trá hình thành những trò cá cược trên mạng. Còn chữ khí thì hiện ra trong những trận cãi nhau nảy lửa ở phần bình luận.
Đề bài yêu cầu bàn về các thói xấu thì mấy ý sau dùng được:
- Điểm chung của bốn thói là thiếu tiết chế. Một ly rượu ngày giỗ chưa thành tật; uống đến mức không làm chủ được mình mới là bức tường.
- Cái hại không dừng ở một người. Người cha nghiện rượu, mê cờ bạc kéo theo nỗi khổ của cả mái nhà và những người thân.
- Thoát ra đòi hỏi ý chí và cả sự nâng đỡ của người xung quanh, chứ không chỉ một lời hứa “từ mai bỏ”.
Kẻ sa vào cờ bạc, rượu chè lâu ngày dễ rơi vào cảnh khánh kiệt, của cải trong nhà cạn sạch không còn gì.
Thắc mắc thường gặp quanh bốn chữ tửu, sắc, tài, khí
Tứ đổ tường gồm những gì?
Gồm tửu (rượu chè), sắc (ham mê sắc đẹp, trăng hoa), tài (mê tiền bạc, cờ bạc) và khí (nóng giận, hiếu thắng). Có nơi giải thích chữ khí theo hướng khác, nhưng ba chữ đầu thì các nguồn đều thống nhất.
Tứ đổ tường nghĩa là gì theo chữ Hán?
Tứ là bốn, đổ và tường đều là bức tường. Cả cụm có nghĩa đen là bốn bức tường, nghĩa bóng là bốn thói xấu vây hãm con người.
Viết tứ đổ tường hay tứ đỗ tường mới đúng?
Viết tứ đổ tường, dấu hỏi, vì chữ Hán 堵 đọc là đổ. Dạng “tứ đỗ tường” xuất hiện khá nhiều trên mạng nhưng là viết theo thói quen phát âm.
Tứ đổ tường có chỉ dùng cho đàn ông không?
Xưa kia cụm từ chủ yếu nói về đàn ông. Hiện giờ người ta dùng cho bất kỳ ai sa vào rượu chè, cờ bạc hay sống buông thả, không phân biệt nam nữ.