Tiếng hát buổi sớm mai là bài đọc trong phần Tự đánh giá cuối Bài 11 (Trái tim yêu thương), sách Tiếng Việt lớp 4 Cánh diều tập 2, trang 15–16. Bài viết tóm tắt câu chuyện, gợi ý đáp án 5 câu hỏi và bài tập (có đoạn văn, đoạn thư mẫu), kèm cách tự nhận xét.
A. Đọc và làm bài tập: Tiếng hát buổi sớm mai (trang 15, 16)
Câu chuyện do Quỳnh Anh kể, gồm ba ý chính:
- Ở bìa rừng mọc lên một bông hoa lạ, cánh mềm như nhung, toả mùi thơm. Được Mặt Trời mỉm cười chào, hoa cất tiếng hát rất lâu rồi hỏi gió có thích bài hát ấy không.
- Gió ngạc nhiên, nhận đó là tiếng hát của mình, vì chính gió làm cánh hoa đung đưa, tạo ra tiếng lao xao. Sương cũng bảo hoa nhầm, đó là tiếng ngân nga của những hạt sương.
- Ba bạn cãi nhau không ai chịu ai, bèn đi hỏi bác gác rừng. Bác giảng giải: buổi sớm, loài nào cũng vui vẻ cất tiếng hát, mỗi loài một giọng riêng; phải chịu khó nghe nhau thì mới hiểu được nhau.
Giải nghĩa từ:
- Dập dờn: bay lên bay xuống nhẹ nhàng, nối tiếp nhau.
- Lao xao: tiếng động nhỏ, nhẹ, lẫn vào nhau như tiếng lá cây chạm nhau.
- Ngân nga: âm thanh kéo dài, vang nhẹ.
- Thánh thót: tiếng trong và cao, rơi ra từng tiếng nghe vui tai.
- Ôn tồn: nói nhẹ nhàng, chậm rãi, không nóng nảy.
- Hân hoan: vui mừng, phấn khởi.
Gợi ý đọc: giọng kể nhẹ nhàng; lời gió đọc với giọng ngạc nhiên; lời sương tự tin, hơi kiêu; lời bác gác rừng chậm rãi, ấm áp như lời khuyên.
Nội dung chính bài Tiếng hát buổi sớm mai
Câu chuyện kể về cuộc tranh cãi giữa hoa, gió và sương xem tiếng hát buổi sớm là của ai. Qua lời giải thích của bác gác rừng, bài đọc nhắn nhủ: mỗi người đều có tiếng nói riêng, ta cần biết lắng nghe người khác thì mới hiểu và sống hoà thuận với nhau.
Câu hỏi và bài tập (trang 16)
Câu 1 (trang 16): Nội dung chính của cuộc tranh luận giữa hoa, gió và sương là gì? Tìm ý đúng:
a) Bài hát có hay không?
b) Các bạn có thích bài hát không?
c) Bài hát ấy là của hoa, gió hay sương?
d) Các bạn có biết lắng nghe nhau không?
Trả lời: Chọn c. Hoa hỏi gió rồi hỏi sương, nhưng bạn nào cũng nhận tiếng hát là của chính mình. Cả ba cãi nhau về chuyện bài hát thuộc về ai, chứ không bàn bài hát hay hay dở.
Câu 2 (trang 16): Vì sao gió và sương đều nói là mình hát? Tìm ý đúng:
a) Vì gió và sương hiểu lầm hoa.
b) Vì gió và sương muốn trêu đùa hoa.
c) Vì gió và sương muốn tranh công với hoa.
d) Vì gió và sương chưa biết lắng nghe tiếng hát của hoa.
Trả lời: Chọn d. Gió chỉ nghe thấy tiếng lao xao do mình tạo ra, sương chỉ nghe tiếng ngân nga của mình, nên cả hai cho rằng hoa nhầm. Hai bạn chưa chịu lắng nghe giọng hát thật của hoa. Bác gác rừng cũng nhắc đúng điều này ở cuối truyện.
Câu 3 (trang 16): Dòng nào dưới đây thể hiện chủ đề của câu chuyện? Tìm ý đúng:
a) Khi Mặt Trời bắt đầu sưởi ấm vạn vật, muôn loài đều hân hoan hát ca.
b) Có biết lắng nghe nhau mới hiểu được tiếng hát của nhau.
c) Mỗi loài có tiếng hát của riêng mình.
d) Tranh cãi mãi, chẳng ai chịu ai.
Trả lời: Chọn b. Đây là câu kết trong lời bác gác rừng, nói lên điều câu chuyện muốn gửi tới người đọc. Dòng a và c chỉ là ý dẫn tới lời khuyên ấy; dòng d kể lại một sự việc trong truyện.
Câu 4 (trang 16): Xác định vị ngữ của mỗi câu sau:
a) Bông hoa toả hương thơm ngát.
b) Mặt Trời mỉm cười với hoa.
Trả lời: Vị ngữ là bộ phận nêu hoạt động, trạng thái hay đặc điểm của sự vật được nói tới ở chủ ngữ; nó trả lời câu hỏi Làm gì?, Thế nào?
| Câu | Chủ ngữ | Vị ngữ |
| a | Bông hoa | toả hương thơm ngát |
| b | Mặt Trời | mỉm cười với hoa |
Câu 5 (trang 16): Chọn 1 trong 2 đề sau:
a) Viết một đoạn văn ngắn chúc mừng bạn vừa đạt được kết quả tốt trong học tập (hoặc hoạt động văn nghệ, thể thao).
b) Tưởng tượng em là một bạn nhỏ trong bài thơ Buổi học cuối cùng, hãy viết một đoạn thư tạm biệt cô giáo.
Trả lời: Đoạn văn chúc mừng cần nói rõ bạn đạt kết quả gì, em cảm thấy thế nào và lời chúc. Đoạn thư cần có lời xưng hô, nỗi nhớ, lời cảm ơn và lời chúc cô. Bài tham khảo:
a) Chúc mừng bạn: Minh ơi, chiều qua cô chủ nhiệm báo tin cậu giành huy chương vàng môn bơi ếch của huyện, cả lớp vỗ tay rần rần. Tớ biết suốt mùa hè cậu dậy từ năm giờ sáng để ra bể bơi tập luyện, có hôm còn bị chuột rút mà vẫn không bỏ cuộc. Tấm huy chương ấy là phần thưởng xứng đáng cho sự chăm chỉ của cậu. Chúc mừng cậu nhé! Mong cậu giữ vững phong độ và mang thêm nhiều giải thưởng về cho trường mình.
b) Thư tạm biệt cô giáo: Cô kính yêu! Hôm nay là buổi học cuối cùng cô đứng lớp, cả lớp con ai cũng ngồi thật ngay ngắn, chẳng bạn nào muốn giờ học trôi qua. Con nhớ mái tóc đã điểm bạc, đôi bàn tay dính phấn và nụ cười hiền của cô mỗi lần cô giảng bài. Con thấy ân hận vì có những hôm con mải nói chuyện riêng làm cô phải nhắc. Con cảm ơn cô đã dạy dỗ chúng con bằng cả tấm lòng. Chúc cô luôn mạnh khoẻ và vui vẻ khi nghỉ hưu. Con hứa sẽ chăm ngoan để cô luôn tự hào về chúng con.
B. Tự nhận xét (trang 16)
Câu 1 (trang 16): Em đạt yêu cầu ở mức nào?
Trả lời: Em so bài làm với gợi ý: câu 1, 2, 3 mỗi câu một đáp án (c, d, b); câu 4 phải tìm đúng vị ngữ của cả hai câu; câu 5 đạt khi đoạn văn đúng đề, đủ ý, câu văn rõ ràng và có cảm xúc. Làm đúng hết và viết tốt là mức tốt; sai một ít là đạt; sai nhiều thì em cần ôn lại.
Câu 2 (trang 16): Em cần cố gắng thêm về mặt nào?
Trả lời: Em có thể cần:
- Đọc kĩ phần cuối câu chuyện để tìm chủ đề, lời khuyên mà truyện gửi gắm.
- Ôn cách tìm vị ngữ bằng câu hỏi Làm gì?, Thế nào?, Là gì?
- Luyện viết đoạn văn chúc mừng và đoạn thư có đủ phần mở đầu, nội dung và lời chúc.
Ôn lại các bài đọc trong Bài 11: Buổi học cuối cùng, Những hạt gạo ân tình, Con sóng lan xa.