Ngọn lửa Ô-lim-pích là bài đọc trong phần Tự đánh giá cuối Bài 16 (Cánh chim hoà bình), sách Tiếng Việt lớp 5 Cánh diều tập 2, trang 84–85. Bài viết tóm tắt văn bản, gợi ý đáp án 5 câu hỏi và bài tập (có đoạn văn mẫu dùng phép lặp), kèm cách tự nhận xét.
A. Đọc và làm bài tập: Ngọn lửa Ô-lim-pích (trang 84)
Văn bản thông tin theo sách Những mẩu chuyện lịch sử thế giới, gồm ba đoạn:
- Đoạn 1: Đại hội Thể thao Ô-lim-pích có từ gần 3 000 năm trước ở Hy Lạp cổ; nơi tổ chức đầu tiên là thành phố Ô-lim-pi-a, dưới chân ngọn núi thiêng Ô-lim-pơ.
- Đoạn 2: Đại hội diễn ra bốn năm một lần, kéo dài vài ngày; thanh niên khắp nơi về thi tài nhiều môn; người thắng được tôn vinh bằng vòng nguyệt quế; trong những ngày Đại hội, các cuộc chiến phải dừng lại.
- Đoạn 3: từ năm 1896, Đại hội được tổ chức lại cho toàn thế giới; số môn thi tăng dần, có thêm vận động viên nữ; biểu tượng năm vòng tròn và ngọn lửa mang từ Ô-lim-pi-a thể hiện tinh thần hoà bình, hữu nghị.
Giải nghĩa từ (theo chú thích SGK):
- Tấu nhạc: biểu diễn một bản nhạc.
- Nguyệt quế: loài cây thân gỗ hoặc cây bụi lớn, lá màu sáng như dát vàng, hoa vàng nhạt.
- Xung đột: chiến tranh (nghĩa trong bài).
- Tứ xứ: bốn phương, khắp nơi.
Gợi ý đọc: giọng rõ ràng, khúc chiết; đọc đúng các tên riêng phiên âm (Ô-lim-pích, Ô-lim-pi-a, Ô-lim-pơ) và các con số.
Nội dung chính bài Ngọn lửa Ô-lim-pích
Văn bản giới thiệu nguồn gốc, quy ước và ý nghĩa của Đại hội Thể thao Ô-lim-pích: từ một lễ hội của người Hy Lạp cổ, Đại hội đã trở thành ngày hội thể thao của cả thế giới, mang thông điệp hoà bình và hữu nghị giữa các dân tộc.
Câu hỏi và bài tập (trang 85)
Câu 1 (trang 85): Đại hội Thể thao Ô-lim-pích đầu tiên được tổ chức từ bao giờ, ở nước nào? Tìm ý đúng:
a) Từ gần 3 000 năm trước, ở nước Hy Lạp cổ.
b) Từ gần 3 000 năm trước, ở thành phố Ô-lim-pi-a.
c) Từ năm 1896, ở thành phố Ô-lim-pi-a.
d) Từ năm 1896, ở nước Hy Lạp cổ.
Trả lời: Chọn a. Câu hỏi về thời gian và đất nước: gần 3 000 năm trước, ở Hy Lạp cổ. Ô-lim-pi-a là thành phố, không phải tên nước; năm 1896 là lúc Đại hội được tổ chức lại.
Câu 2 (trang 85): Quy ước nào thể hiện tinh thần hoà bình, hữu nghị của Đại hội Thể thao Ô-lim-pích? Tìm ý đúng:
a) Đại hội được tổ chức bốn năm một lần, thường kéo dài năm, sáu ngày.
b) Trai tráng thi chạy, nhảy, bắn cung, đua ngựa, ném đĩa, ném lao, đấu vật,…
c) Trong thời gian diễn ra Đại hội, mọi cuộc xung đột đều phải tạm ngừng.
d) Những người đoạt giải được tấu nhạc chúc mừng và được đặt một vòng nguyệt quế lên đầu.
Trả lời: Chọn c. Ngừng mọi cuộc chiến trong những ngày thi đấu cho thấy người Hy Lạp xưa đặt hoà bình lên trên hết. Các ý còn lại nói về thời gian, môn thi và phần thưởng.
Câu 3 (trang 85): Theo em, ý nghĩa của việc khôi phục Đại hội Thể thao Ô-lim-pích là gì? Tìm các ý đúng:
a) Tiếp nối tinh thần hoà bình, hữu nghị và tinh thần thượng võ của người xưa.
b) Tăng cường tình hữu nghị giữa vận động viên các nước và giữa các dân tộc.
c) Tăng thêm các môn thi đấu ngoài các môn truyền thống của người Hy Lạp cổ.
d) Khuyến khích việc phát triển thể dục thể thao, rèn luyện sức khoẻ trên toàn thế giới.
Trả lời: Chọn a, b, d. Việc tăng thêm môn thi (ý c) chỉ là một thay đổi trong cách tổ chức, không phải ý nghĩa của việc khôi phục Đại hội.
Câu 4 (trang 85): Tìm biện pháp liên kết câu trong đoạn tóm tắt bài đọc Ngọn lửa Ô-lim-pích sau đây:
Tục lệ tổ chức Đại hội Thể thao Ô-lim-pích đã có từ gần 3 000 năm trước ở nước Hy Lạp cổ. Đại hội được tổ chức bốn năm một lần, vào tháng Bảy, thường kéo dài năm, sáu ngày. Trong thời gian diễn ra Đại hội, mọi cuộc xung đột đều phải tạm ngừng. Từ năm 1896, tục lệ tốt đẹp này được khôi phục và tổ chức trên phạm vi toàn thế giới.
Trả lời: Các câu trong đoạn được liên kết bằng biện pháp lặp từ ngữ (đánh số các câu trong đoạn lần lượt từ (1) đến (4)):
| Câu | Liên kết với câu | Từ ngữ được lặp lại |
| (2) | (1) | Đại hội |
| (3) | (2) | Đại hội |
| (4) | (1) | tục lệ |
Câu 5 (trang 85): Viết đoạn văn ngắn nêu cảm nghĩ của em về câu chuyện Ngọn lửa Ô-lim-pích, trong đó có sử dụng biện pháp lặp để liên kết câu. Chỉ ra biện pháp lặp trong đoạn văn của em.
Trả lời: Đoạn văn nêu điều em thích, điều em học được từ bài đọc; cố ý lặp lại một từ ngữ ở câu sau để nối với câu trước. Đoạn văn tham khảo:
Bài đọc Ngọn lửa Ô-lim-pích giúp em hiểu thêm về ngày hội thể thao lớn nhất hành tinh. Em thích nhất quy ước dừng mọi cuộc chiến khi Đại hội diễn ra. Đại hội vì thế không chỉ là nơi thi tài mà còn là lời kêu gọi sống hoà thuận. Ngọn lửa được rước từ Ô-lim-pi-a như mang theo mong ước ấy đến khắp năm châu. Ngọn lửa ấy cháy sáng suốt những ngày thi đấu, nhắc mọi người rằng thể thao gắn kết các dân tộc. Em mong sau này được tận mắt xem vận động viên Việt Nam thi đấu dưới ngọn lửa thiêng.
Biện pháp lặp: từ Đại hội ở câu thứ ba lặp lại từ ở câu thứ hai; từ ngữ Ngọn lửa ở câu thứ năm lặp lại từ ngữ ở câu thứ tư.
B. Tự nhận xét (trang 85)
Câu 1 (trang 85): Em đạt yêu cầu ở mức nào?
Trả lời: Em đối chiếu bài làm: câu 1 chọn a; câu 2 chọn c; câu 3 chọn a, b, d; câu 4 chỉ ra phép lặp với các từ Đại hội, tục lệ. Câu 5 đạt khi đoạn văn nêu được cảm nghĩ và có ít nhất một chỗ dùng phép lặp, chỉ đúng từ được lặp. Vở bài tập gợi ý thang 10 điểm: câu 1, câu 2 mỗi câu 1 điểm; câu 3 và câu 4 mỗi câu 2 điểm; câu 5: 4 điểm. Từ 9 điểm trở lên là tốt, từ 5 đến 8 điểm là đạt, dưới 5 điểm là cần cố gắng.
Câu 2 (trang 85): Em cần cố gắng thêm về mặt nào?
Trả lời: Em có thể cần:
- Đọc kĩ câu hỏi xem hỏi về thời gian, địa điểm hay ý nghĩa để chọn cho trúng.
- Ôn biện pháp liên kết câu bằng cách lặp từ ngữ: tìm từ ngữ của câu trước được nhắc lại ở câu sau.
- Khi viết đoạn văn, chủ động dùng phép lặp và gạch dưới từ được lặp để tự kiểm tra.
Ôn lại các bài đọc trong Bài 16: Biểu tượng của hoà bình, Bài ca Trái Đất, Những con hạc giấy, Việt Nam ở trong trái tim tôi.