Ôn tập giữa học kì 1 lớp 5 (trang 68–74) – Cánh diều

Trả lời: Hai bạn quen nhau qua mục “Góc sáng tạo” của báo Thiếu niên Tiền phong năm ngoái: cả hai cùng gửi bài dự thi ý tưởng bảo vệ môi trường quê hương và tình cờ có chung một ý tưởng – thả bèo để làm sạch ao hồ bị ô nhiễm.

Trả lời: Đó là lần đầu tiên Nam được nhìn thấy biển. Nam thấy biển đẹp vô cùng, được cùng An đi dọc bãi cát nhặt ốc, áp vỏ ốc vào tai nghe tiếng biển, và hai bạn kể cho nhau nghe ước mơ của mình.

Trả lời: Cả hai đều mơ làm cho quê hương mình tươi đẹp hơn: Nam muốn học ngành thuỷ lợi, đưa nước về cho vùng đồi khô cằn để không còn đồi trọc; An muốn bảo vệ biển luôn yên bình, giàu tôm cá. Hai mơ ước đều xuất phát từ tình yêu quê hương và thiên nhiên.

Trả lời: Ví dụ: ước mơ, ước mong (có thể dùng thêm: ước vọng, mong ước, khát vọng).

a) Đoạn văn (Lộc Hà) kể đội trưởng Tùng dặn đội bóng lớp mình trước trận đấu với lớp 5A; từ in đậm: tiền đạo, thủ môn.
b) Đoạn văn (Hồng An) tả một sáng mùa đông giá rét, bạn Hà nằm trong chăn nghĩ đến mẹ; từ in đậm: lạnh cóng, luồn.

Trả lời:

Răng của chiếc cào / Làm sao nhai được? / Mũi thuyền rẽ nước / Thì ngửi cái gì? / Cái ấm không nghe / Sao tai lại mọc? (Quang Huy) – Từ in đậm: răng, mũi, tai.

Trả lời: Cả ba từ đều được dùng với nghĩa chuyển:

• răng (của chiếc cào): các thanh nhọn xếp đều nhau ở chiếc cào, không dùng để nhai.
• mũi (thuyền): phần nhọn ở đầu thuyền, rẽ nước cho thuyền đi, không dùng để ngửi.
• tai (ấm): phần quai cầm nhô ra hai bên ấm, không dùng để nghe.

Nghĩa gốc của ba từ là bộ phận trên cơ thể người, động vật. Nhà thơ cố ý hỏi ngộ nghĩnh để ta nhận ra nghĩa chuyển.

Trả lời: Ví dụ với từ chân:

• Nghĩa gốc (bộ phận dưới cùng của cơ thể, dùng để đi, đứng): Em bé chập chững bước những bước chân đầu tiên.
• Nghĩa chuyển (phần dưới cùng của đồ vật, sự vật): Ngôi nhà của bà nằm dưới chân núi.

Trả lời: Đoạn viết tiếp tham khảo (xem lại bài Sự tích dưa hấu): …Bị vua đày ra đảo hoang, An Tiêm không than thở mà cùng vợ con dựng nhà, tìm cách sinh sống. Thấy đàn chim ăn một loại quả lạ rồi nhả hạt, chàng đem hạt về gieo trồng. Từ những hạt ấy, cả hòn đảo phủ kín dưa xanh ruột đỏ, ngọt mát. Chàng còn khắc tên lên quả dưa, thả xuống biển để đổi lấy lương thực, đồ dùng. Tôi khâm phục An Tiêm vì chàng tin vào sức lao động của chính mình và không bao giờ chịu khuất phục trước khó khăn.

Trả lời: Đoạn viết tiếp tham khảo: …kì lạ: lên ba tuổi vẫn chẳng nói chẳng cười, cứ nằm im một chỗ. Thế mà khi nghe sứ giả đi tìm người tài cứu nước, cậu bỗng cất tiếng xin đi đánh giặc. Từ đó, cậu ăn bao nhiêu cũng không no, lớn nhanh như thổi. Khi giặc đến, Gióng vươn vai thành tráng sĩ, mặc áo giáp sắt, cưỡi ngựa sắt xông ra trận. Roi sắt gãy, chàng nhổ những bụi tre bên đường quật vào giặc. Đánh tan giặc, Gióng cởi áo giáp bỏ lại, cưỡi ngựa bay về trời. Tôi yêu Thánh Gióng vì người anh hùng ấy đánh giặc cứu nước mà không màng công danh.

Đoạn văn (theo báo Lao Động) giới thiệu một thư viện nổi tiếng, trong đó các tên riêng bị viết sai: mo gân, niu oóc, hoa kỳ, Oanto xcốt, bandắc, Lêônácđô đa vinxi, Mikenlănggiơlô, Rembrăng.

Trả lời:

Quy tắc: tên người, tên địa lí nước ngoài phiên âm theo tiếng Việt thì viết hoa chữ cái đầu của mỗi bộ phận tạo thành tên; các tiếng trong cùng một bộ phận nối với nhau bằng dấu gạch nối. Tên phiên âm theo âm Hán Việt (Hoa Kỳ) viết như tên riêng Việt Nam.

Chiều qua, ở ngã ba đường, nơi đặt bảng tin khu phố, xuất hiện một thông báo về giải thi đấu bóng đá thiếu nhi của phường. Hoà “Đen” đội trưởng đội Mũi Tên Vàng ngay lập tức tổ chức họp đội bóng của khu phố. Chỉ 15 phút sau, các cầu thủ tất cả đều đang háo hức chờ đợi trận bóng đã có mặt ở nhà văn hoá. (Khánh Linh)

Trả lời: Bốn vị trí là hai cặp dấu gạch ngang bao quanh hai bộ phận giải thích:

• Câu 1: trước và sau bộ phận nơi đặt bảng tin khu phố (giải thích ngã ba đường là chỗ nào).
• Câu 2: trước và sau bộ phận đội trưởng đội Mũi Tên Vàng (giải thích Hoà “Đen” là ai).

Viết lại: Chiều qua, ở ngã ba đường – nơi đặt bảng tin khu phố – xuất hiện … Hoà “Đen” – đội trưởng đội Mũi Tên Vàng – ngay lập tức …

a) Lời của bé Hà, nói về chị của mình. b) Lời của người chị, nói về bé Hà. c) Lời của bé Hà, nói về các trò chơi của bé. d) Lời của người chị, nói về tuổi thơ của mình.

Trả lời: Chọn b. Ngay khổ đầu, người nói xưng chị và gọi em là cô bé Hà.

a) Có đôi bàn tay chứa đầy phép lạ. b) Có chiếc răng sứt, hay nhoẻn cười. c) Có nhiều trò chơi, nhiều ước mơ đẹp. d) Có đuôi tóc nhỏ tung tăng trên vai.

Trả lời: Các ý đúng: b và d. Ý a, c nói về việc làm, tâm hồn của bé chứ không phải ngoại hình.

a) Biến mái tóc thành mây che Mặt Trăng. b) Biến chiếc gối nhỏ thành em bé để ru em ngủ. c) Biến mấy củ khoai lang thành đàn lợn, lá me thành cơm, gạo. d) Biến chiếc thuyền giấy thành chiếc thuyền ôm đầy ước mơ.

Trả lời: Các ý đúng: b, c, d. Ý a là hình ảnh so sánh mái tóc của bé (tóc đen lấp ló như mây che trăng) khi bé đeo vỏ bưởi, không phải việc bàn tay bé làm.

Trả lời: Bài thơ nói lên tình yêu thương trìu mến của người chị dành cho em gái, đồng thời cho thấy thế giới tuổi thơ thật hồn nhiên, đẹp đẽ: với trẻ em, đồ vật bình thường cũng hoá thành điều kì diệu nhờ trí tưởng tượng.

Trả lời: Đoạn văn tham khảo: Theo em, anh chị lớn cần yêu thương và nhường nhịn các em nhỏ. Em nhỏ còn non nớt, chưa biết nhiều điều, nên anh chị phải kiên nhẫn chỉ bảo thay vì quát mắng. Khi em chơi những trò tưởng tượng ngộ nghĩnh, anh chị nên tôn trọng, thậm chí chơi cùng em. Anh chị cũng cần làm gương: chăm học, lễ phép để em noi theo. Ở nhà, em luôn cố gắng làm một người chị tốt của bé Na, vì em biết bé luôn nhìn và bắt chước em.

Trả lời: Dàn ý: Mở bài – giới thiệu người em tả. Thân bài – tả ngoại hình (dáng người, khuôn mặt, mái tóc, đôi mắt, trang phục); tả hoạt động, tính cách qua việc làm cụ thể; kỉ niệm giữa em và người ấy. Kết bài – tình cảm, mong ước.

Đoạn thân bài tham khảo (tả bà): Bà em năm nay ngoài bảy mươi tuổi, dáng người nhỏ nhắn, lưng đã hơi còng. Mái tóc bà bạc trắng như cước, lúc nào cũng được búi gọn sau gáy. Khuôn mặt bà nhiều nếp nhăn nhưng đôi mắt vẫn hiền hậu, ấm áp. Sáng nào bà cũng dậy sớm quét sân, cho gà ăn rồi ra vườn tưới rau. Tối đến, bà ngồi bên em, vừa quạt vừa kể chuyện cổ tích bằng giọng trầm ấm. Mỗi lần em ốm, bà lại thức suốt đêm chườm khăn, nấu cháo cho em.

Trả lời: Dàn ý: Mở bài – giới thiệu tên nhân vật, câu chuyện. Thân bài – giới thiệu hoàn cảnh, ngoại hình (nếu có), những việc làm, lời nói nổi bật; phẩm chất của nhân vật. Kết bài – vì sao em yêu thích, em học được gì. Em có thể dựa vào hai đoạn văn đã viết ở tiết 4 (Mai An Tiêm, Thánh Gióng) để phát triển thành bài văn hoàn chỉnh.