Hạ thuỷ con tàu là bài đọc trong phần Tự đánh giá cuối Bài 14 (Gương kiến quốc), sách Tiếng Việt lớp 5 Cánh diều tập 2, trang 62–64. Bài viết tóm tắt câu chuyện, gợi ý đáp án 5 câu hỏi và bài tập (có đoạn văn mẫu), kèm cách tự nhận xét.
A. Đọc và làm bài tập: Hạ thuỷ con tàu (trang 62, 63)
Bài đọc trích từ tác phẩm của nhà văn Nga A-lếch-xây Tôn-xtôi (bản dịch của Nguyễn Xuân Thảo – Trịnh Như Lương), kể về lễ hạ thuỷ một con tàu chiến của nước Nga thời vua Pi-ốt đệ Nhất:
- Đoạn 1: buổi sáng trong trẻo bên bờ sông; con tàu hai tầng mang 50 khẩu đại bác đứng sừng sững trên giá, chờ được đưa xuống nước.
- Đoạn 2: nhà vua ăn mặc giản dị như người thợ, báo với viên đô đốc rằng tàu đã sẵn sàng rồi vội vã quay lại chỗ làm, khiến khách nước ngoài sửng sốt.
- Đoạn 3: nhà vua hô hào đám thợ, chính tay nện búa; con tàu từ từ trượt trên các đòn kê.
- Đoạn 4: con tàu lao xuống sông giữa tiếng reo hò, cờ bay và tiếng đại bác chào mừng.
Giải nghĩa từ (theo chú thích SGK):
- Hạ thuỷ: đưa tàu, thuyền xuống nước sau khi đóng mới hoặc sửa chữa xong.
- Pi-ốt đệ Nhất: vua nước Nga, từng đi học kĩ thuật đóng tàu ở nước ngoài, có công lớn đưa nước Nga trở thành cường quốc.
- Quần chẽn: loại quần bó sát người của quý tộc ngày xưa.
- Đô đốc: người chỉ huy cao nhất của hải quân ở nhiều nước.
- Nga hoàng: hoàng đế nước Nga.
- Rầm: thanh vật liệu cứng, chắc, chống phía trước thân tàu để tàu giữ được thăng bằng (nghĩa trong bài).
Gợi ý đọc: đoạn đầu đọc chậm, tả cảnh; lời nhà vua hô thợ đọc to, dứt khoát; đoạn tàu trượt xuống sông đọc nhanh dần, hồi hộp rồi vui mừng.
Nội dung chính bài Hạ thuỷ con tàu
Câu chuyện khắc hoạ vua Pi-ốt đệ Nhất giản dị, gần gũi với người lao động, trực tiếp làm việc cùng thợ để đưa con tàu chiến xuống nước. Qua đó, ta thấy một vị vua hết lòng vì công cuộc xây dựng đất nước.
Câu hỏi và bài tập (trang 64)
Câu 1 (trang 64): Bài đọc kể chuyện gì? Tìm ý đúng:
a) Chuyện vua Pi-ốt đệ Nhất đến dự lễ hạ thuỷ con tàu.
b) Chuyện vua Pi-ốt đệ Nhất điều khiển con tàu.
c) Chuyện vua Pi-ốt đệ Nhất tham gia đóng con tàu.
d) Chuyện vua Pi-ốt đệ Nhất tham gia hạ thuỷ con tàu.
Trả lời: Chọn d. Nhà vua không chỉ đến xem mà còn chỉ huy thợ, tự tay nện búa để đưa tàu xuống sông. Bài đọc không kể việc đóng tàu hay lái tàu.
Câu 2 (trang 64): Vì sao quan khách nước ngoài kinh ngạc? Tìm ý đúng:
a) Vì họ thấy Nga hoàng không khác gì một người thợ mộc bình thường.
b) Vì họ thấy Nga hoàng dừng lại trước viên đô đốc Gô-lô-vin to béo.
c) Vì họ thấy viên đô đốc Gô-lô-vin to béo đội một bộ tóc giả to xù.
d) Vì họ thấy Nga hoàng thét to, ra lệnh cho đám thợ nhốn nháo.
Trả lời: Chọn a. Một vị hoàng đế lại mặc áo vải thô, xắn tay áo, vội vã chạy về chỗ đám thợ, chân giẫm lên vỏ bào. Điều đó quá lạ với khách nước ngoài.
Câu 3 (trang 64): Tính cách độc đáo của vua Pi-ốt đệ Nhất được thể hiện qua những chi tiết nào? Tìm các ý đúng:
a) Nhà vua từ phía chiếc tàu bước tới phía quan khách.
b) Nhà vua mặc trang phục như một người thợ bình thường.
c) Nhà vua nói với viên đô đốc như cấp dưới nói với chỉ huy.
d) Nhà vua trực tiếp tham gia vào quá trình hạ thuỷ con tàu.
Trả lời: Chọn b, c, d.
- Ý b: vua mặc áo sơ mi vải thô, xắn tay áo, đội mũ hất ra sau.
- Ý c: là vua nhưng vẫn lễ phép “Thưa ngài đô đốc” và xin phép rút đòn kê, như người dưới báo cáo người chỉ huy.
- Ý d: vua đứng cùng thợ, nện búa đến mức xương vai nhô lên thụt xuống.
- Ý a chỉ là việc đi lại bình thường, không cho thấy tính cách đặc biệt.
Câu 4 (trang 64): Những chi tiết miêu tả nhà vua điều khiển và làm việc cùng tốp thợ cho chúng ta biết điều gì?
Trả lời: Các chi tiết đó cho thấy:
- Nhà vua rất giản dị, gần gũi, coi người thợ như đồng đội, không giữ khoảng cách vua – dân.
- Nhà vua hiểu nghề, say mê công việc đóng tàu và có trách nhiệm đến cùng với việc mình phụ trách.
- Nhà vua quý trọng lao động và hết lòng vì việc xây dựng hải quân, làm cho đất nước mạnh lên.
Câu 5 (trang 64): Viết một đoạn văn nói lên ấn tượng của em về nhân vật vua Pi-ốt đệ Nhất hoặc quang cảnh hạ thuỷ con tàu đầu tiên của nước Nga trong bài đọc.
Trả lời: Em chọn một trong hai đề tài. Đoạn văn nên có câu mở nêu ấn tượng chung, vài câu nêu chi tiết làm em nhớ nhất và câu kết nói suy nghĩ của em. Đoạn văn tham khảo (về nhân vật):
Đọc Hạ thuỷ con tàu, em ấn tượng nhất với vua Pi-ốt đệ Nhất. Là hoàng đế của cả một đất nước rộng lớn, vậy mà ông ăn mặc chẳng khác gì một bác thợ mộc. Ông lễ phép xin phép viên đô đốc rồi tất tả quay về với đám thợ. Cảnh nhà vua vung búa cùng mọi người, bờ vai gồng lên dưới lớp áo mỏng khiến em vô cùng khâm phục. Ông không đứng ngoài ra lệnh mà cùng làm, cùng lo, cùng vui khi con tàu lướt xuống sông. Em nghĩ người lãnh đạo như vậy mới được mọi người yêu quý và tin theo.
B. Tự nhận xét (trang 64)
Câu 1 (trang 64): Em đạt yêu cầu ở mức nào?
Trả lời: Em đối chiếu bài làm: câu 1 chọn d; câu 2 chọn a; câu 3 chọn b, c, d; câu 4 nêu được ít nhất hai ý về phẩm chất của nhà vua. Câu 5 đạt khi đoạn văn có chi tiết từ bài đọc và nói được ấn tượng của em. Vở bài tập gợi ý thang 10 điểm: câu 1, câu 2 mỗi câu 1 điểm; câu 3 và câu 4 mỗi câu 2 điểm; câu 5: 4 điểm. Từ 9 điểm trở lên là tốt, từ 5 đến 8 điểm là đạt, dưới 5 điểm là cần cố gắng.
Câu 2 (trang 64): Em cần cố gắng thêm về mặt nào?
Trả lời: Em có thể cần:
- Đọc kĩ các chú thích (hạ thuỷ, đô đốc, rầm…) để hiểu đúng bài có nhiều từ lạ.
- Tìm chi tiết về trang phục, lời nói, việc làm để rút ra tính cách nhân vật.
- Viết đoạn văn nêu ấn tượng: chọn một, hai chi tiết nổi bật thay vì kể lại cả bài.
Ôn lại các bài đọc trong Bài 14: Vua Lý Thái Tông, Tuần lễ Vàng, Thăm nhà Bác, Vượt qua thách thức.