Cậu bé Kơ Sung là bài đọc trong phần Tự đánh giá cuối Bài 4 (Có chí thì nên), sách Tiếng Việt lớp 5 Cánh diều tập 1, trang 65–67. Bài viết tóm tắt câu chuyện, gợi ý đáp án 5 câu hỏi và bài tập (có đoạn văn mẫu), kèm cách tự nhận xét.
A. Đọc và làm bài tập: Cậu bé Kơ Sung (trang 65, 66)
Truyện theo Lê Anh Vinh và Bùi Thị Diển, kể về một cậu bé ở buôn làng Tây Nguyên:
- Kơ Sung chỉ có một chân, đi lại vất vả nên được cả nhà hết mực thương yêu, chiều chuộng.
- Mùa hái cà phê, mẹ giao việc cho anh Kơ Choi và chị Hơ Giông, riêng Kơ Sung chỉ được dặn ở yên kẻo ngã. Cậu muốn đỡ đần ai cũng bị gạt đi nên rất buồn, chỉ biết tìm niềm vui trong sách.
- Thấy tay bố mẹ đau vì hái cà phê, Kơ Sung nhớ lại cuốn sách dạy làm dụng cụ, rồi cùng bố làm ra chiếc tay hái cà phê bằng sắt, có chỗ cầm quấn vải.
- Bố mẹ mừng rỡ khen ngợi. Kơ Sung làm thêm để tặng hàng xóm và ấp ủ những sáng kiến mới.
Giải nghĩa từ:
- Cưng chiều: rất yêu thương, chiều theo ý.
- Tất bật: vội vã, bận rộn với nhiều việc.
- Hí hửng: vui mừng, háo hức vì mong được điều gì.
- Sáng kiến: ý nghĩ mới, cách làm mới giúp công việc tốt hơn.
Gợi ý đọc: giọng kể chậm, buồn ở đoạn Kơ Sung bị từ chối; vui, phấn khởi ở đoạn bố mẹ khen; lời mẹ reo, lời bố khen đọc vui sướng, tự hào.
Nội dung chính bài Cậu bé Kơ Sung
Câu chuyện ca ngợi cậu bé khuyết tật Kơ Sung giàu nghị lực: không chịu ngồi yên vì hoàn cảnh, cậu ham đọc sách, biết vận dụng điều đã đọc để làm ra dụng cụ có ích, giúp bố mẹ và cả hàng xóm.
Câu hỏi và bài tập (trang 67)
Câu 1 (trang 67): Vì sao cả nhà đều thương và cưng chiều Kơ Sung? Tìm ý đúng:
a) Vì Kơ Sung sống với bố, mẹ, anh và chị.
b) Vì Kơ Sung chỉ có một chân, đi lại khó khăn.
c) Vì Kơ Sung bị đau tay, làm việc rất khó khăn.
d) Vì Kơ Sung phải ở nhà với anh chị mỗi khi bố mẹ đi làm.
Trả lời: Chọn b. Ngay đoạn đầu, bài đọc giải thích: vì cậu bé thiệt thòi, việc đi lại rất vất vả, nên mọi người đều thương và chiều cậu.
Câu 2 (trang 67): Vì sao Kơ Sung cảm thấy buồn mỗi khi bố mẹ đi làm? Tìm ý đúng:
a) Vì bố mẹ Kơ Sung đi làm rất sớm.
b) Vì Kơ Sung bị ngã mỗi khi đi lại.
c) Vì Kơ Sung không được phân công làm việc gì.
d) Vì Kơ Sung không còn quyển sách nào để đọc.
Trả lời: Chọn c. Anh chị đều được mẹ giao việc, còn Kơ Sung hồi hộp chờ mà chỉ nhận lời dặn đừng đi lung tung. Cậu xin giúp ai cũng bị từ chối, thấy mình chẳng có ích gì nên buồn.
Lưu ý: có sách giải chọn a. Việc bố mẹ đi sớm không làm Kơ Sung buồn; điều cậu buồn là không ai cần đến sự giúp đỡ của mình.
Câu 3 (trang 67): Chi tiết nào cho thấy Kơ Sung là một bạn nhỏ giàu nghị lực? Tìm ý đúng:
a) Tuy đi lại khó khăn nhưng Kơ Sung rất mê đọc sách.
b) Tuy đi lại khó khăn nhưng Kơ Sung vẫn nấu cơm, cho gà, lợn ăn.
c) Tuy đi lại khó khăn nhưng Kơ Sung vẫn đi rẫy hái cà phê.
d) Tuy đi lại khó khăn nhưng Kơ Sung luôn tìm cách giúp đỡ mọi người.
Trả lời: Chọn d. Kơ Sung không chấp nhận làm người chỉ được chăm sóc. Câu hỏi làm sao giúp được mọi người luôn trong đầu cậu, và cuối cùng cậu đã nghĩ ra cách. Ý b, c là việc của anh chị và bố mẹ; ý a đúng với bài nhưng chưa nói lên nghị lực.
Câu 4 (trang 67): Trong câu nào dưới đây, tay được dùng với nghĩa chuyển? Tìm các ý đúng:
a) Bố mẹ về với bàn tay đau rát vì hái cà phê liên tục.
b) Kơ Sung lấy vải quấn chặt cán móc để làm tay cầm.
c) Anh Kơ Choi là một tay trống xuất sắc của dàn nhạc.
d) Kơ Sung làm thêm nhiều tay hái cà phê để tặng hàng xóm.
Trả lời: Chọn b, c, d.
| Câu | Nghĩa của “tay” | Loại nghĩa |
| a | bộ phận của cơ thể người, dùng để cầm, nắm | nghĩa gốc |
| b | phần của đồ vật để cầm vào khi dùng | nghĩa chuyển |
| c | người giỏi một việc, một môn nào đó | nghĩa chuyển |
| d | dụng cụ làm thay việc của bàn tay (hái quả) | nghĩa chuyển |
Ghi chú: câu c chép theo bản sách điện tử của nhà xuất bản; có tài liệu in câu này với tên một người khác thay cho anh Kơ Choi, đáp án vẫn không đổi.
Câu 5 (trang 67): Viết đoạn văn ngắn nêu cảm nghĩ của em về ý chí, nghị lực của Kơ Sung trong câu chuyện trên.
Trả lời: Đoạn văn nên có: câu giới thiệu nhân vật; vài câu nêu những việc làm thể hiện nghị lực của Kơ Sung; câu nói lên cảm nghĩ và điều em học được. Đoạn văn tham khảo:
Đọc truyện Cậu bé Kơ Sung, em rất cảm phục cậu bạn nhỏ ở Tây Nguyên. Chỉ có một chân, đi lại vất vả, Kơ Sung hoàn toàn có thể ngồi yên để mọi người chăm lo. Nhưng cậu không muốn thế. Bị gạt đi bao lần, cậu vẫn ấp ủ mong muốn làm được việc có ích. Cậu chăm đọc sách, rồi nhờ những điều học được mà làm ra chiếc tay hái cà phê, giúp bố mẹ đỡ đau tay, còn mang tặng cả hàng xóm. Kơ Sung cho em thấy khó khăn không ngăn được người có ý chí. Mỗi khi gặp bài khó, em sẽ nhớ đến Kơ Sung để cố gắng thêm.
B. Tự nhận xét (trang 67)
Câu 1 (trang 67): Em đạt yêu cầu ở mức nào?
Trả lời: Em đối chiếu bài làm: câu 1 chọn b; câu 2 chọn c; câu 3 chọn d; câu 4 chọn b, c, d. Câu 5 đạt khi đoạn văn nêu đúng việc làm của Kơ Sung và nói được cảm nghĩ của em. Vở bài tập gợi ý thang 10 điểm: câu 1, 2, 3 mỗi câu 1 điểm; câu 4: 2 điểm; câu 5: 5 điểm. Từ 9 điểm trở lên là tốt, từ 5 đến 8 điểm là đạt, dưới 5 điểm là cần cố gắng.
Câu 2 (trang 67): Em cần cố gắng thêm về mặt nào?
Trả lời: Em có thể cần:
- Tìm nguyên nhân trong bài: đọc kĩ câu đứng ngay trước chữ “buồn”, “thương”.
- Ôn nghĩa gốc và nghĩa chuyển của từ nhiều nghĩa (tay, chân, mắt, đầu…).
- Viết đoạn văn cảm nghĩ có dẫn chứng: nêu việc làm cụ thể của nhân vật rồi mới nói cảm xúc.
Ôn lại các bài đọc trong Bài 4: Sự tích dưa hấu, “Vua tàu thuỷ” Bạch Thái Bưởi, Tiết mục đọc thơ.