Trống trải là trống, không có gì che chắn xung quanh hoặc thiếu đi những thứ vốn thường có; theo nghĩa bóng, đó là cảm giác trong lòng hụt mất những tình cảm thân thiết, ấm áp. Vì vậy hỏi trống trải nghĩa là gì thì có hai câu trả lời: một cho cánh đồng, căn phòng, và một cho “cảm giác trống trải” sau một lần chia xa.
| Nghĩa ngắn | Trống, không có gì che chắn; trong lòng thiếu vắng hơi ấm thân thuộc |
| Loại từ | Tính từ |
| Đồng nghĩa gần | Trống vắng, quạnh quẽ, hiu quạnh |
| Trái nghĩa | Ấm cúng, đầm ấm, kín đáo |
Trống trải: từ khoảng sân đến khoảng lòng
Hình dung một ngôi nhà đứng một mình giữa đồng, bốn phía không cây, không hàng rào. Gió thổi tới là vào thẳng nhà. Đó là nét nghĩa đầu tiên của trống trải: không có gì che chắn ở chung quanh. Từ điển của Viện Ngôn ngữ học và bản từ điển Việt–Việt của Hồ Ngọc Đức đều đặt nét nghĩa này lên trước, với những ví dụ như nhà ở nơi trống trải, giữa cánh đồng trống trải.
Nét nghĩa thứ hai nằm bên trong một không gian: thiếu đi những thứ thường có ở đó. Căn phòng vừa dọn hết đồ, lớp học ngày cuối hè, chiếc bàn ăn bớt một chiếc ghế. Mọi thứ vẫn sạch sẽ, nguyên vẹn, chỉ là thiếu, và người nhìn thấy cái thiếu ấy.
Từ chỗ đó, nghĩa thứ ba đến rất tự nhiên: lòng trống trải. Đây là cảm giác thiếu vắng tình cảm gần gũi, đầm ấm, nhất là khi vừa mất đi một người hay một chỗ dựa quen thuộc. Một ví dụ trong từ điển cũ nói đúng điều này: từ ngày người cha mất, ngôi nhà trở nên trống trải. Nhà không mất món đồ nào, nhưng mất đi người giữ hơi ấm cho nó.
Đọc lên, “tr” và “ch” dễ lẫn nên có người viết thành chống chải; cách viết đúng có ở bài phân biệt trống trải với chống chải.
Những lúc người ta hay thấy trống trải
Cảm giác trống trải thường đến sau một thay đổi, khi cái quen thuộc vừa rời đi mà cái mới chưa kịp lấp vào. Vài khoảnh khắc rất đời thường:
- Tiễn anh chị lên thành phố nhập học, tối về thấy góc học tập bên cạnh trống trải lạ thường.
- Hết kỳ nghỉ Tết, họ hàng về cả, căn nhà đang ồn ã bỗng trống trải.
- Chuyển trường, đứng giữa sân mới mà chưa quen ai, lòng thấy trống trải dù xung quanh rất đông.
- Nộp xong bài thi cuối cùng của năm học, đầu óc nhẹ tênh nhưng buổi chiều lại trống trải vì không biết làm gì.
Phần lớn những lần như vậy sẽ qua khi nhịp sống mới hình thành: một người bạn mới, một thói quen mới, một cuộc gọi về nhà. Nếu cảm giác ấy kéo dài nhiều tuần, kèm mất ngủ hoặc chán mọi thứ, nên nói chuyện với người thân, thầy cô hoặc chuyên gia tâm lý.
Trống trải, trống vắng, trống rỗng và cô đơn khác nhau thế nào?
| Từ | Trọng tâm | Ví dụ |
|---|---|---|
| Trống trải | Không có gì che chắn; thiếu cái thường có; lòng thiếu hơi ấm | Sân đình trống trải giữa trưa |
| Trống vắng | Vắng vẻ vì thiếu mất người hay vật quen thuộc, gợi buồn | Thiếu tiếng mẹ, gian bếp trống vắng |
| Trống rỗng | Không có gì bên trong; đầu óc, lời lẽ không có nội dung | Ví trống rỗng; bài nói trống rỗng |
| Cô đơn | Một mình, không có người gắn bó để chia sẻ | Ông cụ sống cô đơn sau khi con cái đi xa |
Từ điển giải nghĩa trống vắng bằng chính chữ trống trải, nên hai từ này gần nhau nhất và thường thay được cho nhau khi nói về tâm trạng. Chỗ lệch là trống trải còn giữ nét “không che chắn”, ta nói “đồng trống trải” chứ ít ai nói “đồng trống vắng”. Trống rỗng nghiêng về chỗ bên trong không có gì, cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng, như bài hai nét nghĩa của chữ trống rỗng đã phân tích. Còn cô đơn là chuyện của con người: một căn phòng có thể trống trải, nhưng chỉ người mới cô đơn. Muốn đi sâu hơn về nỗi một mình, xem bài cô đơn 孤單 và cảm giác một mình.
Trái nghĩa thì tùy nét nghĩa: với không gian là kín đáo, chật chội, đầy đặn; với lòng người là ấm cúng, đầm ấm. Một câu đặt cạnh nhau cho dễ nhớ: “Phòng nhỏ mà ấm cúng, nhà to mà trống trải.”
Cảm giác trống trải, lòng trống trải và cách nói tiếng Anh
Cảm giác trống trải là gì?
Là cảm giác hụt hẫng, thiếu vắng hơi ấm thân thuộc, thường đến sau một lần chia tay, chuyển chỗ ở hoặc mất mát. Người đang trống trải vẫn sinh hoạt bình thường, chỉ thấy có một chỗ trong lòng chưa được lấp đầy.
Lòng trống trải nghĩa là gì?
Là tâm trạng thiếu những tình cảm đầm ấm, gần gũi. Cụm từ này hay đi với cô đơn, buồn: “lòng trống trải, cô đơn”, “lòng trống trải từ ngày bà mất”.
Trống trải tiếng Anh là gì?
Khi nói về không gian có thể dùng empty, bare hoặc exposed (trơ trọi, không che chắn). Khi nói về cảm xúc, người ta hay dùng empty hoặc a sense of emptiness.
Trống trải và trống rỗng có dùng thay nhau được không?
Chỉ đôi khi. “Căn phòng trống trải” và “căn phòng trống rỗng” đều được, nhưng “đầu óc trống rỗng” thì không đổi thành “đầu óc trống trải”, và “cánh đồng trống trải” cũng khó đổi thành “cánh đồng trống rỗng”.