Tóm tắt Pa-ra-na (Cờ-lốt Lê-vi-Xtơ-rốt) ngắn gọn, đầy đủ – 7 mẫu hay nhất

Trong chuyến đi đến vùng sông Ti-ba-gi ở bang Pa-ra-na, Lê-vi-Xtơ-rốt gặp những người Anh điêng từng bị săn đuổi rồi bị đưa vào khu định cư. Chính quyền muốn họ sống như người hiện đại nhưng thất bại: họ chỉ giữ vài đồ dùng có ích, còn lại vẫn sống theo lối cũ. Từ đó tác giả hiểu rằng phải dè dặt khi nhận xét và biết tôn trọng các nền văn hóa khác.

Đoạn trích kể lại lần đầu nhà dân tộc học Lê-vi-Xtơ-rốt tiếp xúc với người Anh điêng ở nam Bra-xin. Họ thuộc nhóm Giê, từng bị người Tu-pi dồn về miền rừng núi, rồi bị truy đuổi gắt gao suốt nhiều thế kỉ, đến khoảng năm 1914 phần lớn bị đưa vào các khu định cư. Ở làng Xao Phe-rô-ni-mô, chính quyền dựng xưởng, trường học, hiệu thuốc, phát dụng cụ, quần áo; nhưng hai mươi năm sau mọi kế hoạch bị bỏ dở. Người Anh điêng chỉ giữ lại quần áo, rìu, dao, kim khâu; nhà vẫn để trống, giường bị đốt làm củi, đàn bò bị bỏ mặc. Ban đầu tác giả thất vọng, sau đó ông nhận ra đây là một nền văn hóa pha trộn độc đáo. Khi bị bỏ mặc, những kĩ thuật cổ truyền như khoan gỗ lấy lửa, săn bằng cung tên lại hồi sinh.

Phần 1 – Lịch sử của người Giê: tác giả theo một viên chức của cơ quan bảo vệ người Anh điêng tới vùng cao bên sông Ti-ba-gi. Ông giới thiệu tộc Giê sống ở miền nam Bra-xin: bị người Tu-pi lấn ép, lánh vào vùng khó tới, sống sót lâu hơn người Tu-pi nhưng vẫn bị truy đuổi, cuối cùng bị đưa vào khu định cư.

Phần 2 – Cuộc văn minh hóa bất thành: chính quyền xây dựng cơ sở vật chất, cung cấp vật dụng nhưng sau hai mươi năm thì bỏ cuộc. Người Anh điêng chọn lọc vài món đồ, còn lại vẫn sống du cư, ngủ dưới đất, từ chối thịt sữa bò, giã gạo bằng tay.

Phần 3 – Suy ngẫm và sự trở lại của lối sống cũ: tác giả hiểu mình cần dè dặt, khách quan hơn. Ông chứng kiến sự đảo ngược vị thế giữa lối sống hiện đại và lối sống nguyên thủy: chày đá mài nhẵn, khoan lửa, cung tên vẫn được dùng, trong khi nhà cửa của khu định cư đổ nát.

Khi người châu Âu mới tìm ra Bra-xin, cả miền nam là nơi sinh sống của các nhóm người Giê. Bị người Tu-pi lấn chiếm, họ rút vào vùng hiểm trở và tránh được kẻ thù trong vài thế kỉ, trong khi người Tu-pi bị thực dân tiêu diệt. Trong chừng trăm năm trở lại, các nhóm Giê ở Pa-ra-na và Xan-ta Ca-ta-ri-na bị truy đuổi tàn khốc, có thể tới năm 1935 vẫn còn vài nhóm sống lẩn khuất. Khoảng năm 1914, chính phủ đưa phần lớn họ vào những khu tập trung dân cư và tìm cách hiện đại hóa đời sống của họ. Hai mươi năm sau, kế hoạch bị bỏ, người Anh điêng được để tự lo liệu. Chính lúc đó, khi tác giả tới nơi, ông thấy lối sống cổ xưa đang dần quay trở lại.

Lần đầu tiên tôi gặp những người được gọi là hoang dã là trên vùng cao nhìn xuống sông Ti-ba-gi, khi đi cùng một viên chức của cơ quan bảo vệ người Anh điêng. Tôi ở làng Xao Phe-rô-ni-mô, nơi người ta từng dựng xưởng, trường, hiệu thuốc cho người bản địa. Nhưng tôi thấy nhà cửa bỏ không, giường thành củi đun, cối nước mục nát; họ chỉ dùng quần áo, rìu, dao và kim khâu. Tôi đã thất vọng vì họ chẳng còn là người Anh điêng thuần chủng như tôi mong. Rồi tôi hiểu rằng họ đang dạy tôi phải thận trọng và khách quan. Trong nhà họ, những chiếc chày đá cổ nằm lẫn giữa đĩa men và đồ bách hóa; đàn ông vẫn vác cung vào rừng, súng thì treo trong nhà bỏ hoang. Lối sống xưa đang âm thầm trở lại.

Đoạn trích Pa-ra-na mở đầu bằng việc tác giả, một nhà dân tộc học trẻ, đến vùng đất cao khoảng một nghìn mét bên sông Ti-ba-gi cùng một viên chức địa phương của cơ quan lo việc bảo vệ người bản địa. Đây là lần đầu ông tiếp xúc với những người mà châu Âu gọi là hoang dã.

Tác giả giới thiệu lịch sử của họ. Toàn miền nam Bra-xin xưa là đất sinh sống của nhiều nhóm người gần gũi nhau về ngôn ngữ, văn hóa, gọi chung là Giê. Họ bị người Tu-pi dồn tới vùng hẻo lánh; nhờ vậy sống sót qua vài thế kỉ, trong khi người Tu-pi bị thực dân xóa sổ. Thế nhưng ở các khu rừng Pa-ra-na và Xan-ta Ca-ta-ri-na, các nhóm nhỏ của họ bị truy đuổi gắt gao suốt khoảng một trăm năm. Vào khoảng năm 1914, phần lớn họ đã suy kiệt và bị đưa vào những khu định cư.

Ở làng Xao Phe-rô-ni-mô, chính quyền dựng xưởng làm khóa, xưởng cưa, trường học, hiệu thuốc; bưu điện thường xuyên nhận rìu, dao, đinh; quần áo, chăn được phân phát. Nhưng hai mươi năm sau, cơ quan bảo vệ thờ ơ và buộc phải để người bản địa tự sống. Kết quả của cuộc tiếp xúc văn minh ngắn ngủi chỉ là vài món đồ: quần áo, rìu, dao, kim khâu. Nhà được xây nhưng họ ở ngoài trời; người ta muốn họ định cư nhưng họ vẫn du cư; giường bị dỡ làm củi; đàn bò bị bỏ mặc; cối giã bằng sức nước mục ruỗng vì không ai dùng.

Tác giả thú nhận ông đã thất vọng vì không gặp người Anh điêng nguyên sơ. Nhưng ông hiểu rằng mình cần thận trọng, khách quan hơn, vì nền văn hóa pha trộn của họ, vừa giữ phong tục cũ như nhuộm răng, vừa vay mượn đồ dùng hiện đại, cũng đáng nghiên cứu.

Cuối cùng, ông chứng kiến sự đảo ngược vị thế giữa hai nền văn hóa: khi bị bỏ mặc, kĩ thuật xưa sống lại. Chày đá mài nhẵn nằm cạnh đồ bách hóa, người ta vẫn khoan gỗ lấy lửa thay vì dùng diêm đắt đỏ, đàn ông săn bằng cung tên trong khi súng bị treo xó. Lối sống cổ xưa lặng lẽ tìm lại con đường của mình giữa những ngôi làng định cư đổ nát.

Qua chuyến đi đến bang Pa-ra-na, Lê-vi-Xtơ-rốt cho thấy người Anh điêng ở đây đã trải qua bao bất hạnh: bị xâm lấn, săn đuổi, rồi bị buộc vào khu định cư. Những nỗ lực áp đặt lối sống hiện đại lên họ đều đổ vỡ; họ chỉ chọn lấy vài vật dụng hữu ích và quay về với tập quán xưa. Từ câu chuyện ấy, văn bản đặt ra một vấn đề lớn: văn minh không thể được ban phát bằng mệnh lệnh, và không nền văn hóa nào có quyền coi mình là thước đo cho mọi nền văn hóa khác. Thông điệp tôn trọng sự đa dạng văn hóa của tác giả vì thế vẫn còn nguyên giá trị trong thế giới toàn cầu hóa hôm nay.

Kết luận

Khi tóm tắt Pa-ra-na, em cần giữ đúng mạch: lịch sử bị xua đuổi của người Giê, cuộc văn minh hóa thất bại, nhận thức mới của tác giả và sự trở lại của lối sống cổ truyền. Các mẫu ngắn hợp với câu hỏi đọc hiểu, mẫu chi tiết và mẫu kèm ý nghĩa hợp khi cần giới thiệu văn bản trong bài viết.

Xem thêm:

• Mục lục soạn văn 12 Kết nối tri thức