Tóm tắt Nhìn về vốn văn hóa dân tộc (Trần Đình Hượu) ngắn gọn – 7 mẫu hay nhất

Trần Đình Hượu cho rằng văn hóa Việt Nam không đồ sộ, chưa có lĩnh vực nào phát triển tới đỉnh cao, vì đó là văn hóa của cư dân nông nghiệp định cư. Bù lại, người Việt sống thực tế, nhân hậu, trọng nghĩa tình, ưa cái đẹp xinh xắn, vừa phải. Có thể gói nền văn hóa ấy trong ba chữ: thiết thực, linh hoạt, dung hòa. Bản sắc dân tộc hình thành nhờ cả sức sáng tạo riêng lẫn bản lĩnh tiếp nhận văn hóa bên ngoài.

Trong đoạn trích, Trần Đình Hượu khiêm tốn nêu một số ý kiến về gia tài văn hóa mà người Việt đã tích lũy trước khi bước vào thời hiện đại. Ông thừa nhận ta không thể tự hào về một nền văn hóa lớn: thần thoại ít, tôn giáo cùng các học thuyết, khoa học và nghệ thuật đều chưa vươn tới tầm cao, nguyên nhân sâu xa nằm ở nền sản xuất nông nghiệp khép kín. Tuy vậy, người Việt có lối sống riêng: coi trọng đời sống trước mắt, ước mơ giản dị, quý người hiền hậu, đề cao sự khôn khéo, thích cái đẹp thanh nhã, quy mô nhỏ. Nền văn hóa ấy có cái gốc nhân bản, mang ba nét thiết thực, linh hoạt, dung hòa, là kết quả của sự hòa trộn yếu tố bản địa với Phật giáo, Nho giáo. Theo tác giả, chính khả năng biến cái ngoại lai thành cái của mình cho thấy dân tộc ta có bản lĩnh.

Phần 1 – Nêu vấn đề: Trong lúc chờ các ngành khoa học đưa ra kết luận, tác giả xin trình bày vài nhận xét về cái vốn văn hóa đã định hình và tồn tại tới trước thời hiện đại. Ông nói rõ đó chưa phải đặc sắc văn hóa dân tộc nhưng có quan hệ mật thiết với nó.

Phần 2 – Những đặc điểm của vốn văn hóa Việt: So với thế giới, văn hóa Việt không có tầm vóc đồ sộ; không lĩnh vực nào phát triển đến mức trở thành thiên hướng của cả dân tộc, do đời sống nông nghiệp định cư hạn chế giao lưu. Người Việt ít mộ đạo, sống cho hiện tại và con cháu, mong cuộc sống yên ổn, no đủ; họ quý người hiền lành, nghĩa tình, khen sự khéo léo hơn trí tuệ. Cái đẹp họ ưa là cái xinh, dịu dàng, có chừng mực; kiến trúc không nhằm tới sự trường tồn. Tổng quát lại, đó là một lối sống có văn hóa, đặt trên nền nhân bản, coi trọng sự thực tế, mềm dẻo, hài hòa. Gia sản tinh thần ấy là thành quả của việc kết hợp yếu tố bản địa với hai học thuyết Phật, Nho được lựa chọn kĩ, còn tư tưởng Lão – Trang in dấu ở lớp trí thức và văn chương.

Phần 3 – Bản sắc được tạo nên như thế nào: Một dân tộc tạo nên bản sắc không chỉ bằng sáng tạo của riêng mình mà còn bằng việc chiếm lĩnh, đồng hóa tinh hoa bên ngoài; lịch sử cho thấy người Việt có bản lĩnh ở phương diện này.

Cách tóm tắt này phù hợp khi đề yêu cầu chỉ ra cấu trúc lập luận của văn bản.

Những mặt còn hạn chế:

• Nền văn hóa không đồ sộ, không có đóng góp lớn cho nhân loại.
• Thần thoại nghèo; tôn giáo và triết học đều yếu; không có truyền thống khoa học kĩ thuật.
• Nghệ thuật chưa đạt tới tuyệt kĩ; thơ ca phổ biến nhưng thiếu những sự nghiệp thơ đồ sộ.
• Thiếu khát vọng hướng tới những sáng tạo lớn; với cái mới thường dè dặt, chần chừ.

Những thế mạnh, nét đáng quý:

• Lối sống nhân bản, đã gạt bỏ những gì thô dã, hung bạo.
• Thực tế, linh hoạt, biết dung hòa; nhạy bén và khéo léo khi vượt qua khó khăn.
• Trọng tình nghĩa, quý người hiền hậu; ưa cái đẹp thanh lịch, duyên dáng.
• Có bản lĩnh tiếp nhận, chọn lọc và đồng hóa văn hóa bên ngoài để làm giàu bản sắc.

Qua hai mặt ấy, tác giả vẽ nên chân dung một nền văn hóa chẳng chói lọi mà bền bỉ, hài hòa và có sức sống riêng.

Mở đầu đoạn trích, Trần Đình Hượu giới hạn đối tượng bàn luận là cái vốn văn hóa đã ổn định của người Việt cho tới trước thời cận – hiện đại, và nhận mình chỉ đưa ra vài nhận xét trong khi chờ các ngành chuyên môn kết luận.

Nhận xét đầu tiên khá thẳng thắn: đặt cạnh các dân tộc khác, ta không thể tự hào rằng văn hóa mình đồ sộ. Ở nhiều nước, một tôn giáo hay một học thuyết, một ngành khoa học, nghệ thuật có thể phát triển rất cao và quy định thiên hướng của cả nền văn hóa. Ở ta, thần thoại không nhiều; người Việt không cuồng tín cũng không ham tranh biện; tôn giáo nào cũng có mặt song chủ yếu được thực hành như việc thờ cúng; khoa học kĩ thuật không tạo được mạch truyền thống; hội họa, âm nhạc, kiến trúc dừng ở mức vừa phải. Thơ ca là ngành phát triển nhất, ai cũng có thể làm vài câu thơ, song chưa từng có ngành văn hóa nào trở thành trung tâm thu hút toàn bộ đời sống văn hóa. Tác giả lí giải điều đó bằng trình độ sản xuất của một cộng đồng nông nghiệp định cư, ít giao lưu và thiếu sức kích thích từ đô thị.

Tiếp đó, ông phân tích lối sống, quan niệm sống. Người Việt ít tinh thần tôn giáo, quý cuộc sống hiện tại hơn thế giới bên kia, lo cho con cháu hơn lo cho linh hồn mình, nhưng cũng không bám riết lấy đời sống và không quá sợ cái chết. Quan niệm về cái tôi riêng và của cải riêng còn mờ nhạt; ước mơ hạnh phúc nói chung là yên ổn, đủ đầy, thong thả. Con người được quý là người hiền hậu, nghĩa tình; dân gian thờ Thần, Bụt mà xa lạ với Tiên, đề cao sự khôn khéo hơn trí tuệ. Cái đẹp được ưa là cái xinh, cái khéo, dịu dàng, thanh lịch, quy mô vừa phải; không công trình kiến trúc nào hướng tới sự vĩnh viễn. Tác giả tự hỏi phải chăng những sở thích ấy xuất phát từ cảm thức lâu đời về thân phận nhỏ bé giữa nhiều bất trắc.

Từ đó, ông khẳng định người Việt sống có văn hóa và có nền văn hóa riêng, với cái nền nhân bản cùng ba phẩm chất: thiết thực, linh hoạt, dung hòa. Gia tài ấy được tạo nên qua quá trình hòa trộn: người Việt đón Phật giáo nhưng bỏ qua phần trí tuệ, cầu giải thoát, đón Nho giáo nhưng gạt đi phần lễ nghi khắt khe; Lão – Trang ảnh hưởng tới tầng lớp trí thức. Khép lại đoạn trích, tác giả nhận định bản sắc văn hóa hình thành nhờ cả sức tạo tác riêng lẫn khả năng đồng hóa giá trị bên ngoài, và ở phương diện đó, dân tộc Việt Nam đã chứng tỏ bản lĩnh của mình.

Mẫu này giúp em ôn nhanh trước giờ kiểm tra hoặc làm phần đọc hiểu.

• Luận đề: nhận diện đặc điểm của vốn văn hóa truyền thống Việt Nam.
  • Luận điểm 1: văn hóa Việt không đồ sộ → bằng chứng ở thần thoại, tôn giáo, khoa học, nghệ thuật, thơ ca → nguyên nhân: nông nghiệp định cư.
  • Luận điểm 2: lối sống trọng hiện thế, thiết thực → lo cho con cháu, mong yên ổn, quý người hiền hậu, đề cao khôn khéo.
  • Luận điểm 3: thẩm mĩ thanh nhã, vừa phải → màu dịu, quy mô nhỏ, ăn mặc giản dị, kiến trúc không cầu vĩnh cửu.
  • Luận điểm 4: văn hóa có gốc nhân bản, ba nét thực tế – mềm dẻo – hài hòa → sinh ra từ sự hòa trộn với đạo Phật, đạo Nho.
  • Luận điểm 5: bản sắc hình thành nhờ sáng tạo và tiếp nhận → dân tộc Việt có bản lĩnh.
• Thái độ người viết: khách quan, thận trọng, không tô vẽ, không hạ thấp; tin vào bản lĩnh dân tộc.

Kết luận

Dù chọn mẫu nào, khi tóm tắt Nhìn về vốn văn hóa dân tộc em cần giữ đúng trình tự lập luận: nêu vấn đề – chỉ ra hạn chế và nguyên nhân – phân tích lối sống, thẩm mĩ – khái quát tinh thần chung – kết luận về con đường hình thành bản sắc. Mẫu ngắn dùng cho câu hỏi nhanh, mẫu theo bảng luận điểm phù hợp với bài đọc hiểu, còn mẫu chi tiết giúp em ôn kĩ nội dung trước khi viết bài nghị luận về văn hóa.

Xem thêm:

• Soạn văn 12 Kết nối tri thức