Soạn bài Bài thơ số 28 (Ta-go) – Ngữ văn 12 Kết nối tri thức & Ngữ văn 11 cũ

Các hình ảnh thơ có tính chất biểu tượng.

Trả lời:

• Đôi mắt em, trăng và biển cả: câu so sánh “Như trăng kia muốn vào sâu biển cả” biểu tượng cho khát vọng thấu hiểu đến tận cùng tâm hồn người mình yêu; biển cả gợi chiều sâu vô tận, trăng gợi sự dõi theo dịu dàng.
• Viên ngọc, đoá hoa: biểu tượng cho những gì đẹp mà hữu hạn, có hình dạng rõ ràng, có thể trao tặng trọn vẹn (đập ra xâu thành chuỗi, hái xuống cài lên tóc).
• Trái tim: hình ảnh đại diện cho đời sống nội tâm và tình yêu – không có hình dạng cố định, không đo được chiều sâu, không thấy được bến bờ.
• Nữ hoàng và vương quốc: người yêu là chủ nhân của trái tim, nhưng chính chủ nhân cũng không biết hết lãnh thổ của mình.
• Nụ cười, lệ trong: tượng trưng cho hạnh phúc và khổ đau – những cảm xúc nếu đứng riêng thì dễ hiểu, nhưng khi hòa vào tình yêu thì trở nên vô biên.

Đặc điểm của thể thơ, ngôn ngữ, hình tượng thơ.

Trả lời:

• Thể thơ: thơ văn xuôi, câu dài ngắn tự do, không vần; nhạc tính tạo bởi sự trùng điệp của cấu trúc giả định – phủ định (“Nếu… chỉ là…”, “Nhưng em ơi…”) khiến bài thơ như một lời tâm tình thủ thỉ.
• Ngôn ngữ: mộc mạc, trong trẻo, gần lời nói thường ngày nhưng hàm chứa triết lí; nhiều cặp đối lập (giấu – không giấu, biết – không biết, gần – không trọn).
• Hình tượng thơ: hình tượng trái tim – tình yêu được xây dựng qua chuỗi so sánh tăng tiến, đi dần từ những vật hữu hình tới những điều không hình hài, không giới hạn, khái quát được bản chất tâm hồn con người.

Những phát hiện, suy ngẫm của tác giả về sự phong phú, bí ẩn kì diệu của tình yêu và tâm hồn con người.

Trả lời:

• Tâm hồn con người là một thế giới không bao giờ khám phá hết, kể cả với người gần gũi nhất. Có thể sống trọn vẹn, chân thành với nhau mà vẫn không hiểu hết nhau.
• Tình yêu chẳng phải chỉ có vui hoặc chỉ có buồn, mà là sự hòa quyện của tất cả, với những khao khát và sự phong phú không bao giờ cạn.
• Chính vì không thể biết trọn, tình yêu luôn mới mẻ, luôn hấp dẫn, khiến con người không ngừng khao khát tìm hiểu nhau – đó là điều kì diệu của tình yêu.

Hình tượng so sánh trong câu thơ mở đầu thể hiện niềm khao khát gì trong tình yêu?

Trả lời: Ta-go so sánh ánh mắt khao khát thấu hiểu của người yêu với vầng trăng muốn soi xuống tận đáy biển sâu. Hình tượng ấy thể hiện khát khao được thấu hiểu trọn vẹn tâm hồn người mình yêu – một mong muốn chính đáng và tự nhiên trong tình yêu. Nhưng biển thì sâu thẳm, ánh trăng chỉ chạm được mặt nước; cũng như tâm hồn con người luôn có những tầng sâu khó ai chạm tới. Vì thế đôi mắt em “băn khoăn” và “buồn”.

Lối cấu trúc đưa ra những giả định (nếu A chỉ là B) rồi phủ định (nhưng A lại là C) để đi đến kết luận được sử dụng trùng điệp trong bài nhằm mục đích gì? Từ những tương đồng và khác biệt giữa viên ngọc, đoá hoa với trái tim, giữa lạc thú, khổ đau với tình yêu, Ta-go muốn nói gì về cuộc đời, về trái tim?

Trả lời:

• Mục đích của cấu trúc: mỗi lần giả định là một lần thu hẹp đối tượng về cái hữu hạn để rồi phủ định ngay, mở rộng ra cái vô hạn. Lặp hai lần (đời anh – trái tim anh), cấu trúc tạo nhịp tăng tiến, đưa người đọc từ những vật có thể trao tay tới những điều chỉ có thể suy ngẫm, và làm nổi bật kết luận.
• Tương đồng và khác biệt: viên ngọc, đoá hoa cũng như trái tim đều đẹp và quý; nhưng ngọc, hoa có hình hài, có giới hạn, còn trái tim thì không. Lạc thú hay khổ đau, nếu tồn tại riêng, sẽ hiện ra thành nụ cười hay giọt lệ dễ thấu suốt; còn tình yêu chứa đựng cả hai, nên vui hay đau đều không có giới hạn.
• Điều Ta-go muốn nói: cuộc đời, trái tim con người không thể đo đếm hay nắm bắt trọn; con người có thể trao tặng nhau những gì hữu hình, nhưng tâm hồn và tình yêu thì mãi là điều bí ẩn, đòi hỏi sự trân trọng và khám phá suốt đời.

Cách nói nghịch lí không chỉ xuất hiện ở đoạn đầu (“Anh không giấu em một điều gì / Chính vì thế mà em không biết gì tất cả về anh.”) mà còn được sử dụng khá nhiều lần trong bài thơ. Hãy ghi lại những câu có cách nói nghịch lí như vậy. Cách nói ấy thể hiện điều kì diệu gì trong tình yêu?

Trả lời:

• Những chỗ nói nghịch lí: người yêu là “nữ hoàng” của trái tim anh nhưng lại không biết biên giới của vương quốc ấy (“Em là nữ hoàng của vương quốc đó / Ấy thế mà em có biết gì biên giới của nó đâu.”); trái tim chàng gần nàng đến thế mà nàng chẳng khi nào hiểu trọn.
• Điều kì diệu: càng gần gũi, càng phơi bày thì tình yêu càng sâu thẳm, khó nắm bắt. Không phải vì người yêu che giấu, mà vì bản chất tình yêu và tâm hồn là vô tận. Nghịch lí ấy không làm tình yêu buồn đi, trái lại khiến nó luôn tươi mới, luôn hấp dẫn và đáng để khám phá.