Tóm tắt Hiền tài là nguyên khí của quốc gia (Thân Nhân Trung) – 7 mẫu hay nhất

Văn bản khẳng định hiền tài là nguyên khí quyết định sự thịnh suy của đất nước, vì vậy các bậc vua sáng luôn coi việc bồi dưỡng, trọng dụng người tài là việc đầu tiên. Những ân điển dành cho người đỗ đạt chỉ vinh hiển một thời, nên nhà vua cho khắc tên tiến sĩ vào bia đá để lưu danh lâu dài. Tấm bia vừa khuyến khích kẻ sĩ rèn luyện, báo đáp đất nước, vừa răn kẻ ác, giữ bài học cho đời sau.

Mở đầu bài kí, Thân Nhân Trung nêu luận đề: hiền tài là nguyên khí của quốc gia; nguyên khí mạnh thì nước thịnh, nguyên khí yếu thì nước suy. Do đó, các bậc minh quân đều chăm lo nuôi dưỡng, tuyển chọn người tài và đã trọng đãi kẻ sĩ bằng nhiều cách như ban danh tiếng, chức tước, khắc tên lên tháp Nhạn, ghi bảng Long hổ, mở tiệc Văn hỉ. Tuy vậy, những vinh dự ấy chỉ rạng rỡ một thời, nên nhà vua cho dựng bia đề danh ở Quốc Tử Giám để kẻ sĩ nhìn vào mà phấn chấn, rèn luyện danh tiết, dốc sức giúp nước. Tác giả nhắc người được tôn vinh phải tự trọng và báo đáp, đồng thời điểm lại những người đỗ khoa trước: có người làm rạng danh đất nước, có kẻ sa ngã vì hối lộ. Cuối cùng, ông khẳng định tấm bia răn người ác, khuyến khích người thiện, nối quá khứ với tương lai và góp phần giữ vững vận nước.

Phần 1 – Vai trò của hiền tài và sự trọng đãi của triều đình: Hiền tài là khí chất gốc làm nên sức sống của đất nước; khí ấy dồi dào thì nước cường thịnh, hao kém thì nước suy yếu. Nhận thức được điều đó, các vua sáng đều đặt việc bồi dưỡng, kén chọn người tài lên hàng đầu và dành cho kẻ sĩ những ân điển cao nhất.

Phần 2 – Ý nghĩa của việc dựng bia đề danh: Vì những vinh dự trước kia chưa đủ lưu tiếng thơm lâu dài, nhà vua cho khắc tên tiến sĩ vào bia đá. Việc làm ấy không nhằm phô trương mà để khích lệ kẻ sĩ tu dưỡng, báo đáp; để răn đe kẻ xấu, khuyến khích người tốt; để lưu lại bài học cho hậu thế và củng cố vận mệnh quốc gia.

• Đoạn (1): Tác giả khiêm tốn nhận lệnh vua, kính cẩn viết bài kí.
• Đoạn (2): Nêu luận đề về vai trò của hiền tài với quốc gia; kể các việc làm thể hiện sự trọng đãi hiền tài của các đấng minh quân.
• Đoạn (3): Giải thích lí do dựng bia đá đề danh ở cửa Hiền Quan: để tiếng thơm được lưu lâu dài, để kẻ sĩ noi theo mà rèn luyện, giúp nước; khẳng định việc này không vì hư danh.
• Đoạn (4): Đặt câu hỏi về trách nhiệm của kẻ sĩ xuất thân nghèo khó khi được triều đình tôn vinh: phải tự trọng và ra sức báo đáp.
• Đoạn (5): Điểm lại những người đỗ khoa thi năm ấy, người thành danh có, kẻ sa ngã có; từ đó khẳng định tác dụng nhiều mặt của tấm bia và nhắn người xem bia hiểu ý sâu xa của nó.

Mẫu này trình bày dưới dạng bảng, phù hợp khi em cần trả lời câu hỏi về luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng.

Được vua Lê Thánh Tông giao soạn bài kí cho tấm bia khoa thi Nhâm Tuất (1442), Thân Nhân Trung khiêm nhường nhận việc rồi mở đầu bằng một nhận định mang tính chân lí: hiền tài là nguyên khí của quốc gia. Người vừa giỏi vừa có đức giống như sinh khí gốc nuôi một cơ thể: sinh khí ấy dồi dào thì đất nước lớn mạnh, hưng thịnh; sinh khí ấy hao mòn thì đất nước yếu đi, suy sụp. Bởi vậy, bậc quân vương sáng suốt nào cũng đặt việc nuôi dạy, tuyển chọn người tài lên hàng đầu.

Để chứng minh, tác giả kể ra những cách triều đình từng tôn vinh người đỗ đạt: ban danh vọng, thăng chức tước, khắc tên lên tháp Nhạn, ghi bảng Long hổ, mở tiệc mừng. Có thể nói triều đình đã làm mọi điều có thể để đãi ngộ người tài. Nhưng nhà vua vẫn cho rằng vinh dự ấy chỉ rực rỡ nhất thời, tiếng tốt chưa thể lưu mãi, nên cho dựng bia đá khắc tên tiến sĩ tại Quốc Tử Giám. Việc làm ấy nhằm để người đi học nhìn vào mà hăng hái tu dưỡng, giữ gìn danh dự và tận lực phụng sự, chứ không vì chuộng hình thức.

Tiếp đó, tác giả nói tới bổn phận của người được tôn vinh: xuất thân từ chốn học hành nghèo khó, thân phận bé nhỏ mà được nâng niu đến vậy, kẻ sĩ càng phải biết quý mình và dốc lòng đền đáp. Nhìn lại những người đỗ khoa năm ấy, có người đem tài văn chương, tài cai trị góp phần dựng nên cảnh thái bình mấy chục năm, song cũng có kẻ tham của đút lót mà hỏng người, có lẽ vì thuở ấy chưa có tấm bia để tự soi mình. Cuối cùng, ông khẳng định tấm bia có nhiều tác dụng: làm gương răn người xấu, khích lệ người tốt, lấy chuyện cũ soi đường cho mai sau, vừa giúp giới sĩ phu giữ gìn thanh danh, vừa làm bền vững vận mệnh quốc gia. Bài kí kết lại bằng lời nhắn người xem bia hãy thấu hiểu dụng ý sâu xa ấy.

Bài kí của Thân Nhân Trung khẳng định hiền tài là yếu tố quyết định sự thịnh suy của quốc gia, ghi nhận chính sách trọng dụng người tài của triều Lê và giải thích ý nghĩa của việc khắc tên tiến sĩ lên bia đá: khích lệ kẻ sĩ tu dưỡng, cống hiến; răn đe những kẻ sa ngã; lưu bài học cho đời sau và giữ vững vận nước. Câu mở đầu bài kí:

“Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”

đến nay vẫn còn nguyên giá trị. Bài học rút ra cho hôm nay: nhà nước cần phát hiện, đào tạo, trọng dụng và đãi ngộ xứng đáng người tài; còn mỗi người học trò cần rèn cả tài lẫn đức, coi việc học là để góp sức cho cộng đồng, và giữ gìn danh dự như chính những người được khắc tên trên bia đá.

Kết luận

Dù tóm tắt ngắn hay dài, em cần giữ đúng trình tự lập luận của văn bản: luận đề về vai trò của hiền tài – sự trọng đãi của các bậc minh quân – lí do dựng bia – trách nhiệm của kẻ sĩ – tác dụng lâu dài của tấm bia. Với văn nghị luận, tóm tắt tốt là khi người đọc nhìn vào có thể thấy ngay hệ thống luận điểm của bài.

Xem thêm:

• Soạn bài Hiền tài là nguyên khí của quốc gia (Kết nối tri thức)
• Hiền tài là nguyên khí của quốc gia là câu nói của ai?
• Tóm tắt Cầu hiền chiếu (Ngô Thì Nhậm)
• Tiểu sử Thân Nhân Trung, người viết câu Hiền tài là nguyên khí quốc gia