Tóm tắt Bàn về đọc sách (Chu Quang Tiềm) ngắn gọn, đầy đủ – 7 mẫu hay nhất

Chu Quang Tiềm khẳng định muốn nâng cao học vấn thì phải đọc sách, vì sách lưu giữ di sản tinh thần của nhân loại. Nhưng sách ngày càng nhiều nên người đọc dễ đọc tràn lan mà không sâu, dễ lạc hướng giữa những cuốn vô bổ. Vì vậy, đọc sách cần chọn lọc kĩ, đọc ít mà nghiền ngẫm sâu, không đọc để khoe khoang.

Bàn về đọc sách mở đầu bằng nhận định: học vấn không chỉ đến từ sách, nhưng sách vẫn là con đường không thể thiếu, bởi học vấn là thành quả tích lũy của cả loài người và chính sách vở đã ghi lại, truyền lại thành quả ấy. Nếu bỏ qua những gì nhân loại đã đạt được, ta sẽ phải bắt đầu lại từ hàng trăm, hàng nghìn năm trước. Tuy nhiên, khi sách vở ngày một nhiều, việc đọc trở nên khó khăn hơn. Tác giả chỉ ra hai cái hại: sách nhiều khiến người ta đọc lướt, không chuyên sâu, giống như ăn nhiều mà không tiêu hóa; sách nhiều còn làm người đọc lạc hướng, mất thời gian vào sách vô giá trị mà bỏ qua những cuốn cơ bản. Từ đó, ông khuyên đọc sách không cốt nhiều mà cần lựa sách có giá trị và đọc thật kĩ; đọc ít mà suy nghĩ sâu sẽ làm thay đổi khí chất, còn đọc nhiều mà hời hợt thì chẳng thu được gì, nhất là kiểu đọc để làm đẹp bộ mặt.

Luận điểm 1 – Vì sao cần đọc sách: Học vấn thuộc về cả loài người, được tích lũy qua bao thế hệ và lưu lại trong sách. Sách là kho tàng cất giữ di sản tinh thần loài người. Muốn tiến lên, ta phải dựa vào thành quả quá khứ; đọc sách chính là cách tiếp nhận thành quả ấy.

Luận điểm 2 – Cái khó và những sai lầm thường gặp: Sách càng nhiều, việc đọc càng không dễ. Cái hại thứ nhất là đọc nhiều mà không sâu: người xưa có ít sách nên đọc kĩ, nghiền ngẫm suốt đời; người nay có thể khoe đọc hàng vạn cuốn nhưng chỉ lướt qua, sinh ra thói hư danh nông cạn. Cái hại thứ hai là dễ lạc hướng: người mới học ham nhiều, phí sức vào sách không cần thiết mà lỡ mất những cuốn cơ bản.

Luận điểm 3 – Phương pháp đọc sách đúng đắn: Phải chọn sách tinh, đọc kĩ; thà đọc đi đọc lại một cuốn hay còn hơn lướt qua cả chục cuốn. Số lượng sách đã đọc không phải điều đáng tự hào hay hổ thẹn. Đọc kĩ giúp hình thành nếp nghĩ sâu xa; đọc tràn lan chỉ làm rối trí. Đọc để tô vẽ cho mình là tự dối mình, dối người, thể hiện phẩm chất thấp kém.

• Luận đề: bàn về sự cần thiết và cách đọc sách.
• Vì sao phải đọc: sách lưu giữ thành quả học vấn của nhân loại → đọc sách là kế thừa để tiến lên.
• Đọc khó ở đâu: sách quá nhiều → (1) đọc không chuyên sâu; (2) dễ lạc hướng, bỏ lỡ sách cơ bản.
• Nên đọc thế nào: chọn tinh, đọc kĩ, nghiền ngẫm; không đọc vì hư danh.
• Bản Cánh diều bổ sung: chia sách thành loại kiến thức phổ thông và loại chuyên môn; phải biết rộng rồi mới chuyên sâu.

Theo Chu Quang Tiềm, học vấn không phải chỉ là chuyện của sách, nhưng đọc sách “vẫn là một con đường quan trọng của học vấn”. Học vấn mà mỗi người có được hôm nay là kết quả lao động, tích góp ngày đêm của biết bao thế hệ. Những thành quả ấy không bị mai một là nhờ sách ghi chép và truyền lại. Vì thế, sách được ví như kho báu cất giữ di sản tinh thần của loài người. Nếu muốn phát triển văn hóa, học thuật mà không tiếp thu những thành quả đã có, chúng ta sẽ tự kéo mình lùi về điểm xuất phát của hàng trăm, hàng nghìn năm trước và mãi mãi tụt lại phía sau.

Lịch sử càng phát triển, sách vở càng nhiều thì việc đọc lại càng khó. Sách quý, nhưng cũng chỉ là thứ tích lũy, có thể trở thành trở ngại. Tác giả nêu hai cái hại. Thứ nhất, sách nhiều khiến người đọc không chuyên sâu. Học giả Trung Hoa ngày xưa vì sách hiếm nên đọc rất ít, song đọc cuốn nào thì nghiền ngẫm đến thuộc lòng, biến thành sức mạnh tinh thần cả đời. Ngày nay sách dễ kiếm, có người tự hào đã đọc hàng vạn cuốn nhưng chỉ lướt qua, giống người ăn uống quá nhiều thứ không tiêu được, lâu ngày sinh bệnh. Thứ hai, giữa rừng sách, người đọc rất dễ đi chệch hướng. Trong mỗi lĩnh vực, sách cơ bản cần đọc không nhiều, vậy mà người mới học thường ham nhiều, phí phạm thời gian vào những cuốn vô thưởng vô phạt.

Từ đó, tác giả đưa ra lời khuyên: đọc sách không cốt nhiều mà quan trọng là “chọn cho tinh, đọc cho kĩ”. Một cuốn sách giá trị được đọc nhiều lần đem lại ích lợi hơn mười cuốn chỉ lật qua. Đọc nhiều chưa chắc đã đáng khen, đọc ít cũng chẳng có gì phải ngại. Người đọc ít mà kĩ sẽ hình thành nếp suy nghĩ sâu sắc, có khả năng tưởng tượng tự do, thậm chí đổi thay khí chất; người đọc nhiều mà không nghĩ thì như cưỡi ngựa qua chợ, chỉ hoa mắt rồi về tay không. Những ai cầm sách chỉ để khoe mẽ là tự lừa mình dối người và thể hiện phẩm chất tầm thường.

Bản trích trong Ngữ văn 9 Cánh diều dài hơn, gồm năm đoạn. Ba đoạn đầu trình bày như bản lớp 7: vai trò của sách với tri thức nhân loại; hai cái hại khi sách quá nhiều (đọc không chuyên sâu và dễ lạc hướng); lời khuyên chọn tinh, đọc kĩ, không đọc vì hư danh. Hai đoạn sau bàn sâu hơn về việc chọn sách. Tác giả chia sách thành hai loại: sách cung cấp hiểu biết chung cần cho mọi người, và sách bồi dưỡng tri thức chuyên môn. Với kiến thức phổ thông, mỗi môn chỉ cần chọn vài cuốn đọc thật kĩ, cả thảy chừng năm mươi cuốn, không phải đòi hỏi quá cao. Kiến thức phổ thông cũng cần cho người làm chuyên môn, bởi các ngành tri thức liên hệ chặt chẽ với nhau; người chỉ biết một lĩnh vực sẽ như “con chuột chui vào sừng trâu”, càng đi càng bế tắc. Vì vậy, phải biết rộng rồi mới chuyên sâu được; người thành công lớn trong bất cứ ngành nào cũng có nền tảng hiểu biết rộng.

Trong văn bản Bàn về đọc sách, Chu Quang Tiềm cho rằng sách là kho tàng lưu giữ tri thức của nhân loại, nên muốn tích lũy hiểu biết và tiến xa thì không thể không đọc sách. Thế nhưng, khi sách ngày càng nhiều, người đọc dễ mắc hai sai lầm: đọc lướt cho nhiều mà không hiểu sâu, và đọc tràn lan đến mức bỏ quên những cuốn sách nền tảng. Để đọc sách có ích, ta cần lựa chọn những cuốn thật sự giá trị và đọc thật kĩ, vừa đọc vừa suy ngẫm. Đọc ít mà chất lượng sẽ giúp con người suy nghĩ sâu sắc, thay đổi cả tính cách; còn đọc nhiều để khoe khoang thì chỉ là hình thức, thể hiện sự nông cạn. Bài viết vì thế vừa khẳng định giá trị của sách, vừa chỉ ra cách đọc đúng đắn cho mỗi người.

Kết luận

Với văn bản nghị luận như Bàn về đọc sách, tóm tắt cần bám vào hệ thống luận điểm và giữ đúng trình tự lập luận: tầm quan trọng của sách, những khó khăn khi đọc, phương pháp đọc. Học sinh lớp 7 dùng mẫu 3 hoặc mẫu 5; học sinh lớp 9 nên dùng thêm mẫu 6 để bao quát đủ đoạn trích.

Xem thêm:

• Soạn bài Bàn về đọc sách (Chu Quang Tiềm)
• Bàn về đọc sách – Ngữ văn lớp 9 Cánh diều