Tọa đàm là họp mặt để cùng nhau trao đổi ý kiến, nói chuyện cởi mở về một vấn đề nào đó, thường với không khí thân mật hơn một cuộc họp chính thức. Một buổi tọa đàm hay có vài khách mời ngồi cùng bàn, người dẫn đặt câu hỏi, rồi khán giả hỏi lại. Từ này cũng được viết là toạ đàm, hai cách bỏ dấu đều được chấp nhận.
| Nghĩa | Họp mặt trao đổi, nói chuyện thân mật về một chủ đề |
| Gốc từ | Hán Việt 座談: tọa (chỗ ngồi, ngồi) + đàm (bàn bạc, trò chuyện) |
| Loại từ | Động từ (tọa đàm về…); dùng như danh từ trong “buổi tọa đàm” |
| Tiếng Anh | Panel discussion, talk, roundtable (tùy hình thức) |
Tọa đàm khác hội thảo ở đâu?
Ai đi dự sự kiện ở trường, ở cơ quan đều gặp ba cái tên tọa đàm, hội thảo, hội nghị trên băng rôn. Ranh giới giữa chúng không cứng, nhiều nơi đặt tên khá tùy ý, nhưng mỗi từ vẫn có cái lõi riêng:
| Hình thức | Không khí | Người nói | Kết quả thường thấy |
|---|---|---|---|
| Tọa đàm | Cởi mở, gần gũi, nhiều đối thoại | Vài khách mời trò chuyện, khán giả hỏi lại | Chia sẻ góc nhìn, không nhất thiết đi đến kết luận |
| Hội thảo | Chuyên môn, có chuẩn bị kĩ | Nhiều người đọc tham luận theo chương trình | Kỉ yếu, kiến nghị, đề xuất |
| Hội nghị | Trang trọng, theo nghi thức | Lãnh đạo, đại biểu báo cáo, phát biểu | Tổng kết, nghị quyết, phương hướng |
| Giao lưu | Thoải mái nhất | Khách mời và người hâm mộ, học sinh | Gặp gỡ, kết nối |
Hình dung cho dễ: hội nghị thì đứng lên bục báo cáo, hội thảo thì cầm bài tham luận đọc tại hội thảo, còn tọa đàm thì ngồi lại với nhau mà nói. Chữ “tọa” trong tên gọi nói đúng tinh thần ấy.
Gần với tọa đàm còn có trao đổi, đàm đạo, chuyện trò. Đàm đạo nghe văn vẻ và cổ hơn, thường dùng cho hai ba người bàn chuyện sâu xa; tọa đàm thì đã thành tên một loại sự kiện có tổ chức.
Một buổi tọa đàm diễn ra thế nào?
Theo từ điển, tọa đàm là họp mặt để cùng nhau trao đổi ý kiến về một vấn đề. Trong thực tế, một buổi tọa đàm thường có những phần sau:
- Chủ đề rõ ràng, thường là một câu hỏi mở: kĩ năng tự học, nghề báo trong thời mạng xã hội, một tác phẩm văn học mới.
- Người dẫn giữ nhịp, đặt câu hỏi, chuyển lời giữa các khách mời.
- Hai đến năm khách mời có hiểu biết hoặc trải nghiệm về chủ đề, ngồi cùng một hàng ghế hoặc quanh một bàn.
- Phần khán giả hỏi, thường chiếm một phần ba thời lượng.
Giới văn chương rất chuộng hình thức này. Một ví dụ là buổi bàn về ba mươi năm Đổi mới của báo Văn nghệ, nơi nhà văn, nhà phê bình ngồi lại cùng nhìn về một chặng đường.
Ở trường phổ thông, học sinh cũng hay được giao tự tổ chức một buổi tọa đàm nhỏ trong giờ hoạt động. Muốn buổi ấy không biến thành một chuỗi bài đọc, mỗi khách mời chỉ nên nói vừa đủ, chừa chỗ cho người khác tranh luận và cho các bạn bên dưới đặt câu hỏi. Kĩ năng nói trước đông người ở đây khác với cách trình bày trước người nghe một mình: phải biết lắng nghe và đáp lại.
Chữ tọa 座 và chữ đàm 談
Tọa 座 là chỗ ngồi; họ hàng với nó có tọa độ (chỗ của một điểm), tọa lạc (nằm ở đâu), chủ tọa (người ngồi ghế chủ trì). Đàm 談 là nói chuyện, bàn bạc, có trong đàm phán, đàm thoại, hội đàm, mạn đàm.
Ghép lại, tọa đàm nghĩa đen là ngồi xuống mà bàn chuyện. Tiếng Trung có 座談 với nghĩa trò chuyện thân mật, và 座談會 là buổi tọa đàm. Đặt cạnh hội đàm (cuộc nói chuyện chính thức giữa các bên, thường là ngoại giao) mới thấy rõ chữ tọa làm từ này nhẹ nhàng đi bao nhiêu.
Câu ví dụ dùng đúng: “Câu lạc bộ đọc sách tổ chức tọa đàm về truyện ngắn Nam Cao.” Một chi tiết nhỏ khi tra chữ Hán: tọa trong tọa đàm viết là 座 (chỗ ngồi), còn tọa trong tọa thiền viết là 坐 (ngồi xuống). Hai chữ cùng âm, nghĩa lại liền nhau, nên người học hay chép nhầm.
Chữ 坐 ấy cũng nằm trong lời mời an tọa, câu người dẫn chương trình dùng để mời khách ngồi xuống cho yên vị ở những buổi lễ trang trọng.
Tổ chức, gọi tên và dịch chữ tọa đàm
Tọa đàm hay toạ đàm, viết thế nào đúng?
Cả hai đều đúng. Hai cách chỉ khác chỗ đặt dấu nặng, dưới chữ o hay dưới chữ a; nghĩa và cách đọc như nhau. Nên dùng thống nhất một kiểu trong cùng văn bản.
Tọa đàm tiếng Anh là gì?
Buổi có nhiều khách mời cùng bàn trước khán giả thường gọi là panel discussion. Buổi trò chuyện quanh bàn ngang hàng có thể gọi là roundtable, còn buổi chia sẻ nhẹ nhàng hơn thì là talk.
Tọa đàm có giống talkshow không?
Khá giống về hình thức: có người dẫn, có khách mời, có khán giả. Khác ở mục đích: talkshow thiên về giải trí, còn tọa đàm thường xoay quanh một vấn đề chuyên môn hay xã hội cần bàn cho rõ.
Một buổi tọa đàm nên kéo dài bao lâu?
Thường từ một đến hai tiếng. Ngắn quá thì khách mời chưa kịp đối thoại, dài quá thì khán giả mệt và phần hỏi đáp bị cắt.