TLDR là cách viết tắt của câu tiếng Anh too long; didn’t read, nghĩa là “dài quá, không đọc”. Trên mạng, TL;DR (có dấu chấm phẩy) hay tldr dùng theo hai hướng ngược nhau: hoặc để chê một bài quá dài, hoặc để mở đầu đoạn tóm tắt ngắn cho người không có thời gian đọc hết.
| Nghĩa ngắn | “Dài quá, không đọc”; về sau thành “tóm tắt nhanh” |
| Viết đầy đủ | Too long; didn’t read |
| Cách viết | TL;DR, tl;dr, TLDR, tldr |
| Sắc thái | Thân mật, dùng trên diễn đàn, mạng xã hội, tin nhắn |
TLDR ra đời từ những bài viết dài
Hai từ điển Merriam-Webster và Oxford English Dictionary đều ghi lần dùng sớm nhất được biết của tl;dr là năm 2002. Theo Oxford, dấu vết đầu tiên nằm trong một tin nhắn ở nhóm thảo luận Usenet về trò chơi điện tử Nintendo. Thời đó người ta trò chuyện bằng những bài đăng rất dài, nên câu “dài quá, không đọc” ra đời như một lời đáp cụt lủn, có phần bất lịch sự.
Dấu chấm phẩy giữa TL và DR không phải để trang trí. Nó ngăn hai vế của câu gốc: too long (quá dài) và didn’t read (không đọc). Gõ trên điện thoại thì ít ai chịu bấm dấu ấy, vì vậy dạng tldr viết liền, không dấu, gặp nhiều hơn trong bình luận của người Việt.
Cũng từ các diễn đàn ấy còn có chữ AMA, Ask Me Anything, kiểu bài mời mọi người hỏi gì cũng được.
Một chữ, hai nghĩa trái chiều
Ban đầu, tl;dr là lời của người đọc. Ai đó đăng một bài dài, người khác bình luận đúng bốn chữ cái ấy: tôi không đọc. Dùng kiểu này thì khá phũ. Dần dần chính người viết lại mượn chữ đó, đặt ở đầu hoặc cuối bài, kèm một hai câu tóm ý: “TL;DR: chỗ này đắt, đồ ăn bình thường, không quay lại.” Lúc này nghĩa đã chuyển hẳn sang “nói gọn là”.
Từ điển Merriam-Webster ghi nhận cả hai nghĩa: lời báo một thứ quá dài để đọc, và bản tóm tắt ngắn ý chính của một nội dung dài hơn. Muốn biết tldr đang mang nghĩa nào, nhìn xem ai viết nó. Tác giả viết thì gần như chắc là tóm tắt. Người bình luận viết riêng một mình thì thường là chê.
Đặt tldr vào câu thế nào cho tự nhiên?
- Cuối bài review trên nhóm du lịch: “TL;DR: homestay đẹp, chủ nhà dễ thương, nhưng đường lên dốc khá khó đi.”
- Nhắn nhóm lớp sau buổi họp dài: “Tldr cho ai bận: thứ sáu nộp bài, chủ nhật đi dã ngoại.”
- Bình luận dưới bài đăng dài cả nghìn chữ: “tldr ai tóm giùm với.”
- Đầu email gửi đồng nghiệp: “TL;DR: dự án lùi một tuần, chi tiết ở dưới.”
- Câu tự giễu khi kể chuyện quá dài: “Xin lỗi viết dài, tldr là mình đỗ rồi!”
Đọc kĩ ví dụ thứ ba sẽ thấy giọng nhờ vả chứ không hẳn chê. Giới trẻ dùng tldr khá mềm, và hay đặt nó cạnh các chữ viết tắt quen như chữ btw chen ngang câu chuyện hoặc cách nói thật lòng tbh.
Viết thay TL;DR khi cần trang trọng
Trong bài văn, báo cáo hay thư gửi thầy cô, không nên dùng tl;dr. Tiếng Việt có sẵn những cách mở đoạn tóm tắt gọn gàng: Tóm lại, Ý chính, Nói ngắn gọn, Tóm tắt. Trong văn bản công việc, người ta còn hay ghi “Tóm tắt nội dung” ngay đầu thư. Tinh thần của tldr vẫn giữ được: đặt điều quan trọng nhất lên trước.
Viết được một dòng TL;DR hay không dễ. Nó đòi hỏi biết bỏ bớt, chọn đúng một hai ý, đúng như yêu cầu của kiểu câu văn ít lời mà nhiều ý mà bài viết câu súc tích có nói tới. Một dòng tldr dài ba câu là đã hỏng: người ta lại cần thêm một tldr cho chính nó.
Gõ tldr trong khung chat: mấy điều cần biết
TL;DR là gì trong tin nhắn?
Gõ TL;DR trong tin nhắn thường là để mở đầu câu tóm tắt cho tin dài phía trên, kiểu “nói gọn là”. Nếu người khác chỉ đáp lại đúng chữ “tldr” thì ý họ là tin bạn dài quá, họ chưa đọc.
Tldr viết tắt của từ gì?
Của cụm too long; didn’t read. Một số người hiểu thành too long; don’t read, nghĩa cũng gần như vậy.
Tldr nghĩa là gì khi đứng cuối bài viết?
Đứng cuối bài do chính tác giả viết, tldr báo hiệu đoạn tóm tắt ý chính. Người đọc lướt có thể đọc ngay dòng này mà vẫn nắm được kết luận.
Bình luận “tldr” vào bài người khác có bất lịch sự không?
Có thể. Chỉ viết đúng một chữ tldr dưới bài đăng của người ta giống như nói “tôi không buồn đọc”. Thêm một lời nhờ như “ai tóm tắt giúp với” sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều.