Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Tiều tụy là gì? Nghĩa, gốc Hán 憔悴 và cách dùng tả người, tả cảnh

Cập nhật 22/10/2026·MMavrick Nguyễn·7 phút đọc
Nội dung chính
  • Tiều tụy: hai chữ Hán cùng mang bộ tâm
  • Người tiều tụy, căn nhà cũng tiều tụy
  • "Tư nhân độc tiều tụy" trong thơ Đỗ Phủ
  • Tiều tụy, hốc hác, xanh xao và phờ phạc khác nhau ra sao?

Tiều tụy là có dáng vẻ tàn tạ, xơ xác, hốc hác đến mức trông thảm hại, thường vì ốm lâu, lo buồn hay vất vả kéo dài. Từ này tả được cả người lẫn cảnh: một gương mặt tiều tụy sau đợt ốm, một mái nhà tiều tụy sau mùa bão. Người ta cũng hay gõ “tiều tuỵ” (dấu nặng đặt dưới chữ y); đó vẫn là một từ, chỉ khác kiểu đặt dấu.

Nghĩa ngắn Tàn tạ, xơ xác, gầy mòn đến thảm hại
Gốc từ Hán Việt 憔悴: tiều (憔) và tụy (悴), cùng nghĩa khốn khổ, hốc hác
Loại từ Tính từ
Sắc thái Nặng, gợi thương cảm; hợp văn viết hơn lời nói đùa
tiều tụy là gì
tiều tụy là gì? Tàn tạ, xơ xác, gầy mòn

Tiều tụy: hai chữ Hán cùng mang bộ tâm

Nhìn mặt chữ 憔悴 sẽ thấy một chi tiết dễ nhớ: cả hai chữ đều đứng cạnh bộ tâm (忄), bộ chỉ lòng người. Từ điển Hán Việt giảng 憔悴 là khốn khổ, hốc hác; có sách giải là buồn khổ khô héo. Nghĩa là cái gầy mòn ở đây không đơn thuần do thiếu ăn, mà thường đi cùng một nỗi lo, một nỗi buồn ở bên trong.

Chữ tụy (悴) đứng một mình còn có nghĩa lo buồn, suy giảm, sa sút. Tiếng Hán còn một lối viết khác của cả cụm là 顦顇, đọc vẫn là tiều tụy. Ở tiếng Việt, hai âm tiết này hầu như chỉ đi cùng nhau; nói “tiều” hay “tụy” riêng lẻ thì chẳng ai hiểu là gầy mòn. Muốn biết vì sao những từ như thế nghe trang trọng hơn từ thuần Việt, có thể xem thêm bài về sắc thái văn chương của lớp từ gốc Hán.

Người tiều tụy, căn nhà cũng tiều tụy

Mục từ trong từ điển tiếng Việt giải tiều tụy là có dáng vẻ tàn tạ, xơ xác đến thảm hại, và ví dụ đi kèm lại là cảnh vật chứ không phải người: quán xá, mái lều. Điều này cho thấy từ dùng rộng hơn nhiều người nghĩ.

  • Tả người: Sau ba tháng chăm mẹ nằm viện, chị tiều tụy hẳn, mắt thâm quầng, má hóp lại.
  • Tả cảnh vật: Mùa nước rút, dãy quán ven sông trông tiều tụy, mái tôn hoen gỉ, cột gỗ bạc màu.
  • Tả cây cối, đồ vật: Chậu lan quên tưới cả tuần đã tiều tụy như sắp chết.

Điểm chung của ba câu là hai yếu tố: trông sa sút hẳn so với trước, và sự sa sút ấy khiến người nhìn thấy xót. Nếu chỉ gầy mà vẫn khỏe khoắn, tươi tỉnh thì không gọi là tiều tụy.

“Tư nhân độc tiều tụy” trong thơ Đỗ Phủ

Trong bài thứ hai của chùm Mộng Lý Bạch, Đỗ Phủ nằm mơ thấy bạn mình rồi nghĩ đến cảnh người tài bị gạt ra rìa. Hai câu nổi tiếng nhất của bài đặt sự náo nhiệt của kinh đô bên cạnh một con người đơn độc:

冠蓋滿京華,斯人獨憔悴
Quan cái mãn kinh hoa,
Tư nhân độc tiều tụy.

Tạm hiểu: mũ lọng của quan to đầy chốn kinh thành, riêng người ấy thì tiều tụy. Chữ tiều tụy ở đây vừa là dáng người tàn tạ, vừa là cảnh đời lận đận, thất thế. Câu thơ cho thấy từ này từ xưa đã gánh cả nỗi buồn chứ không chỉ cái gầy của thân thể.

Trong lời nói hằng ngày, từ này hay đi với nỗi buồn tình cảm, kiểu Chia tay xong, cậu ấy tiều tụy mất mấy tuần. Cảnh ấy được bàn kĩ hơn trong bài về những ngày buồn sau một mối tình tan vỡ.

Tiều tụy, hốc hác, xanh xao và phờ phạc khác nhau ra sao?

Từ Nhấn vào Ví dụ
Tiều tụy Cả dáng vẻ sa sút, tàn tạ; dùng cho người và cảnh Căn nhà cũ tiều tụy sau nhiều năm bỏ trống
Hốc hác Gương mặt gầy tóp, má hóp, mắt trũng Mặt hốc hác vì thức đêm ôn thi
Xanh xao Da nhợt nhạt, thiếu sắc hồng Đứa bé xanh xao sau trận sốt
Phờ phạc Mệt rã rời, thường chỉ trong thời gian ngắn Phờ phạc sau chuyến xe đêm
Tàn tạ Đã qua thời đẹp, đang lụi đi Nhan sắc tàn tạ, vườn hoa tàn tạ

Phờ phạc ngủ một giấc là có thể hết; tiều tụy thì cần cả một quãng dài mới hồi lại được. Trái nghĩa với tiều tụy có hồng hào, tươi tắn, phương phi, rạng rỡ. Còn một từ dễ đặt cạnh là “tiêu điều”; từ này chỉ dùng cho cảnh vật, phố xá, làng mạc vắng vẻ buồn bã, không dùng để tả mặt người. Khen ai đó “dạo này trông tiều tụy quá” vì thế không phải lời khen, dù người nói chỉ định bảo bạn mình gầy đi.

Viết tiều tụy cho đúng chỗ, đúng người

Tiều tụy nghĩa là gì khi nói về một người?

Là người ấy trông gầy mòn, mệt mỏi, sa sút hẳn đi so với trước, thường do bệnh, lo nghĩ hay lao lực lâu ngày. Từ này nặng hơn “gầy” và luôn kèm ý thương cảm.

Viết “tiều tụy” hay “tiều tuỵ” mới đúng?

Cả hai đều đúng và là cùng một từ. “Tụy” là cách đặt dấu theo kiểu mới (dấu nằm dưới chữ u), “tuỵ” là kiểu cũ (dấu nằm dưới chữ y). Trong một văn bản chỉ nên dùng thống nhất một kiểu.

Tiều tụy tiếng Anh là gì?

Tả gương mặt, thân hình, tiếng Anh hay dùng haggard hoặc gaunt; tả nhà cửa, cảnh vật xơ xác thì dùng run-down hay shabby.

Đặt câu với từ tiều tụy thế nào cho tự nhiên?

Nên đặt từ sau một nguyên nhân rõ ràng: Ông ngoại tiều tụy đi nhiều từ ngày bà mất. Câu có lý do đi kèm giúp người đọc hiểu ngay đây là sự sa sút do hoàn cảnh, chứ không phải lời chê ngoại hình.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
qq88
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5