Thứ yếu là ít quan trọng hơn, đứng ở bậc sau khi đặt cạnh cái chính. Ta nói “vấn đề thứ yếu”, “vai trò thứ yếu”, “nhân vật thứ yếu” để chỉ phần phụ, có thể tạm gác lại. Đây là từ Hán Việt, viết là 次要, và thường đi thành cặp đối với chủ yếu hay chính yếu.
| Nghĩa ngắn | Không quan trọng lắm, xếp sau cái quan trọng hơn |
| Gốc từ | Hán Việt 次要: thứ (bậc kế sau) + yếu (quan trọng) |
| Loại từ | Tính từ |
| Trái nghĩa | Chủ yếu, chính yếu, trọng yếu |
Thứ yếu: chữ 次 đứng sau chữ 要
Muốn nhớ nghĩa, tách hai chữ ra là thấy ngay. Chữ thứ (次) theo Thiều Chửu là thứ bậc, hàng lớp; cái gì xếp từ hạng hai trở xuống đều gọi là thứ. Ta vẫn gặp nó trong thứ tự, thứ hạng, thứ nhì, cả trong cách gọi con thứ để phân biệt với con trưởng.
Chữ yếu (要) ở đây không phải “yếu” trong “yếu ớt”. Đây là chữ Hán nghĩa là quan trọng, cần thiết, cùng gốc với chủ yếu, trọng yếu, thiết yếu, tất yếu. Chữ này còn một âm đọc khác là yêu, như trong yêu cầu.
Ghép lại, thứ yếu là “quan trọng ở bậc thứ hai”. Không phải vô dụng, chỉ là đến lượt sau. Nhiều học sinh hiểu lệch thành “yếu kém” vì chữ yếu thuần Việt quá quen, nên câu kiểu “đội bóng thứ yếu” (định nói đội yếu) là dùng sai.
Vấn đề thứ yếu, vai trò thứ yếu
Mục từ thứ yếu trong từ điển của Viện Ngôn ngữ học nhấn vào phép so: một thứ kém quan trọng khi đứng cạnh thứ quan trọng hơn, đối lập với chính yếu, chủ yếu. Wiktionary diễn đạt gọn hơn: ở bậc dưới, theo tầm quan trọng. Cả hai đều ngầm nói rằng phải có một cái chính để so thì mới có cái thứ yếu.
Vì thế từ này gần như luôn xuất hiện trong thế so sánh:
- Trong học tập: Hình thức trình bày là chuyện thứ yếu, ý của bài mới quyết định điểm.
- Trong công việc: Chuyện văn phòng gần hay xa với tôi là thứ yếu, miễn công việc hợp.
- Trong lịch sử, địa lí: Ở vùng này, nghề cá chỉ giữ vị trí thứ yếu so với trồng lúa.
Cụm thường đi kèm: vấn đề thứ yếu, vai trò thứ yếu, yếu tố thứ yếu, mâu thuẫn thứ yếu, xếp vào hàng thứ yếu. Chữ vấn đề trong cụm đầu cũng có câu chuyện chữ Hán riêng, kể ở bài nghĩa gốc của hai chữ vấn đề.
Chủ yếu, thứ yếu, thiết yếu hay tất yếu?
| Từ | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| Chủ yếu | Phần chính, quan trọng nhất hoặc chiếm phần lớn | Thu nhập chủ yếu từ trồng cà phê |
| Thứ yếu | Phần phụ, quan trọng ở bậc sau | Lợi nhuận là chuyện thứ yếu |
| Thiết yếu | Rất cần, không thể thiếu | Hàng hóa thiết yếu như gạo, nước |
| Tất yếu | Nhất định phải xảy ra, không tránh được | Kết quả tất yếu của sự chủ quan |
Bốn từ này cùng có chữ yếu nên rất dễ lẫn khi viết văn. Mẹo nhỏ: nhìn chữ đứng trước. Chủ là chính, thứ là sau, thiết là sát sườn, tất là ắt hẳn. Gần nghĩa với thứ yếu còn có phụ, thứ cấp, không đáng kể; sắc thái của “không đáng kể” nặng hơn hẳn, vì nó gần như gạt cái kia ra ngoài.
Muốn tìm hiểu thêm cách những yếu tố Hán Việt như thế ghép thành từ, có bài dấu hiệu nhận ra yếu tố Hán Việt trong câu.
Nhân vật thứ yếu trong truyện
Khi học văn, cụm nhân vật thứ yếu dùng để gọi những nhân vật phụ, xuất hiện ít, làm nền hoặc đẩy cốt truyện cho nhân vật chính. Gọi là thứ yếu nhưng họ không thừa: bỏ họ đi, nhân vật chính mất chỗ để soi mình vào. Một nhân vật phụ thường chỉ hiện ra qua một hai lời thoại, vậy mà nhiều khi người đọc nhớ mãi.
Trong game cũng có kiểu nhân vật nền như vậy, giới trẻ gọi bằng ba chữ cái quen thuộc mà bài nhân vật nền trong game được gọi bằng tên gì có giải thích. Một lưu ý khi viết bài phân tích: đừng gọi nhân vật chính là “nhân vật thứ yếu” chỉ vì họ ít lời; độ quan trọng tính theo vai trò trong truyện, không tính theo số câu thoại.
Đặt thứ yếu vào đúng chỗ trong bài văn
Thứ yếu nghĩa là gì trong câu “đó chỉ là chuyện thứ yếu”?
Câu ấy có nghĩa chuyện được nhắc tới không phải điều cần lo trước, có thể để sau. Người nói đang hướng sự chú ý về một việc khác quan trọng hơn.
Thứ yếu tiếng Anh là gì?
Thường dịch là secondary, như a secondary issue (vấn đề thứ yếu) hay a secondary role (vai trò thứ yếu). Trong văn nói, người ta cũng dùng minor hoặc less important.
Thứ yếu có phải là yếu kém không?
Không. Chữ yếu trong thứ yếu là chữ Hán nghĩa là quan trọng, không liên quan tới sức yếu. Một việc thứ yếu vẫn có thể làm rất tốt; nó chỉ xếp sau việc chính về mức ưu tiên.