Tảo hôn là cưới vợ, cưới chồng khi ít nhất một trong hai người còn dưới tuổi kết hôn mà luật cho phép: nam dưới 20 tuổi, nữ dưới 18 tuổi. Nói gọn, tảo hôn nghĩa là cưới quá sớm so với tuổi luật định. Đây là việc bị pháp luật Việt Nam cấm, người tổ chức có thể bị xử phạt.
| Nghĩa ngắn | Lấy vợ, lấy chồng khi chưa đủ tuổi kết hôn theo luật |
| Gốc từ | Hán Việt 早婚: tảo là sớm, hôn là cưới |
| Căn cứ | Khoản 8 Điều 3 và điểm a khoản 1 Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 |
| Tuổi kết hôn | Nam từ đủ 20 tuổi, nữ từ đủ 18 tuổi |
| Khi biết chuyện | Báo thầy cô, chính quyền địa phương; gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 |
Pháp luật gọi là tảo hôn trong trường hợp nào?
Khái niệm này được Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 nêu ở khoản 8 Điều 3. Hiểu đơn giản: hễ cô dâu hoặc chú rể, hay cả hai, chưa tới tuổi kết hôn mà đã thành vợ thành chồng thì đó là tảo hôn. Tuổi kết hôn được ghi ở điểm a khoản 1 Điều 8: nam phải đủ 20 tuổi, nữ phải đủ 18 tuổi.
Chữ đủ ở đây quan trọng. Tuổi tính theo ngày, tháng, năm sinh, không tính theo tuổi mụ. Một bạn nữ sinh ngày 1/9/2008 phải đến 1/9/2026 mới đủ 18 tuổi; cưới trước ngày ấy một hôm vẫn là tảo hôn.
Có hai điểm học sinh hay hiểu nhầm:
- Chỉ cần một người chưa đủ tuổi là đã tính. Chồng 25 tuổi, vợ 17 tuổi vẫn là tảo hôn.
- Không đăng kí kết hôn mà chỉ làm đám cưới theo phong tục rồi về ở với nhau thì vẫn là lấy vợ, lấy chồng khi chưa đủ tuổi. Luật cấm việc này dù có giấy tờ hay không, và trước pháp luật hai người cũng không phải là vợ chồng.
早婚: chữ tảo, chữ hôn
Chữ 早 (tảo) Thiều Chửu giảng là sớm, như tảo san (bữa ăn sáng sớm), cũng có nghĩa là trước, như trong câu phòng bị sớm từ trước. Chữ 婚 (hôn) là lấy vợ, lấy chồng, có trong kết hôn, hôn lễ, li hôn. Ghép lại, tảo hôn là cưới sớm.
Người Việt hay nhầm chữ tảo này với tảo trong tần tảo (chịu thương chịu khó) hay tảo mộ (quét dọn mộ). Ba chữ đọc giống nhau nhưng là ba chữ Hán khác nhau, nghĩa không liên quan.
Tảo hôn và hôn nhân cận huyết: hai điều cấm khác nhau
Trong các bài tuyên truyền ở địa phương, hai cụm này thường đi liền nhau nên nhiều bạn tưởng là một. Thực ra luật cấm chúng vì hai lí do khác hẳn:
| Tiêu chí | Tảo hôn | Hôn nhân cận huyết thống |
|---|---|---|
| Sai ở đâu | Tuổi: một hoặc hai người chưa đủ tuổi kết hôn | Quan hệ họ hàng: hai người cùng dòng máu trực hệ hoặc có họ trong phạm vi ba đời |
| Ví dụ | Nữ 16 tuổi cưới chồng | Anh em con chú con bác lấy nhau |
| Đủ tuổi thì hết vi phạm? | Có, khi cả hai đã đủ tuổi | Không, bao nhiêu tuổi vẫn bị cấm |
| Hậu quả chính | Ảnh hưởng học hành, sức khỏe của người còn quá trẻ | Con sinh ra dễ mắc bệnh di truyền |
Nhận ra một cuộc tảo hôn từ những chuyện rất đời thường
Tảo hôn ít khi được gọi đúng tên. Người lớn thường nói tránh: “cho nó về nhà chồng”, “hai đứa thương nhau thì cho ở với nhau”. Vài tình huống nên để ý:
- Một bạn trong lớp bỗng nghỉ học dài ngày, nghe nói “sắp lấy chồng” hoặc “đã về bên nhà trai”.
- Gia đình bàn chuyện cưới hỏi cho con khi con còn đang học cấp hai, cấp ba.
- Đám cưới làm theo phong tục nhưng không ra xã đăng kí kết hôn, vì biết chưa đủ tuổi.
- Người chưa đủ tuổi bị ép, bị dọa nếu không đồng ý.
Về quy mô, theo các cuộc điều tra kinh tế – xã hội 53 dân tộc thiểu số do Ủy ban Dân tộc và Tổng cục Thống kê thực hiện, tỉ lệ tảo hôn trong cộng đồng các dân tộc thiểu số giảm từ khoảng 26,6% (số liệu năm 2014) xuống 21,9% (số liệu năm 2018). Con số giảm dần, nhưng vẫn cho thấy cứ khoảng năm người thì có một người kết hôn trước tuổi luật định. Tảo hôn không gắn với riêng một dân tộc hay một vùng nào; ở đâu còn nghèo, còn thiếu thông tin thì ở đó dễ xảy ra.
Vì đâu còn những đám cưới quá sớm, và cái giá phải trả
Hiếm có một nguyên nhân duy nhất. Thường là vài thứ chồng lên nhau: nhà khó khăn, muốn con sớm “có nơi có chốn” cho đỡ một miệng ăn hoặc thêm người làm; nếp nghĩ cũ cho rằng con gái lớn là phải gả; thiếu hiểu biết về luật; các bạn trẻ yêu sớm, muốn về ở với nhau mà không ai giải thích hậu quả. Có trường hợp chỉ vì bỏ học sớm, không biết làm gì tiếp.
Cái giá thì người trong cuộc gánh gần hết:
- Việc học dừng lại. Phần lớn bạn tảo hôn phải nghỉ học, cơ hội đi học nghề, có việc làm ổn định cũng hẹp đi.
- Sức khỏe. Cơ thể ở tuổi 15, 16 chưa phát triển hoàn chỉnh để làm mẹ; mang thai quá sớm nguy hiểm hơn cho cả mẹ và em bé.
- Tâm lí. Chưa đủ chín chắn để làm chồng, làm vợ, làm cha mẹ, nên dễ bế tắc, mâu thuẫn.
- Vòng nghèo. Thiếu học, thiếu nghề, con lại sinh sớm, gia đình trẻ khó thoát nghèo.
Trên mạng, chuyện bỏ dở việc học để lấy chồng còn được nói đùa thành vào đại học trăm mâm, nghe vui tai nhưng phía sau là một lựa chọn lớn của cả đời người.
Người tổ chức tảo hôn bị xử lí thế nào?
Pháp luật nhắm chủ yếu vào người tổ chức, thường là người lớn trong gia đình, chứ không phải đẩy trách nhiệm lên đứa trẻ. Theo Điều 58 Nghị định 82/2020/NĐ-CP:
- đứng ra cưới vợ, gả chồng cho người còn dưới tuổi luật định: mức phạt 1–3 triệu đồng;
- tòa án đã buộc chấm dứt mà vẫn cố chung sống như vợ chồng với người dưới tuổi kết hôn: mức phạt 3–5 triệu đồng.
Nếu đã bị xử phạt hành chính mà vẫn tái phạm, người tổ chức có thể phải chịu trách nhiệm hình sự (Điều 183 Bộ luật Hình sự 2015). Mức phạt có thể được sửa đổi theo thời gian, nên khi cần dùng chính xác (làm bài tập GDCD, tuyên truyền), em nên đối chiếu văn bản đang có hiệu lực.
Nếu em biết một bạn đang bị ép tảo hôn, hãy báo ngay cho thầy cô chủ nhiệm, cán bộ xã, phường hoặc gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, cả ngày đêm; tổng đài này cũng nhận tin về bắt nạt và bạo lực ở trường). Em không cần chắc chắn trăm phần trăm mới được báo.
Ma-la-la và lời kêu gọi cho các bé gái được đến trường
Tảo hôn có mặt cả trong sách Ngữ văn. Trong bài phát biểu Một cây bút và một quyển sách có thể thay đổi thế giới, Ma-la-la Diu-sa-phdai nhắc đến những bé gái ở nhiều nơi trên thế giới bị bóc lột sức lao động và bị ép tảo hôn, rồi kêu gọi mọi trẻ em được đi học. Đọc bài soạn văn bản của Ma-la-la về quyền đi học sẽ thấy câu hỏi SGK chỉ ra đúng đoạn này. Nếu đề nghị luận hỏi về quyền trẻ em hay bình đẳng giới, đây là dẫn chứng gần gũi; khung ý có thể tham khảo ở các bài văn bàn về một vấn đề cần giải quyết.
Mấy thắc mắc quanh chuyện cưới khi chưa đủ tuổi
Tảo hôn là bao nhiêu tuổi?
Nam kết hôn khi chưa đủ 20 tuổi hoặc nữ kết hôn khi chưa đủ 18 tuổi là tảo hôn. Tuổi tính theo ngày sinh trên giấy tờ, không tính tuổi mụ.
Tảo hôn nghĩa là gì, khác kết hôn sớm không?
Tảo hôn nghĩa là cưới khi chưa đủ tuổi luật định. “Kết hôn sớm” thì có người dùng cho cả những cặp vừa đủ tuổi đã cưới, như nữ 18, nam 20; trường hợp đó hợp pháp, không phải tảo hôn.
Hậu quả tảo hôn với người trong cuộc là gì?
Thường gặp nhất là phải bỏ học, khó có nghề ổn định, sức khỏe bị ảnh hưởng vì mang thai khi cơ thể chưa phát triển đủ, và gia đình trẻ dễ rơi vào cảnh nghèo.
Hai bạn chưa đủ tuổi tự nguyện ở với nhau thì có sao không?
Tự nguyện không làm cho việc đó hợp pháp. Trước pháp luật, hai bạn không phải là vợ chồng, và người lớn đứng ra tổ chức có thể bị xử phạt. Nên chờ đủ tuổi, học xong đã.