Tận hưởng là hưởng cho trọn, cho hết cái mình đang có, thường là một niềm vui, một cảm giác dễ chịu: tận hưởng kỳ nghỉ, tận hưởng bầu không khí trong lành, tận hưởng phút yên tĩnh cuối ngày. Đây là động từ Hán Việt, viết chữ Hán là 盡享. Khi người ta nói “tận hưởng cuộc sống”, ý là sống chậm lại đủ để thấy và nếm được những gì đang diễn ra quanh mình.
| Nghĩa ngắn | Hưởng trọn vẹn, đến hết, điều tốt đẹp mình có được |
| Gốc từ | Hán Việt 盡享: tận là hết, trọn; hưởng là được dùng, được vui với |
| Loại từ | Động từ, thường đi kèm một danh từ: tận hưởng + kỳ nghỉ, khoảnh khắc, cảnh đẹp… |
| Sắc thái | Tích cực, nhẹ nhàng; khác “hưởng thụ” vốn có lúc mang ý chê |
Chữ “tận” trong tận hưởng là gì?
Gỡ từ này ra làm hai, chữ đầu là tận 盡, nghĩa gốc là hết, không còn gì nữa, như trong vô tận, tận cùng, tận tâm. Từ nghĩa “hết” ấy, chữ tận sinh ra thêm nghĩa “đem hết sức ra” và “trọn vẹn”. Vì vậy tận hưởng không đơn giản là hưởng, mà là hưởng tới giọt cuối.
Chữ sau, hưởng 享, có một lịch sử thú vị hơn. Trong từ điển Hán Việt, nghĩa đầu tiên của nó là dâng lên, cúng tế, rồi đến thết đãi khách, sau cùng mới là “hưởng thụ” như ta dùng bây giờ. Tức là chữ này bắt đầu từ việc dâng cho thần linh, cho khách quý, rồi dần quay về phía người được nhận. Người Việt giữ nghĩa sau trong hàng loạt từ: hưởng phúc, hưởng thụ, thừa hưởng.
Đặt hai chữ cạnh nhau, ta có một hình ảnh khá rõ: có một thứ tốt đẹp được bày ra, và người nhận nó chịu để tâm đón trọn, không bỏ phí phần nào.
Tận hưởng được dùng trong những câu nào?
Theo từ điển của Viện Ngôn ngữ học, tận hưởng là hưởng cho trọn vẹn cái được hưởng, thường nói về cảm giác sung sướng. Wiktionary tiếng Việt cũng ghi nghĩa tương tự, kèm ví dụ về những giây phút hạnh phúc và cảnh đẹp núi sông. Có thể xếp các cách dùng thường gặp thành ba nhóm:
- Tận hưởng một khoảng thời gian: “Sau kỳ thi, cả nhóm chỉ muốn tận hưởng mấy ngày hè không đồng hồ báo thức.”
- Tận hưởng một cảnh, một không khí: “Ông nội ra hiên sớm để tận hưởng làn gió mát trước khi nắng lên.”
- Tận hưởng thành quả: “Làm việc vất vả cả đời, giờ bà mới có dịp tận hưởng căn nhà vườn mình gây dựng.”
Trong quảng cáo, chữ này bị dùng đến mòn: “tận hưởng ưu đãi”, “tận hưởng không gian đẳng cấp”. Nghe trơn tru nhưng hơi phô. Trong bài văn, nên để “tận hưởng” đi với những gì có cảm giác thật: mùi cơm mới, buổi chiều thong thả, bữa cơm đủ mặt cả nhà.
Tận hưởng, hưởng thụ và tận dụng khác nhau ra sao?
| Từ | Nghĩa | Sắc thái, ví dụ |
|---|---|---|
| Tận hưởng | Hưởng trọn vẹn điều tốt đẹp đang có | Tích cực: tận hưởng buổi sáng cuối tuần |
| Hưởng thụ | Hưởng những gì đem lại vui sướng cho bản thân | Trung tính, dễ thành chê: “lối sống hưởng thụ” chỉ người chỉ biết hưởng mà không làm |
| Thưởng thức | Nếm, ngắm, nghe để cảm nhận cái hay cái ngon | Thiên về giác quan: thưởng thức món ăn, thưởng thức âm nhạc |
| Tận dụng | Dùng cho hết khả năng có thể của một thứ | Nói về công dụng, không nói về niềm vui: tận dụng thời gian, tận dụng vải thừa |
Từ trái nghĩa gần nhất với tận hưởng là bỏ lỡ, bỏ phí: có điều đẹp ở trước mặt mà không nhận ra. Ở mức nặng hơn, đặt nó cạnh chịu đựng thì thấy rõ hai thái độ với cùng một hoàn cảnh: người tận hưởng cơn mưa đầu mùa, người chỉ chịu đựng nó.
Cũng đừng nhầm với tàn hương (nốt nhỏ màu nâu trên da, hay phần hương đã cháy). Hai từ đọc gần nhau, nghĩa chẳng dính gì.
Tận hưởng cuộc sống: viết nghị luận sao cho đúng ý?
Đề nghị luận xã hội thỉnh thoảng hỏi về chuyện “biết tận hưởng cuộc sống”. Cái bẫy của đề này là trượt sang ca ngợi ăn chơi. Có thể đi theo ba ý:
- Giải thích: tận hưởng là sống có ý thức với những điều tốt đẹp mình đang có, không đợi “khi nào rảnh” mới vui. Nó gần với tinh thần của lối sống chậm, slow living.
- Phân biệt: tận hưởng khác hưởng thụ ích kỷ. Người biết tận hưởng vẫn làm việc, vẫn có trách nhiệm; họ chỉ không để guồng quay cuốn mất phần được sống.
- Bàn mở rộng: tận hưởng không cần tốn kém. Một bữa cơm chung, một buổi đọc sách cũng đủ. Cũng cần tránh cực ngược lại: sống “hết mình hôm nay” bất chấp ngày mai, như cách người ta hiểu sai chữ YOLO và lối sống chỉ có một lần.
Muốn kết bài cho có hồn, có thể nối sang câu chuyện về chữ hạnh phúc trong tiếng Việt: hạnh phúc nhiều khi không ở chỗ có thêm, mà ở chỗ biết tận hưởng cái đang có. Một câu ví dụ đắt cho đoạn kết: “Bà tôi chưa bao giờ đi du lịch xa, nhưng bà biết tận hưởng tiếng gà gáy mỗi sáng.”
Mấy tình huống dùng chữ tận hưởng
Tận hưởng là gì, có dùng cho điều buồn được không?
Tận hưởng là hưởng trọn vẹn một điều tốt đẹp, nên gần như không đi với chuyện buồn hay đau. Câu “tận hưởng nỗi cô đơn” chỉ dùng được khi người viết cố ý xem cô đơn là một khoảng lặng dễ chịu; còn “tận hưởng cơn đau” thì nghe ngược tai.
Tận hưởng cuộc sống nghĩa là gì?
Là sống chú tâm vào hiện tại, biết vui với những điều đang có thay vì chỉ chạy theo thứ chưa có. Cụm này không có nghĩa là ăn chơi hay bỏ mặc trách nhiệm.
Viết “tận hưởng” hay “tận hưỡng”?
Viết đúng là tận hưởng, dấu hỏi, giống chữ hưởng trong hưởng thụ, thừa hưởng; tiếng Việt không có chữ “hưỡng”.
Tiếng Anh của tận hưởng là gì?
Từ gần nhất là enjoy, như “enjoy the moment” (tận hưởng khoảnh khắc). Có điều enjoy rộng nghĩa hơn, có thể chỉ là “thích”, còn tận hưởng luôn mang ý trọn vẹn.