Tôi đã học tập như thế nào? là văn bản tự truyện của đại văn hào Nga M. Go-rơ-ki, kể lại con đường học tập từ thuở ấu thơ đến tuổi thiếu niên của chính ông. Văn bản được học ở Bài 9 (Những chân trời kí ức) sách Ngữ văn 11 Chân trời sáng tạo, tập hai. Bài viết tổng hợp những kiến thức cần nắm: nội dung văn bản, tiểu sử và sự nghiệp Go-rơ-ki, xuất xứ, thể loại, ngôi kể, bố cục, giá trị nội dung – nghệ thuật, ý nghĩa nhan đề, sơ đồ tư duy và hai mẫu tóm tắt.
Nội dung văn bản Tôi đã học tập như thế nào?
Văn bản trong SGK là bản dịch in trong Tuyển tập truyện ngắn M. Go-rơ-ki (tập hai, NXB Đà Nẵng, 2001), có một số đoạn được lược bớt. Bản dịch vẫn thuộc diện bảo hộ, nên dưới đây Văn VN lược thuật theo trình tự văn bản và chỉ trích vài câu ngắn; em có thể xem phần trả lời câu hỏi ở bài soạn bài Tôi đã học tập như thế nào?.
Lược dẫn. Cậu bé Pê-xcốp A-lếch-xây (tên thật của Go-rơ-ki) được ông ngoại dạy chữ từ năm sáu tuổi. Cậu học nhanh, nhưng ông dạy nóng vội, cáu bẳn, thiếu phương pháp nên cậu sinh chán. Sau đó, cậu được gửi đến học ở một ngôi trường của nhà thờ.
Những ngày ở trường nhà thờ. Ngày đầu đến lớp, cậu đi đôi giày của mẹ, mặc chiếc áo may lại từ áo của bà và chiếc sơ mi màu vàng, nên bị bạn bè đặt biệt danh “thằng tù khổ sai”. Cậu nhanh chóng làm lành với lũ bạn, nhưng thầy giáo và cha cố không ưa cậu. Bị đối xử bất công, cậu bày nhiều trò nghịch ngợm để trả đũa – về sau, khi đã lớn, chính cậu gọi đó là những trò man rợ. Dù học khá, cậu vẫn có nguy cơ bị đuổi học vì hạnh kiểm xấu.
Cuộc gặp Đức Giám mục Cri-xan-phơ. Đúng lúc ấy, Giám mục Cri-xan-phơ tới trường. Ông hiền từ, trò chuyện thân mật khiến cả lớp thấy dễ chịu. Ông gọi Pê-xcốp lên, hỏi han, nghe cậu đọc thuộc những vần thơ về các thánh và khen cậu biết nhiều. Khi thầy giáo, cha cố kể tội cậu, ông hỏi vì sao cậu nghịch; cậu đáp: “Con chán học lắm.” Giám mục cho rằng hẳn còn nguyên nhân khác, ghi tên cậu vào sổ, dặn cậu bớt nghịch, rồi vui vẻ kể rằng hồi nhỏ ông cũng nghịch lắm. Trước khi đi, ông hứa sẽ mang sách đến cho lũ trẻ và khẽ bảo cậu rằng ông hiểu vì sao cậu nghịch. Pê-xcốp xúc động sâu sắc, đến mức khi bị thầy giáo giữ lại răn dạy, cậu vẫn vui lòng chăm chú nghe từ đầu đến cuối.
Tuổi mười bốn và những cuốn sách. Người kể cho biết: “Tôi biết đọc một cách có ý thức năm lên mười bốn tuổi.” Khi ấy cậu không chỉ mê tình tiết mà còn cảm nhận vẻ đẹp của đoạn văn miêu tả, suy nghĩ về tính cách nhân vật, đoán ý đồ tác giả. Giữa cuộc sống lao động cực nhọc, đầy những điều bỉ ổi, tàn nhẫn, cậu bắt đầu đọc văn học nước ngoài; mỗi cuốn sách như mở ra một ô cửa nhìn vào thế giới mới. Có lúc cậu say mê đến mức nhìn đời qua sách, nhưng chính cuộc sống khắc nghiệt đã chữa cho cậu cái bệnh ấy. Càng đọc, cậu càng gắn bó với cuộc đời, nhiều lần khóc vì sách, tự hứa lớn lên sẽ giúp đỡ mọi người. Văn bản khép lại bằng hình ảnh mỗi cuốn sách là một bậc thang nhỏ đưa người đọc rời xa con thú để tới gần con người.
Thông tin tác giả M. Go-rơ-ki
Mác-xim Go-rơ-ki (1868 – 1936) tên thật là A-lếch-xây Mác-xi-mô-vích Pê-sơ-cốp, sinh ngày 28 tháng 3 năm 1868 tại thành phố Nhi-giơ-ni Nốp-gô-rốt (Nga). Ông mồ côi từ nhỏ (cha mất sớm, mẹ mất khi ông khoảng mười một tuổi), sống với ông bà ngoại và mới hơn mười tuổi đã phải đi làm thuê kiếm sống. Ông gần như không được học ở trường lớp chính quy; tri thức của ông đến từ trường đời và từ những cuốn sách tự tìm đọc.
Năm 1892, truyện ngắn đầu tay Ma-ca Tru-đra được in, ký bút danh Go-rơ-ki – trong tiếng Nga có nghĩa là cay đắng. Các tác phẩm tiêu biểu: truyện Bà lão I-dec-ghin (có truyền thuyết Trái tim Đan-kô), tiểu thuyết Người mẹ (1906), bộ ba tự truyện Thời thơ ấu, Kiếm sống, Những trường đại học của tôi, và tiểu thuyết dang dở Cuộc đời Clim Xam-ghin.
Sáng tác của Go-rơ-ki phản ánh chân thực số phận những con người lao khổ ở nước Nga, đồng thời luôn tin vào sức mạnh và phẩm giá con người. Ông được xem là người đặt nền móng cho văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa. Em có thể tìm hiểu thêm một trích đoạn tự truyện khác của ông qua bài soạn bài Những đứa trẻ (trích Thời thơ ấu).
Thông tin tác phẩm Tôi đã học tập như thế nào?
Xuất xứ văn bản Tôi đã học tập như thế nào?
Văn bản in trong Tuyển tập truyện ngắn M. Go-rơ-ki, tập hai, NXB Đà Nẵng, 2001 (tr. 346 – 363). Trong SGK, văn bản được lược bớt một số đoạn, có phần lược dẫn ở đầu và các chỗ lược trong ngoặc vuông.
Hoàn cảnh sáng tác
Văn bản được ghi năm 1918. Lúc này Go-rơ-ki đã ngoài năm mươi tuổi và là nhà văn nổi tiếng. Nhìn lại quãng đời thơ ấu, thiếu niên nhiều cực nhọc, ông kể về con đường học tập của mình – trước hết là con đường tự học, tự vượt lên hoàn cảnh nhờ tình thương và nhờ sách.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: tự truyện (truyện kí mang tính hồi kí); SGK xếp văn bản vào bài học Truyện – Truyện kí.
- Phương thức biểu đạt: tự sự là chính, kết hợp biểu cảm và nghị luận (những suy ngẫm về giá trị của sách).
Ngôi kể, điểm nhìn
Văn bản kể ở ngôi thứ nhất: người kể xưng “tôi” chính là tác giả khi đã trưởng thành, hồi tưởng về cậu bé Pê-xcốp năm xưa. Có một khoảng cách nhận thức giữa người kể và nhân vật: người kể nhìn lại những trò nghịch của mình bằng thái độ tự phê phán, đôi lúc tự giễu, và nhiều chỗ trực tiếp trò chuyện với người đọc bằng lời “các bạn”. Điểm nhìn này giúp câu chuyện vừa chân thực, vừa giàu chiêm nghiệm.
Bố cục – Tôi đã học tập như thế nào? có mấy phần?
Văn bản chia làm 2 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến lời dặn ngồi yên của vị giáo sĩ): những ngày học ở trường nhà thờ và cuộc gặp gỡ với Đức Giám mục Cri-xan-phơ.
- Phần 2 (còn lại): từ năm mười bốn tuổi, Pê-xcốp biết đọc có ý thức, say mê sách; sách giúp cậu tách dần khỏi phần “thú” để vươn tới phần “người”.
Giá trị nội dung
Văn bản kể lại hành trình học tập và trưởng thành của Pê-xcốp: từ một cậu bé chán học, nghịch ngợm vì bị đối xử bất công đến một thiếu niên biết tự học và say mê đọc sách. Qua đó, tác giả khẳng định sức mạnh cảm hóa của tình thương, sự thấu hiểu đối với trẻ em, và vai trò to lớn của sách trong việc bồi đắp tâm hồn, giúp con người vượt lên hoàn cảnh để sống tốt đẹp hơn.
Giá trị nghệ thuật
- Lối kể hồi tưởng ở ngôi thứ nhất, kết hợp điểm nhìn cậu bé năm xưa với điểm nhìn người trưởng thành.
- Phần 1 giàu tính kịch nhờ đối thoại sinh động và thủ pháp tương phản (thầy giáo khắt khe – Giám mục bao dung).
- Phần 2 đan xen kể với trữ tình, bình luận; nhiều so sánh giàu hình ảnh về sách (ô cửa sổ, tiếng chuông, con chim kì diệu, bậc thang).
- Ngôn ngữ giản dị mà sâu sắc, giọng điệu chân thành, có lúc tự giễu.
Ý nghĩa nhan đề Tôi đã học tập như thế nào?
Nhan đề là một câu hỏi người viết tự đặt ra cho mình, mời người đọc cùng nhìn lại con đường học tập của ông. Câu trả lời không nằm ở giảng đường mà ở những con người biết yêu thương, ở trường đời và ở sách. Nhan đề vì thế vừa gợi tính chất hồi kí, vừa gửi gắm bài học: việc học chân chính là quá trình tự học bền bỉ để hoàn thiện nhân cách.
Sơ đồ tư duy Tôi đã học tập như thế nào?
Sơ đồ dưới đây giúp em ghi nhớ nhanh những ý chính của bài học.
Tóm tắt Tôi đã học tập như thế nào?
Mẫu 1 – Tóm tắt Tôi đã học tập như thế nào? ngắn nhất
Cậu bé Pê-xcốp chán học, nghịch ngợm ở trường nhà thờ vì bị thầy giáo ghét bỏ, suýt bị đuổi học. Đức Giám mục Cri-xan-phơ đến thăm lớp, thấu hiểu và khích lệ khiến cậu thay đổi. Năm mười bốn tuổi, cậu say mê đọc sách, nhờ sách mà trưởng thành, hướng tới cái thiện và cái đẹp.
Mẫu 2 – Tóm tắt Tôi đã học tập như thế nào? đầy đủ
Pê-xcốp được ông ngoại dạy chữ từ sáu tuổi nhưng cách dạy nóng nảy khiến cậu chán học. Vào trường nhà thờ, cậu bị chế giễu vì quần áo cũ kĩ, bị thầy giáo và cha cố ghét, nên nghĩ ra đủ trò nghịch để trả đũa. Cậu học khá nhưng sắp bị đuổi vì hạnh kiểm. Giám mục Cri-xan-phơ tới trường, trò chuyện ân cần với cả lớp, khen vốn thánh thi của cậu, hỏi vì sao cậu nghịch và khẽ nói rằng ông hiểu cậu. Sự bao dung ấy làm cậu vô cùng xúc động. Về sau, dù phải làm lụng cực nhọc giữa bao điều tàn nhẫn, từ năm mười bốn tuổi cậu đã biết đọc sách có ý thức. Sách mở ra những thế giới mới, giúp cậu hiểu và yêu con người, tự hứa sẽ giúp đỡ mọi người; mỗi cuốn sách như một bậc thang đưa cậu lên gần con người hơn.
Lời kết
Tôi đã học tập như thế nào? là trang tự truyện giản dị mà thấm thía về con đường tự học của một đại văn hào không có bằng cấp. Khi ôn tập, em cần nhớ: tác giả M. Go-rơ-ki (1868 – 1936), văn bản ghi năm 1918, thể loại tự truyện, ngôi kể thứ nhất với điểm nhìn hồi tưởng, bố cục 2 phần, vai trò của Đức Giám mục và của sách đối với Pê-xcốp.
Xem thêm:
- Soạn bài Tôi đã học tập như thế nào? (Chân trời sáng tạo 11)
- Nhớ con sông quê hương: tác giả, tác phẩm
- Trái tim Đan-kô (Go-rơ-ki): tác giả, tác phẩm
- Soạn bài Những đứa trẻ (Go-rơ-ki)