Sơn Đoòng – thế giới chỉ có một là văn bản thông tin do một nhóm phóng viên, biên tập viên báo Nhân Dân điện tử thực hiện, mở đầu Bài 4 (Nét đẹp văn hóa và cảnh quan) sách Ngữ văn 11 Chân trời sáng tạo, tập một. Bài viết dưới đây giúp em nắm nhanh: nội dung chính của văn bản, thông tin về nhóm tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, cách trình bày dữ liệu, giá trị nội dung – nghệ thuật, ý nghĩa nhan đề và sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Sơn Đoòng – thế giới chỉ có một
Văn bản được trích từ một bài báo đa phương tiện xuất bản năm 2019, hiện vẫn thuộc diện bảo hộ quyền tác giả, nên Văn VN chỉ lược thuật nội dung và trích vài câu ngắn. Để trả lời các câu hỏi SGK (trang 83 – 90), em xem bài soạn bài Sơn Đoòng – thế giới chỉ có một.
Sa-pô (đoạn mở đầu in đậm). Ngay từ khi được biết đến, Sơn Đoòng đã làm các nhà thám hiểm, giới yêu hang động và khách mê du lịch mạo hiểm sững sờ trước vẻ lộng lẫy hiếm có. Hang không chỉ khổng lồ mà còn chứa nhiều điều bí ẩn, độc đáo. Đoạn mở đầu cũng nêu luôn vấn đề cần bàn: khai thác thế nào để vừa có hiệu quả, vừa giữ gìn được báu vật thiên nhiên này.
Phần 1 – Sơn Đoòng, Đệ nhất kì quan. Phần này kể lại hành trình phát hiện hang: năm 1990, ông Hồ Khanh – một người dân Quảng Bình sống bằng nghề đi rừng – tình cờ thấy cửa hang khi đi tìm trầm gần Hang Én; năm 2008 ông kể chuyện cho chuyên gia Hao-ot Lim-bo (Howard Limbert) của Hiệp hội hang động Hoàng gia Anh; năm 2009 hai người cùng đoàn thám hiểm chính thức khảo sát toàn bộ hang. Tiếp đó, văn bản đưa ra bộ số liệu đo đạc bằng công nghệ quét 3D năm 2014: nhánh chính dài 4,45 km, trần hang cao nhất 203 m, khoảng cách từ đỉnh hố sụt xuống nền hang 304 m, chỗ rộng nhất 147 m, tổng thể tích khoảng 12,5 triệu mét khối. Người viết nhận xét rằng con người đứng trong hang chỉ nhỏ như con kiến và thốt lên: “khả năng tạo tác thần kì của bà mẹ thiên nhiên quả là không giới hạn!”
Văn bản còn giới thiệu những điều kì lạ của hang: đường vào Sơn Đoòng buộc phải xuyên qua Hang Én (hang dài 1,6 km, có chỗ trần cao đến 100 m, là nơi chim én ở quanh năm); hang có hai hố sụt – nơi trần hang đổ xuống tạo thành giếng trời, ánh sáng rọi vào nuôi dưỡng cả một cánh rừng nhiệt đới dưới lòng đất (Hố sụt Khủng Long và Vườn Ê-đam); trong hang còn có những viên “ngọc động” hình thành từ canxi, được người viết nâng niu như báu vật.
Phần 2 – Để phát triển hang động lớn nhất thế giới – Sơn Đoòng. Nhờ những nét có một không hai, Sơn Đoòng được báo chí quốc tế ca ngợi, xếp vào danh sách những điểm đến đáng đi nhất hành tinh. Song sức hút ấy cũng nhiều lần đẩy hang vào nguy cơ bị khai thác thương mại theo kiểu du lịch đại trà. Văn bản dẫn ý kiến của các nhà khoa học: hình thức du lịch mạo hiểm, khám phá với số lượng khách hạn chế là phù hợp nhất vì vừa có hiệu quả kinh tế, vừa ít gây hại cho hang và môi trường sống của đàn chim ở Hang Én. Chuyên gia Hao-ot Lim-bo khẳng định: “Việc bảo tồn Sơn Đoòng chủ yếu phụ thuộc vào bản thân người Việt Nam, từ du khách, chính quyền cho đến người dân sở tại”.
Thông tin tác giả văn bản Sơn Đoòng – thế giới chỉ có một
Văn bản không do một cá nhân viết mà là sản phẩm của một ê-kíp báo Nhân Dân điện tử. SGK ghi tác giả là Ngọc Thanh, Hồng Minh, Tuyết Loan, Hồ Cúc Phương, Phan Anh, Mạnh Hà. Theo phần ghi công ở cuối bài báo gốc, mỗi người phụ trách một khâu: Ngọc Thanh và Hồng Minh tổ chức sản xuất, Tuyết Loan viết nội dung, Hồ Cúc Phương phụ trách tư liệu, Phan Anh và Mạnh Hà lo kĩ thuật, đồ họa; ảnh của các nhiếp ảnh gia Ryan Deboodt, Nguyễn Tài Văn, video do công ty lữ hành tổ chức tour Sơn Đoòng cung cấp.
Cách làm việc theo nhóm như vậy là đặc trưng của thể loại megastory – bài báo dài kết hợp chữ, ảnh lớn, video, sơ đồ 3D và đồ họa để kể một câu chuyện trọn vẹn trên môi trường mạng. Vì thế, khi học văn bản, em nên chú ý không chỉ phần lời mà cả hệ thống đề mục, hình ảnh, chú thích – những yếu tố mà nhóm tác giả cùng dàn dựng.
Thông tin tác phẩm Sơn Đoòng – thế giới chỉ có một
Xuất xứ văn bản Sơn Đoòng – thế giới chỉ có một
Văn bản được trích (có lược bớt) từ bài megastory cùng tên đăng trên báo Nhân Dân điện tử, xuất bản ngày 31/1/2019 (theo SGK). Bài báo gốc dài hơn nhiều, ngoài hai phần được đưa vào SGK còn có các mục giới thiệu những người gắn bó với Sơn Đoòng, cách tổ chức tour thám hiểm và lịch trình chuyến đi.
Hoàn cảnh ra đời
Bài báo ra đời khi Sơn Đoòng đã nổi tiếng thế giới (được giới thiệu là hang động tự nhiên có kích thước lớn nhất từng biết đến), đồng thời đang có nhiều tranh luận quanh các đề xuất khai thác du lịch quy mô lớn, trong đó có ý tưởng làm cáp treo. Văn bản vì thế vừa giới thiệu kì quan, vừa bày tỏ quan điểm về cách phát triển bền vững. Lưu ý: văn bản ghi Sơn Đoòng thuộc Quảng Bình; sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, khu vực này (xã Thượng Trạch) nay thuộc tỉnh Quảng Trị.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: văn bản thông tin (cung cấp tri thức về một kì quan thiên nhiên).
- Phương thức biểu đạt chính: thuyết minh; kết hợp tự sự (kể chuyện phát hiện hang), miêu tả (hố sụt, rừng trong hang, ngọc động), biểu cảm (sự thán phục) và nghị luận (bàn cách khai thác, bảo tồn).
- Phương tiện phi ngôn ngữ: ảnh chụp lòng hang, sơ đồ, chú thích ảnh – giúp người đọc hình dung quy mô hang.
Bố cục – Sơn Đoòng thế giới chỉ có một có mấy phần?
Ngoài phần sa-pô, văn bản gồm 2 phần ứng với 2 đề mục in đậm:
- Sa-pô: giới thiệu khái quát vẻ đẹp của Sơn Đoòng và vấn đề đặt ra – khai thác hiệu quả nhưng vẫn bảo tồn.
- Phần 1 (đề mục Sơn Đoòng – Đệ nhất kì quan): quá trình phát hiện, các số liệu về quy mô, những điểm kì lạ (Hang Én, hai hố sụt, rừng nhiệt đới trong hang, ngọc động).
- Phần 2 (đề mục Để phát triển hang động lớn nhất thế giới – Sơn Đoòng): sự đánh giá của thế giới, nguy cơ thương mại hóa, ý kiến chuyên gia về hình thức du lịch mạo hiểm và trách nhiệm bảo tồn.
Bố cục bám sát nhan đề: phần 1 chứng minh vì sao Sơn Đoòng là thế giới chỉ có một, phần 2 rút ra hệ quả – vì chỉ có một nên phải giữ gìn.
Cách trình bày dữ liệu và thông tin
- Trình bày theo trình tự thời gian ở đoạn kể quá trình phát hiện (1990 – 2008 – 2009 – công bố quốc tế).
- Trích dẫn số liệu có ghi nguồn (đơn vị quét 3D năm 2014) để tăng độ tin cậy.
- Kết hợp dữ liệu khách quan với ý kiến, cảm xúc của người viết (so sánh con người với con kiến, câu cảm thán về thiên nhiên).
- Dẫn lời chuyên gia (một nhà khoa học Việt Nam, một chuyên gia hang động người Anh) làm căn cứ cho quan điểm bảo tồn.
Giá trị nội dung
Văn bản cung cấp những thông tin xác thực, sinh động về Sơn Đoòng: lịch sử khám phá, quy mô kỉ lục, hệ sinh thái và cảnh quan độc nhất. Qua đó, nhóm tác giả bày tỏ niềm tự hào về thiên nhiên Việt Nam và gửi gắm thông điệp: kì quan chỉ có một thì không thể đánh đổi lấy lợi ích trước mắt; phát triển du lịch phải đi đôi với bảo tồn, và trách nhiệm ấy thuộc về chính người Việt.
Giá trị nghệ thuật
- Nhan đề ấn tượng, hệ thống đề mục rõ ràng, sa-pô nêu ngay vấn đề.
- Số liệu cụ thể, có nguồn; thông tin được sắp xếp mạch lạc từ quá trình phát hiện đến đặc điểm rồi đến định hướng phát triển.
- Ngôn ngữ chính xác nhưng giàu hình ảnh, có so sánh, cảm thán, cách gọi trân trọng (ngọc động, báu vật, thiên đường dưới lòng đất).
- Phối hợp tốt phương tiện ngôn ngữ và phi ngôn ngữ (ảnh, sơ đồ, chú thích).
Ý nghĩa nhan đề Sơn Đoòng – thế giới chỉ có một
Nhan đề vừa nêu đối tượng (hang Sơn Đoòng), vừa khẳng định tính độc nhất của nó: Sơn Đoòng là một thế giới riêng với sông ngầm, rừng, ánh sáng, khí hậu riêng, và thế giới ấy không có bản sao. Cụm từ chỉ có một còn hàm ý nhắc nhở: đã mất thì không thể tìm lại, nên mọi quyết định khai thác phải hết sức thận trọng.
Sơ đồ tư duy Sơn Đoòng – thế giới chỉ có một
Sơ đồ dưới đây giúp em hệ thống nhanh kiến thức bài học.
Lời kết
Khi ôn tập văn bản này, em cần nhớ: tác giả là nhóm phóng viên báo Nhân Dân điện tử; văn bản trích từ bài megastory xuất bản năm 2019; thể loại văn bản thông tin; bố cục gồm sa-pô và 2 phần theo 2 đề mục; nội dung chính là vẻ đẹp độc nhất của Sơn Đoòng và yêu cầu phát triển du lịch bền vững.
Xem thêm:
- Soạn bài Sơn Đoòng – thế giới chỉ có một (Chân trời sáng tạo 11)
- Soạn bài Đồ gốm gia dụng của người Việt
- Soạn bài Cung đường của kí ức, hiện tại và tương lai
- Hang Sơn Đoòng – những điều kì thú (Tiếng Việt 5)