Mẹ vắng nhà – Bộ phim tuyệt đẹp về những đứa trẻ thời chiến tranh là bài viết của nhà phê bình điện ảnh Lê Hồng Lâm, văn bản đọc thứ hai của Bài 8 (Cánh cửa mở ra thế giới) trong sách Ngữ văn 8 Chân trời sáng tạo tập hai. Văn bản giới thiệu bộ phim thiếu nhi kinh điển của điện ảnh Việt Nam do Nguyễn Khánh Dư đạo diễn, giúp học sinh làm quen với cách viết bài giới thiệu phim – một dạng văn bản thông tin. Bài viết dưới đây tổng hợp nội dung, tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, giá trị nội dung – nghệ thuật và sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Mẹ vắng nhà – Bộ phim tuyệt đẹp về những đứa trẻ thời chiến tranh
Văn bản gồm 7 đoạn, kèm áp phích phim. Do văn bản còn trong thời hạn bảo hộ bản quyền, Văn VN chỉ tóm tắt ý từng đoạn và trích ngắn; lời giải câu hỏi SGK có ở bài soạn bài Mẹ vắng nhà – Bộ phim tuyệt đẹp….
Đoạn 1 – 2: Thông tin chung về bộ phim. Đạo diễn Nguyễn Khánh Dư vốn là nhà quay phim lâu năm của điện ảnh cách mạng, năm 1973 được trao giải quay phim xuất sắc nhờ bộ phim Chị Tư Hậu, sau đó chuyển sang đạo diễn và thành công với đề tài thiếu nhi. Mẹ vắng nhà (1979) được chuyển thể từ hai tác phẩm của nhà văn Nguyễn Thi là Người mẹ cầm súng và Mẹ vắng nhà. Năm 1980, phim giành Bông sen vàng – cùng đợt với Cánh đồng hoang của Hồng Sến; hai tác phẩm này còn mang về giải thưởng quốc tế từ các liên hoan phim Mát-xcơ-va và Ca-lo-vi Va-ri. Theo tác giả, hai bộ phim ấy không khai thác mất mát mà là “bản anh hùng ca lãng mạn” về khí phách và phẩm giá người Việt trong chiến tranh.
Đoạn 3: Tóm tắt nội dung phim. Chị Út Tịch – một chiến sĩ cách mạng – phải rời năm đứa con nhỏ ở căn nhà ven sông để đi tải lương, tải đạn. Ở nhà, cô chị cả tên Bé, chưa tròn mười tuổi, thay mẹ lo cho các em: chèo xuồng mò ốc đem bán, mua quà, dạy dỗ em, trèo cây nhìn mẹ đánh giặc rồi kể lại cho mấy đứa nhỏ nghe.
Đoạn 4: Tài chỉ đạo diễn xuất của đạo diễn. Năm diễn viên nhí sống như những đứa trẻ miền Tây thực thụ: chèo xuồng, qua cầu khỉ, rủ nhau xuống hầm khi máy bay địch tới, tự chia việc, nấu nướng. Mỗi đứa trẻ có một nét tâm lí riêng: Bé đảm đang, Thanh biết đỡ đần chị, hai đứa nhỏ Anh và Hiển hay giành nhau nhưng vẫn nghe lời. Những chi tiết hồn nhiên như Bé giận dỗi khi bị em chê không giống mẹ vừa gây xúc động vừa đem lại tiếng cười.
Đoạn 5: Những cảnh phim giàu tưởng tượng. Xuất thân là nhà quay phim, Nguyễn Khánh Dư dựng nhiều cảnh mơ mộng: Bé tưởng tượng mẹ xông lên chiến đấu, con bò mang lửa chạy giữa đồng, và ở cuối phim là giấc mơ đến trường, khi con chữ hóa thành chim bay giữa cảnh hòa bình.
Đoạn 6: Diễn xuất của các diễn viên. Bên cạnh Ngọc Thu đóng chị Út Tịch, chính các em nhỏ không chuyên đóng vai năm chị em mới là linh hồn của phim. Nổi bật nhất là Vân Dung – con gái đạo diễn Long Vân – trong vai Bé; các bạn Hồng Duyên, Thu Hằng, Hồng Phương đóng vai các em cũng để lại nhiều khoảnh khắc đáng yêu.
Đoạn 7: Khẳng định giá trị. Hơn bốn mươi năm sau, Mẹ vắng nhà vẫn là “một bộ phim tuyệt đẹp và đáng yêu về sức sống, tình yêu thương và khả năng chịu đựng của những đứa trẻ trong chiến tranh”.
Thông tin tác giả Lê Hồng Lâm
Lê Hồng Lâm (sinh năm 1977) là người Quảng Trị, theo nghề báo và được biết đến nhiều nhất qua các bài phê bình phim. Từng theo học ngành Báo chí tại Đại học Quốc gia Hà Nội, ông làm phóng viên, biên tập văn nghệ cho tuần báo Sinh viên Việt Nam, sau đó đảm nhận công việc thư kí tòa soạn tạp chí suốt một thời gian dài. Trong số sách ông viết về điện ảnh có Xem chữ đọc hình, Chơi cùng cấu trúc và 101 bộ phim Việt Nam hay nhất (2018) – chính là cuốn sách in văn bản này.
Ở sách Kết nối tri thức lớp 8, Lê Hồng Lâm xuất hiện với bút danh Lâm Lê qua bài Choáng ngợp và đau đớn những cảnh báo từ loạt phim Hành tinh của chúng ta. Điểm chung trong cách viết của ông là giới thiệu phim bằng thông tin chính xác (đạo diễn, giải thưởng, diễn viên) kết hợp nhận xét tinh tế về nghệ thuật điện ảnh.
Thông tin tác phẩm Mẹ vắng nhà – Bộ phim tuyệt đẹp về những đứa trẻ thời chiến tranh
Xuất xứ của văn bản
Văn bản in trong cuốn 101 bộ phim Việt Nam hay nhất (Nhã Nam và NXB Thế giới, 2018), được tuyển vào SGK Ngữ văn 8 Chân trời sáng tạo, tập hai, Bài 8 – Cánh cửa mở ra thế giới.
Thể loại và phương thức biểu đạt
- Thể loại: văn bản thông tin, dạng bài giới thiệu một tác phẩm điện ảnh.
- Phương thức biểu đạt chính: thuyết minh, kết hợp tự sự (tóm tắt phim), miêu tả (cảnh phim) và nghị luận (đánh giá thành công).
Bố cục: văn bản có mấy phần?
Có thể chia văn bản thành 3 phần:
- Phần 1 (đoạn 1 – 2): Thông tin chung: tên phim, đạo diễn, nguồn chuyển thể, giải thưởng, nhận xét khái quát.
- Phần 2 (đoạn 3 – 6): Tóm tắt nội dung và phân tích thành công về chỉ đạo diễn xuất, góc quay, cảnh tưởng tượng, diễn xuất của diễn viên.
- Phần 3 (đoạn 7): Đánh giá lại sức sống lâu bền của bộ phim.
Thông tin cơ bản và các chi tiết
Thông tin cơ bản của văn bản: Mẹ vắng nhà là bộ phim đẹp về những đứa trẻ thời chiến tranh. Thông tin ấy được làm rõ bằng các chi tiết về giải thưởng, nội dung phim (năm chị em tự chăm sóc nhau), khả năng hướng dẫn diễn viên và dựng cảnh của đạo diễn, diễn xuất của dàn diễn viên nhí. Các chi tiết làm sáng tỏ thông tin cơ bản, còn thông tin cơ bản xâu chuỗi các chi tiết lại thành một khối thống nhất.
Mục đích viết và vai trò của áp phích
Tác giả viết để giới thiệu tài năng đạo diễn Nguyễn Khánh Dư và những nét đặc sắc của phim về nội dung, diễn xuất, hình ảnh, qua đó khơi gợi người đọc tìm xem. Áp phích phim đi kèm (phương tiện phi ngôn ngữ) giúp người đọc hình dung nhân vật, không khí của phim, làm thông tin hấp dẫn và dễ nhớ hơn.
Giá trị nội dung
Văn bản cung cấp thông tin đầy đủ và đáng tin cậy về bộ phim Mẹ vắng nhà; qua đó ca ngợi sức sống, tình thương, sự đảm đang và tinh thần lạc quan của trẻ em Nam Bộ trong chiến tranh, đồng thời khẳng định giá trị của một tác phẩm điện ảnh thiếu nhi xuất sắc.
Giá trị nghệ thuật
- Bố cục mạch lạc, đi từ thông tin chung đến nội dung, nghệ thuật rồi đánh giá.
- Thông tin chính xác (tên người, năm, giải thưởng), kết hợp tóm tắt và bình luận.
- Ngôn ngữ trong sáng, giàu cảm xúc; nhiều chi tiết sinh động về các nhân vật nhí.
- Kết hợp chữ viết với hình ảnh áp phích (phương tiện phi ngôn ngữ).
Sơ đồ tư duy văn bản
Em có thể dựa vào sơ đồ dưới đây để ghi nhớ nhanh nội dung bài.
Lời kết
Những ý cần ghi nhớ: tác giả Lê Hồng Lâm – nhà phê bình điện ảnh; văn bản in trong 101 bộ phim Việt Nam hay nhất (2018); thể loại văn bản thông tin (giới thiệu phim); bố cục 3 phần; thông điệp: tình yêu thương và sức sống của trẻ em giữa chiến tranh. Văn bản cũng là mẫu tham khảo tốt khi em viết bài giới thiệu một cuốn sách hay một bộ phim yêu thích ở cuối Bài 8. Cuối năm, văn bản có mặt trong bảng hệ thống Bài 8 của ôn tập cuối học kì II lớp 8 Chân trời sáng tạo.
Xem thêm: