Lá cờ thêu sáu chữ vàng – tác phẩm không bao giờ cũ dành cho thiếu nhi – văn bản thông tin mở đầu Bài 10 sách Ngữ văn 8 Cánh diều tập hai. Bài viết này tổng hợp kiến thức tác giả, tác phẩm của văn bản: nguồn trích, thể loại, bố cục, giá trị nội dung – nghệ thuật, ý nghĩa nhan đề và sơ đồ tư duy, giúp em ôn nhanh trước giờ học hoặc trước bài kiểm tra.
Nội dung văn bản Lá cờ thêu sáu chữ vàng – tác phẩm không bao giờ cũ
Văn bản dài chừng hai trang sách, là một bài giới thiệu cuốn truyện lịch sử nổi tiếng của Nguyễn Huy Tưởng. Do bài viết còn được bảo hộ bản quyền, dưới đây là phần tóm lược theo từng đoạn; em đọc toàn văn trong SGK (trang 105–107).
- Đoạn mở đầu: người viết nêu tên cuốn sách, tên tác giả, nhân vật chính là Trần Quốc Toản và xếp tác phẩm vào hàng sách kinh điển cho thiếu nhi; nhắc thêm một số kịch, tiểu thuyết lịch sử khác làm nên tên tuổi nhà văn. Cuốn sách được nhìn nhận là món quà giáo dục: giúp các em hiểu lịch sử nước nhà và nuôi dưỡng lòng yêu nước.
- Đoạn kể chuyện: người viết thuật lại hành trình của Hoài Văn từ một cậu bé bị chê “trẻ con” đến vị tướng trẻ cầm quân – xin đánh giặc, bóp nát quả cam vua ban, lập đội quân mang lá cờ đỏ thêu chữ vàng, cứu chú ruột khỏi vòng vây, khắc chữ Sát Thát lên cánh tay, liều mình giao chiến với tướng giặc Toa Đô. Xen giữa là những câu trích nguyên văn từ sách, chẳng hạn tiếng nói ngắn gọn mà quyết liệt: “Xin đánh!”
- Đoạn đánh giá: người viết khen cốt truyện chặt chẽ, nhân vật sinh động, ngôn ngữ vừa trang trọng vừa gần gũi, giọng văn sôi nổi; khẳng định cuốn sách đã dựng lại một bức tranh lịch sử hào hùng của thời Trần.
Thông tin tác giả: nguồn bài viết và nhà văn Nguyễn Huy Tưởng
Ai là tác giả văn bản?
Cuối văn bản, SGK không ghi họ tên người viết; nguồn được chú là sachhaynendoc.net, với ngày đăng 23/5/2019. Đây là một trang chuyên điểm sách, giới thiệu những cuốn sách nên đọc cho nhiều lứa tuổi. Vì vậy, khi trả lời câu hỏi “tác giả”, em ghi nguồn trang web và ngày đăng, không gán văn bản cho Nguyễn Huy Tưởng.
Nhà văn Nguyễn Huy Tưởng – tác giả cuốn sách được giới thiệu
- Năm sinh – năm mất: 1912–1960; quê làng Dục Tú, xưa thuộc phủ Từ Sơn (Bắc Ninh), nay thuộc Hà Nội.
- Cuộc đời: sớm tham gia hoạt động yêu nước, là thành viên nhóm Văn hóa cứu quốc, đại biểu Quốc hội khóa I; sau năm 1954, ông góp công sáng lập Nhà xuất bản Kim Đồng (chuyên in sách cho thiếu nhi) và làm giám đốc đầu tiên của đơn vị này.
- Sự nghiệp: viết kịch, tiểu thuyết, truyện thiếu nhi; nổi bật ở đề tài lịch sử với Bắc Sơn, Vũ Như Tô, An Tư, Kể chuyện Quang Trung, Đêm hội Long Trì, Sống mãi với thủ đô…
- Ghi nhận: năm 1996, ông được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh (lĩnh vực văn học nghệ thuật).
Lá cờ thêu sáu chữ vàng là một trong những tác phẩm cuối đời của ông (năm 1960), viết riêng cho bạn đọc nhỏ tuổi. Em có thể đọc thêm về các sáng tác khác của ông ở bài tác phẩm tiêu biểu của Nguyễn Huy Tưởng.
Thông tin tác phẩm Lá cờ thêu sáu chữ vàng – tác phẩm không bao giờ cũ
Xuất xứ văn bản
Sách Cánh diều lấy bài viết này từ trang sachhaynendoc.net (đăng 23/5/2019), có lược bớt một đoạn ở cuối phần tóm tắt (đánh dấu […]). Văn bản thuộc Bài 10 “Văn bản thông tin”, cùng nhóm với Bộ phim Người cha và con gái (văn bản đọc thứ hai), Cuốn sách Chìa khóa vũ trụ của Gioóc-giơ (thực hành đọc) và Tập truyện Quê mẹ của nhà văn Thanh Tịnh (tự đánh giá).
Thể loại
Văn bản thông tin, cụ thể là kiểu bài giới thiệu một cuốn sách. Kiểu bài này thường có: thông tin chung về cuốn sách (tên, tác giả, thể loại), tóm tắt nội dung, đánh giá giá trị, và có thể kèm hình ảnh bìa sách, câu trích dẫn.
Phương thức biểu đạt
Phương thức chính là thuyết minh (cung cấp thông tin về cuốn sách); kết hợp tự sự khi tóm tắt câu chuyện và nghị luận khi đưa ra nhận xét, đánh giá ở đoạn cuối.
Bố cục: văn bản có mấy phần?
Văn bản có 3 phần, được SGK đánh số:
- Phần (1) – hai đoạn đầu: khái quát về cuốn sách (tác giả, nhân vật, thể loại, ý nghĩa giáo dục).
- Phần (2) – các đoạn kể chuyện, kết thúc ở cảnh đội quân Hoài Văn đi đuổi giặc: tóm tắt nội dung, xen trích dẫn từ sách.
- Phần (3) – đoạn cuối: đánh giá nghệ thuật và giá trị tư tưởng của tác phẩm.
Trình tự triển khai: từ khái quát đến cụ thể, cuối cùng là đánh giá; thông tin khách quan đặt trước, ý kiến chủ quan đặt sau.
Giá trị nội dung
- Cung cấp cho người đọc hiểu biết cơ bản về một cuốn sách có giá trị: ai viết, viết về ai, câu chuyện diễn ra thế nào.
- Làm nổi bật hình tượng Trần Quốc Toản – thiếu niên giàu khí phách, quyết tâm giết giặc, qua đó gợi niềm tự hào về lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc.
- Khẳng định sức sống lâu bền của cuốn sách đối với nhiều thế hệ thiếu nhi, khơi gợi mong muốn tìm đọc.
Giá trị nghệ thuật
- Bố cục ba phần rõ ràng, trình tự hợp lí, dễ theo dõi.
- Tóm tắt có chọn lọc, bám theo các sự việc then chốt của câu chuyện.
- Kết hợp trích dẫn nguyên văn từ sách với ảnh bìa minh họa, tăng tính xác thực và sức hấp dẫn.
- Ngôn ngữ trong sáng, dùng nhiều từ Hán Việt hợp với không khí lịch sử; lời đánh giá ngắn gọn, có sức thuyết phục.
Ý nghĩa nhan đề
Nhan đề gồm hai vế nối bằng dấu gạch ngang: vế đầu là tên cuốn sách, vế sau là lời nhận định của người viết. Cụm “không bao giờ cũ” cho thấy cuốn sách ra đời từ năm 1960 nhưng vẫn mới mẻ, vẫn hấp dẫn và có ích với thiếu nhi hôm nay. Cách đặt nhan đề này vừa cung cấp thông tin, vừa bày tỏ thái độ trân trọng, đúng với một bài giới thiệu sách.
Sơ đồ tư duy văn bản
Sơ đồ dưới đây gom các kiến thức trọng tâm của văn bản.
Tìm hiểu chi tiết cách giới thiệu cuốn sách
Thông tin khách quan và ý kiến chủ quan
- Khách quan: tác giả, các tác phẩm khác của ông, nhân vật, các sự việc trong truyện, những câu trích từ sách. Người đọc có thể đối chiếu khi cầm cuốn sách trên tay.
- Chủ quan: những lời khen về cốt truyện, ngôn ngữ, giọng văn, nhận định cuốn sách là kinh điển và không bao giờ cũ. Đây là cảm nhận của người viết, có tác dụng thuyết phục người đọc.
Vai trò của trích dẫn và ảnh bìa
Các câu trong ngoặc kép đều lấy từ cuốn sách của Nguyễn Huy Tưởng, giúp người đọc cảm nhận trực tiếp giọng văn hào hùng, chẳng hạn lời Hoài Văn tự nhủ trên bến sông: “Rồi xem ai giết được giặc, ai báo được ơn vua, xem ai hơn, ai kém.” Ảnh bìa đặt cạnh phần tóm tắt gợi hình dung về người anh hùng trẻ tuổi, khiến bài giới thiệu sinh động như một tấm áp phích mời đọc sách.
Bài học rút ra khi viết bài giới thiệu sách
Văn bản là mẫu tham khảo tốt cho bài Viết cuối Bài 10: nêu thông tin chung, tóm tắt những sự việc chính (có thể trích vài câu tiêu biểu), rồi mới đánh giá; nhận xét cần dựa trên nội dung đã giới thiệu để người đọc thấy có căn cứ.
Lời kết
Tóm lại, khi ôn văn bản này, hãy ghi nhớ: nguồn sachhaynendoc.net; thuộc kiểu văn bản thông tin, cụ thể là bài giới thiệu sách; bố cục 3 phần (thông tin chung – tóm tắt nội dung – đánh giá); cuốn sách được giới thiệu là truyện lịch sử viết cho thiếu nhi của Nguyễn Huy Tưởng về Trần Quốc Toản.
Xem thêm:
- Lá cờ thêu sáu chữ vàng (đoạn trích): tóm tắt, bố cục, thể loại
- Phân tích Lá cờ thêu sáu chữ vàng: nhân vật Trần Quốc Toản
- Ngữ văn 8 Cánh diều: các văn bản khác