À ơi tay mẹ của nhà thơ Bình Nguyên là văn bản đọc mở đầu Bài 2 (thơ lục bát), sách Ngữ văn 6 Cánh diều (tập 1). Bài thơ như một lời ru ngọt ngào, ca ngợi đôi bàn tay và tình yêu thương vô bờ của người mẹ. Bài viết tổng hợp nội dung văn bản, thông tin tác giả, hoàn cảnh sáng tác, thể thơ, bố cục, giá trị nội dung – nghệ thuật, ý nghĩa nhan đề và sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản À ơi tay mẹ
Bình Nguyên là nhà thơ đương đại, tác phẩm còn được bảo hộ bản quyền, vì vậy dưới đây chỉ trích vài dòng và tóm lược bài thơ; em đọc toàn văn trong SGK (trang 37 – 38).
Bài thơ gồm 20 dòng lục bát, là khúc hát ru mẹ dành cho con thơ. Mở đầu, nhà thơ khẳng định sức mạnh của đôi bàn tay mẹ: “Bàn tay mẹ chắn mưa sa / Bàn tay mẹ chặn bão qua mùa màng”. Bàn tay ấy che chở con trước mọi giông gió cuộc đời, gánh vác cả mùa màng, sinh kế.
Cũng đôi bàn tay ấy lại vô cùng dịu dàng khi ru con. Mẹ gọi con bằng những tên gọi trìu mến, ví con như vầng trăng, như Mặt Trời nhỏ. Bàn tay mẹ thức suốt đời vì con, và dù mai sau có đổi thay, tay mẹ vẫn còn hát ru.
Lời ru của mẹ còn ru cho gió thu dịu lại, cho sương mù tan đi, cho những gì khuyết thiếu được tròn đầy, cho nỗi thương nhớ những ngày xa cách. Nhà thơ nhận ra điều kì diệu ở đôi tay mẹ chính là kết tinh của bao năm tháng vất vả, dãi dầu.
Khép lại bài thơ, mẹ ru cho cả sóng lặng, cho mái nhà không dột để người bà ngồi vá khâu, ru cho cuộc đời bớt khổ đau – nhưng chẳng có câu ru nào mẹ dành cho chính mình. Đó là sự hi sinh trọn vẹn, quên mình của người mẹ.
Thông tin tác giả Bình Nguyên
Bình Nguyên tên thật là Nguyễn Đăng Hào, sinh năm 1959, quê ở Ninh Bình. Ông giữ cương vị Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Ninh Bình.
Ông làm thơ, đặc biệt thành công với thể lục bát: ông nhận Giải A cuộc thi thơ lục bát của báo Văn nghệ năm 2003 (năm bài À ơi tay mẹ được gửi dự thi) và Giải Ba cuộc thi thơ lục bát của báo này năm 2010. Bên cạnh thơ, một số tài liệu cho biết ông còn hoạt động trong lĩnh vực nhiếp ảnh nghệ thuật.
Thơ Bình Nguyên mộc mạc, giàu cảm xúc, gần với ca dao, dân ca; nhiều bài viết về tình mẹ, tình quê với giọng thơ thiết tha, sâu lắng.
Thông tin tác phẩm À ơi tay mẹ
Các mục dưới đây giải đáp những câu hỏi thường gặp khi tìm hiểu bài thơ.
Hoàn cảnh sáng tác
Bài thơ được viết năm 2003, tác giả gửi dự thi cuộc thi thơ lục bát do báo Văn nghệ tổ chức.
Thể thơ, phương thức biểu đạt, nhân vật trữ tình
- Thể thơ: lục bát, 20 dòng.
- Phương thức biểu đạt chính: biểu cảm.
- Người bày tỏ cảm xúc: người mẹ đang ru con; đồng thời là tiếng lòng trân trọng, biết ơn của nhà thơ đối với mẹ.
Bố cục: À ơi tay mẹ có mấy phần?
Bài thơ có thể chia theo 6 khổ:
- Khổ 1 (2 dòng đầu): bàn tay mẹ che chở con trước giông bão cuộc đời.
- Khổ 2 (4 dòng): bàn tay dịu dàng, lời ru với những tên gọi âu yếm dành cho con.
- Khổ 3 (4 dòng): bàn tay thức trọn đời vì con, lời ru mãi mãi không thôi.
- Khổ 4 (4 dòng): lời ru xoa dịu thiên nhiên, làm tròn đầy những điều khuyết thiếu.
- Khổ 5 (2 dòng): sự kì diệu của đôi tay mẹ đến từ những tháng ngày dãi dầu.
- Khổ 6 (4 dòng còn lại): mẹ ru cho đời, cho người mà quên chính mình.
Nhiều tài liệu chia gọn làm 2 phần: ba khổ đầu nói về đôi tay vỗ về, ru con; ba khổ sau nói về đôi tay diệu kì và đức hi sinh của mẹ.
Cách gọi con trong bài thơ
Em bé được mẹ ví với trăng (“cái trăng vàng”, “cái trăng tròn”) và với “cái Mặt Trời bé con”. Những hình ảnh ấy vừa gần với lời ru dân gian, vừa cho thấy con là báu vật, là ánh sáng, là niềm hạnh phúc lớn nhất của mẹ.
Tác dụng của điệp ngữ “à ơi”
Cụm từ “à ơi” được lặp lại nhiều lần, tạo âm điệu êm ái, du dương như tiếng hát ru thật sự, đồng thời bộc lộ tình yêu thương dạt dào của mẹ dành cho con.
Giá trị nội dung
Từ đôi tay và tiếng ru, bài thơ dựng nên chân dung người mẹ Việt Nam tần tảo, chắt chiu, giàu yêu thương và đức hi sinh đến quên mình. Đôi tay ấy là biểu tượng của tình mẫu tử thiêng liêng, đủ sức che chở và nuôi con khôn lớn.
Giá trị nghệ thuật
- Thể lục bát nhịp nhàng, mang âm hưởng lời ru, ca dao.
- Điệp ngữ (“bàn tay mẹ”, “à ơi”, “ru cho”) tạo nhịp điệu và nhấn mạnh cảm xúc.
- Ẩn dụ, nhân hóa giàu sức gợi (con là trăng, là Mặt Trời; đời “nín” cái đau).
- Hình ảnh gần gũi mà mang tính biểu tượng cao.
Ý nghĩa nhan đề À ơi tay mẹ
“À ơi” là tiếng mở đầu quen thuộc của lời ru; “tay mẹ” là hình ảnh trung tâm của bài thơ. Ghép lại, nhan đề gợi ngay một khung cảnh ấm áp: mẹ vừa đưa tay vỗ về vừa cất tiếng ru con. Nhan đề cũng cho thấy chủ đề: ca ngợi tình mẹ qua đôi bàn tay và lời ru.
Sơ đồ tư duy À ơi tay mẹ
Sơ đồ dưới đây tóm tắt các ý chính cần nhớ.
Lời kết
À ơi tay mẹ là bài thơ lục bát giản dị mà xúc động về tình mẹ. Đọc bài thơ, em thêm thấu hiểu những hi sinh thầm lặng của mẹ và biết trân trọng đôi bàn tay đã nâng niu mình từ thuở nằm nôi.
Xem thêm: