Suy nghĩ tích cực là thói quen nhìn một tình huống khó theo hướng còn làm được gì, còn học được gì, thay vì chỉ thấy phần hỏng. Nó không có nghĩa là giả vờ mọi thứ đều ổn hay cấm mình buồn. Người có lối suy nghĩ tích cực vẫn thấy rõ cái xấu, chỉ là họ không để cái xấu ấy quyết định toàn bộ cách mình nghĩ và hành động tiếp theo.
| Nghĩa ngắn | Hướng ý nghĩ về phía có thể xử lý, có thể cải thiện |
| Tiếng Anh | Positive thinking |
| Không phải là | Lờ đi vấn đề, ép mình lúc nào cũng vui |
| Trái nghĩa | Suy nghĩ tiêu cực, bi quan, nghĩ quẩn |
Suy nghĩ tích cực nằm ở lời tự nói
Trong đầu mỗi người luôn có một giọng nói bình luận về những gì đang xảy ra. Trượt một bài kiểm tra, giọng ấy có thể nói “mình dốt thật” hoặc “lần này mình ôn sai phần”. Cùng một sự việc, hai câu dẫn tới hai ngày rất khác nhau. Suy nghĩ tích cực, xét cho cùng, là tập cho giọng nói ấy công bằng hơn với chính mình.
Các trang sức khỏe như Vinmec, dựa trên tài liệu của Mayo Clinic, mô tả suy nghĩ tích cực là tiếp cận thử thách bằng cái nhìn hướng về điều tốt có thể có, và nhấn mạnh rằng nó không phải đeo cặp kính hồng để làm ngơ trước chuyện tồi tệ. Tâm lý học gọi một kỹ thuật gần với điều này là đánh giá lại (reframing): nhận ra cách mình đang nhìn một sự việc, rồi thử một cách nhìn khác sát thực tế hơn. Nhiều nghiên cứu tổng hợp cho thấy cách đánh giá lại này giúp người ta điều chỉnh cảm xúc tốt hơn.
Hiểu như vậy, suy nghĩ tích cực không phải một tính cách bẩm sinh mà là một kỹ năng, có thể luyện dần, có hôm làm được, có hôm không.
Người hay nghĩ tích cực thường thế nào?
Không cần trắc nghiệm, có thể nhận ra qua cách một người nói chuyện với chính mình và với người khác:
- Dùng chữ “chưa” thay cho chữ “không”: mình chưa giải được dạng này, chứ không phải mình không bao giờ học nổi toán.
- Tách sự việc khỏi con người: bài làm kém là bài làm kém, không phải bằng chứng mình vô dụng.
- Sau một thất bại, hỏi “lần sau đổi gì” trước khi hỏi “tại ai”.
- Vẫn nhận ra và nói được một vài điều nhỏ đã ổn trong ngày, kể cả ngày tệ.
- Buồn khi có chuyện buồn, nhưng nỗi buồn không kéo dài thành chuỗi phán xét về toàn bộ cuộc đời.
Điều ngược lại cũng đáng để ý. Ai luôn nói “không sao đâu” với mọi chuyện, kể cả chuyện nghiêm trọng, chưa chắc đang nghĩ tích cực; có khi họ đang né tránh. Các kiểu nghĩ lệch hay gặp nhất, như chỉ thấy mặt xấu hay luôn đoán điều tệ nhất, được tách riêng ở bài những lối nghĩ lệch kéo tâm trạng đi xuống.
Vì sao có người dễ nghĩ tích cực hơn?
Không có một nguyên nhân duy nhất. Tính khí mỗi người khác nhau từ nhỏ; có người vốn bình thản, có người nhạy cảm với chuyện không vui. Môi trường lớn lên cũng ảnh hưởng: một đứa trẻ được nghe “con sai thì sửa” sẽ học cách nghĩ khác đứa trẻ thường xuyên bị gắn nhãn. Lúc thiếu ngủ, đói, quá tải, ai cũng dễ nghĩ về phía u ám hơn.
Còn tác động thì sao? Khi gặp căng thẳng, người nghĩ theo hướng xử lý được thường bắt tay vào việc sớm hơn thay vì xoay vòng trong lo lắng. Các tài liệu sức khỏe phổ thông còn liệt kê nhiều lợi ích như đối phó căng thẳng tốt hơn, tinh thần vững hơn, dễ duy trì lối sống lành mạnh. Đây là những mối liên hệ được quan sát, không phải phép màu; nghĩ tích cực không thay được việc học, việc chữa bệnh hay sự giúp đỡ của người khác.
Nếu những ý nghĩ u ám kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng tới ăn ngủ, học hành, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, đó không còn là chuyện tự luyện cách nghĩ. Khi ấy nên nói với người thân và tìm gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ.
Suy nghĩ tích cực khác ảo tưởng màu hồng ra sao?
| Cách nghĩ | Trước điểm kém môn Toán | Điểm mấu chốt |
|---|---|---|
| Suy nghĩ tích cực | “Điểm thấp thật. Mình sai chủ yếu ở phần hình, tuần này ôn lại phần đó.” | Thừa nhận thực tế, tìm việc làm được |
| Ảo tưởng màu hồng | “Không sao, kỳ sau tự nhiên sẽ cao.” | Phủ nhận vấn đề, không có hành động |
| Tích cực độc hại | “Buồn làm gì, phải vui lên chứ!” (nói với bạn đang khóc) | Ép bản thân hay người khác giấu cảm xúc thật |
| Suy nghĩ tiêu cực | “Mình dốt, học cũng vậy thôi.” | Biến một lần thất bại thành kết luận về con người |
Ranh giới nằm ở hai chữ thực tế và hành động. Lạc quan suông chỉ mong điều tốt sẽ đến; suy nghĩ tích cực thì nhìn thẳng vào điều chưa tốt rồi hỏi bước tiếp theo là gì. Khái niệm này cũng gần với nghĩa gốc của chữ lạc quan, nhưng hẹp hơn: lạc quan là niềm tin chung về tương lai, còn suy nghĩ tích cực là cách xử lý từng ý nghĩ cụ thể.
Một câu tự nhủ đáng giữ trong ngăn bàn: “Hôm nay tệ, nhưng mình biết phải sửa chỗ nào.” Câu đó vừa đủ thật, vừa đủ hướng về phía trước.
Tập nghĩ tích cực trong đời thường
Làm sao để suy nghĩ tích cực hơn?
Bắt đầu bằng việc để ý câu mình vừa tự nói, rồi thử viết lại nó công bằng hơn. Ghi ba điều nhỏ đã ổn cuối mỗi ngày, ngủ đủ, vận động, và bớt thời gian với những nội dung khiến mình thấy tệ cũng là những bước dễ làm.
Suy nghĩ tích cực có phải lúc nào cũng vui vẻ?
Không. Buồn, giận, sợ là cảm xúc bình thường. Suy nghĩ tích cực cho phép mình có những cảm xúc ấy, chỉ không để chúng kéo theo những kết luận sai về bản thân.
Suy nghĩ tích cực tiếng Anh là gì?
Là positive thinking. Lối nghĩ hay thái độ tích cực nói chung thường được gọi là positive mindset hoặc positive attitude.
Đọc câu tự khẳng định mỗi sáng có giúp nghĩ tích cực không?
Có thể giúp một phần nếu câu đó sát thực tế, như “mình đang tiến bộ từng chút”. Câu quá xa sự thật đôi khi phản tác dụng. Cách dùng những câu này có ở bài câu tự khẳng định đọc mỗi sáng.