Sự tích chị Hằng Nga là biểu tượng của vẻ đẹp và sự bí ẩn trong văn hóa dân gian. Sự tích về chị không chỉ đơn thuần là một câu chuyện. Nó còn phản ánh những giá trị sâu sắc của nhân loại qua từng thế hệ.
Tương truyền, vào thời xa xưa, trên trời xuất hiện mười ông mặt trời, cùng chiếu xuống mặt đất nóng đến bốc khói, biển hồ khô cạn, người dân gần như không thể sống nổi. Chuyện này đã làm kinh động đến một anh hùng tên là Hậu Nghệ.
Anh đã trèo lên đỉnh núi Côn Lôn, dùng thần lực giương nỏ thần bắn rụng chín ông mặt trời. Hậu Nghệ đã lập nên thần công cái thế, nhận được sự tôn kính và yêu mến của mọi người, rất nhiều chí sĩ mộ danh đã tìm đến tầm sư học đạo, trong đó có Bồng Mông là một kẻ tâm thuật bất chính. Không lâu sau, Hậu Nghệ lấy một người vợ xinh đẹp, tốt bụng, tên là Hằng Nga, mọi người đều ngưỡng mộ đôi vợ chồng trai tài gái sắc này.
Một hôm, Hậu Nghệ đến núi Côn Lôn thăm bạn, trên đường tình cờ gặp được Vương mẫu nương nương đi ngang qua, bèn xin Vương mẫu thuốc trường sinh bất tử. Nghe nói, uống thuốc này vào, sẽ lập tức được bay lên trời thành tiên.
Nhưng Hậu Nghệ không nỡ rời xa vợ hiền, đành tạm thời đưa thuốc bất tử cho Hằng Nga cất giữ. Hằng Nga cất thuốc vào hộp đựng gương lược của mình, không ngờ đã bị một học trò tên là Bồng Mông nhìn thấy.
Ba ngày sau, Hậu Nghệ dẫn học trò ra ngoài săn bắn, Bồng Mông với tâm địa xấu xa đã giả vờ lâm bệnh, xin ở lại. Đợi Hậu Nghệ dẫn các học trò đi không lâu, Bồng Mông tay cầm bảo kiếm, đột nhập vào hậu viện, ép Hằng Nga phải đưa ra thuốc bất tử, trong lúc nguy cấp Hằng Nga đã vội vàng mở hộp gương lược, lấy thuốc bất tử ra và uống hết. Hằng Nga uống thuốc xong, thấy người bỗng nhẹ rời khỏi mặt đất, hướng về cửa sổ và bay lên trời. Nhưng do Hằng Nga còn nhớ chồng, nên chỉ bay đến mặt trăng là nơi gần với nhân gian nhất rồi trở thành tiên.
Tối hôm đó, khi Hậu Nghệ về đến nhà, các thị nữ vừa khóc vừa kể lại câu chuyện xảy ra lúc sáng. Trong lúc đau khổ, Hậu Nghệ đã ngửa cổ lên trời đêm gọi tên vợ hiền. Khi đó, anh kinh ngạc phát hiện ra, trăng hôm nay đặc biệt sáng ngời, mà còn có thêm một bóng người trông giống Hằng Nga.
Hậu Nghệ vội sai người đến hậu hoa viên nơi Hằng Nga yêu thích, lập bàn hương án, đặt lên đó những món ăn và trái cây mà bình thường Hằng Nga thích ăn nhất, để tế Hằng Nga nơi cung trăng đang nhớ đến mình.
Sau khi mọi người nghe tin Hằng Nga lên cung trăng thành tiên nữ, đều đã lần lượt bày hương án dưới ánh trăng, cầu xin Hằng Nga tốt bụng ban cho may mắn và bình an. Từ đó, phong tục “bái nguyệt” vào tết trung thu được truyền đi trong dân gian.
Ý nghĩa truyện Sự tích chị Hằng Nga
Người anh hùng và viên thuốc bất tử
Hậu Nghệ bắn rụng chín mặt trời, cứu muôn dân khỏi cảnh đất khô biển cạn. Phần thưởng ông xin được là thuốc trường sinh, nhưng ông không nỡ uống một mình để bỏ lại vợ. Chi tiết này cho thấy với người xưa, tình nghĩa vợ chồng đáng quý hơn cả sự bất tử.
Hằng Nga chọn bảo vệ điều quý giá
Trong bản kể này, Hằng Nga không ham tiên mà bị dồn vào thế cùng: Bồng Mông cầm kiếm ép nàng giao thuốc. Nàng uống thuốc để kẻ xấu không chiếm được nó. Vì còn thương chồng, nàng dừng lại ở mặt trăng, nơi gần nhân gian nhất. Hình ảnh người con gái cô đơn trên cung trăng, ngày ngày nhìn về mặt đất, khiến câu chuyện vừa đẹp vừa buồn.
Từ nỗi nhớ đến một phong tục
Hậu Nghệ bày bàn hương án dưới trăng để tưởng nhớ vợ, dân làng làm theo để cầu may mắn. Truyện giải thích nguồn gốc tục cúng trăng trong đêm Trung thu, cho thấy nhiều phong tục ra đời từ những câu chuyện về tình cảm con người.
Nguồn gốc truyện Sự tích chị Hằng Nga
Đây là truyền thuyết Trung Hoa “Hằng Nga bôn nguyệt” (Hằng Nga lên cung trăng), gắn với truyền thuyết Hậu Nghệ bắn mặt trời. Câu chuyện được ghi chép từ rất sớm, như trong sách “Hoài Nam Tử” thời Tây Hán: Hậu Nghệ xin thuốc bất tử của Tây Vương Mẫu, Hằng Nga lấy uống rồi bay lên mặt trăng. Trong nhiều ghi chép cổ, Hằng Nga tự ý lấy trộm thuốc; nhân vật Bồng Mông ép nàng như bản trên trang là chi tiết của các bản kể về sau, giúp hình ảnh Hằng Nga trở nên đáng thương và đáng mến hơn.
Ở Việt Nam, chị Hằng trở thành hình ảnh quen thuộc của Tết Trung thu, đi cùng chú Cuội ngồi gốc cây đa trong truyện cổ tích của người Việt.
Đọc thêm: Sự tích chú Cuội cung trăng, truyện Trung Hoa Ngưu Lang Chức Nữ và Sự tích Tết Hàn thực.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao Hằng Nga bay lên mặt trăng?
Bồng Mông cầm kiếm ép Hằng Nga đưa thuốc bất tử. Không muốn kẻ xấu chiếm thuốc, nàng uống hết, người nhẹ bổng bay lên trời; vì nhớ chồng, nàng dừng lại ở mặt trăng.
Sự tích Hằng Nga liên quan gì đến Tết Trung thu?
Theo truyện, Hậu Nghệ và dân làng bày hương án dưới trăng để tưởng nhớ, cầu xin Hằng Nga ban may mắn, từ đó có tục cúng trăng (bái nguyệt) trong đêm rằm tháng Tám.
Hậu Nghệ là ai?
Hậu Nghệ là người anh hùng giỏi bắn cung trong truyền thuyết Trung Hoa, đã bắn rụng chín trong mười mặt trời để cứu muôn dân, và là chồng của Hằng Nga.