Trigger là từ tiếng Anh có nghĩa gốc là cò súng, rộng ra là cái kích hoạt một phản ứng. Trong tâm lý học, trigger chỉ thứ gợi lại ký ức hay cảm xúc đau buồn; còn trên mạng, “bị trigger” thường được nói đùa với nghĩa bị chạm tự ái, nổi nóng. Hai cách hiểu này nặng nhẹ khác nhau rất xa.
| Nghĩa ngắn | Cò súng; yếu tố kích hoạt một phản ứng |
| Gốc từ | Tiếng Anh, từ dạng cũ tricker, gốc tiếng Hà Lan trekker (cái để kéo) |
| Loại từ | Danh từ và động từ; “bị trigger” là cách nói lóng |
| Hay gặp | TW (trigger warning), bị trigger, trigger trong cơ sở dữ liệu |
| Sắc thái | Nghiêm túc khi nói về tổn thương; bông đùa khi nói chuyện cãi nhau trên mạng |
Cò súng, công tắc và chữ trigger
Theo Wiktionary, chữ này ban đầu được viết là tricker, mượn từ tiếng Hà Lan trekker, nghĩa là cái để kéo (như tay kéo chuông, tay nắm ngăn kéo). Bộ phận ngón tay kéo vào để súng nổ vì thế được gọi là trigger. Từ đó nghĩa lan rộng: bất cứ thứ gì “bóp cò” cho một chuỗi sự việc bắt đầu đều có thể gọi là trigger.
Ở dạng động từ, to trigger là gây ra, làm bùng lên. Người Anh nói một tin đồn trigger cả làn sóng hoảng loạn, hay một cú va chạm nhỏ trigger hệ thống báo động. Phần lớn các nghĩa sau này của trigger đều xoay quanh ý “nút bấm khởi động” ấy.
Trong tâm lý học, trigger gợi lại điều gì?
Đây là nghĩa cần hiểu đúng nhất. Với người từng trải qua một biến cố nặng nề như tai nạn, mất người thân, bị bạo hành hay bắt nạt, một mùi hương, một bài hát, một câu nói hay một cảnh phim đôi khi kéo họ trở lại khoảnh khắc đau đớn ấy. Thứ khơi lại cảm xúc đó được gọi là trigger, tạm dịch là tác nhân kích hoạt. Phản ứng có thể là tim đập nhanh, run, khóc, hoảng sợ, hoặc thấy như đang sống lại chuyện cũ.
Từ nghĩa này sinh ra cụm trigger warning, viết tắt TW: dòng cảnh báo đặt trước bài viết, video có nội dung dễ gây tổn thương (bạo lực, tự hại, mất mát). Nhiều nơi dùng cụm mềm hơn là content warning (CW). Kiểu cảnh báo này khởi đầu trên những diễn đàn mạng nơi phụ nữ chia sẻ chuyện từng bị bạo hành, rồi lan sang báo chí và giảng đường đại học ở Mỹ trong thập niên 2010. Mục đích của nó đơn giản: để người đọc tự chọn có xem tiếp hay không.
Ai cũng có những chuyện không muốn nhắc lại, và điều đó bình thường. Nhưng nếu một ký ức buồn cứ quay về, khiến bạn mất ngủ, sợ hãi kéo dài hoặc ngại đến trường, hãy nói với người lớn mình tin và tìm đến chuyên gia tâm lý hay bác sĩ. Được giúp đỡ đúng lúc nhẹ nhõm hơn nhiều so với tự gồng một mình.
“Bị trigger” khi nói đùa và khi tổn thương thật
Lên mạng xã hội, chữ này bị dùng nhẹ đi rất nhiều. Ai đó nổi cáu vì bị chê thần tượng, bị nhắc điểm kém hay bị trêu đội bóng thua, thế là bình luận bên dưới liền có câu “bị trigger rồi kìa”. Wiktionary cũng ghi lại cách dùng lóng này và lưu ý rằng dùng nó cho chuyện vặt có thể khiến những người đang mang tổn thương thật thấy bị xem nhẹ.
| Nghĩa nghiêm túc | Nghĩa đùa trên mạng | |
|---|---|---|
| Chuyện gì xảy ra | Ký ức đau buồn bị khơi lại | Bị chạm tự ái, khó chịu, nổi nóng |
| Nguyên nhân | Biến cố nặng nề trong quá khứ | Một lời chê, một ý kiến trái chiều |
| Phản ứng | Hoảng sợ, run, khóc, muốn tránh né | Cãi lại, đăng status “cà khịa” |
| Nên đáp lại thế nào | Lắng nghe, không ép kể, không đem ra đùa | Bình tĩnh, đừng đổ thêm dầu vào lửa |
Cố tình nói khích để người khác “bị trigger” rồi quay clip chế giễu là kiểu cư xử khiến không khí trên mạng thêm ngột ngạt và độc hại. Còn nếu chính bạn hay bị một câu nói nhỏ ám ảnh mãi, có khi vấn đề nằm ở thói nghĩ đi nghĩ lại về một lời nói hơn là ở câu nói kia.
Đặt chữ trigger vào câu cho hợp ngữ cảnh
- Đầu bài chia sẻ trên diễn đàn: “TW: bài có nhắc tới chuyện mất người thân, bạn nào đang buồn có thể bỏ qua.”
- Tin nhắn giữa hai người bạn: “Xin lỗi nhé, tớ không biết bài hát đó trigger cậu nhớ ông, tớ sẽ không mở nữa.”
- Bình luận bông đùa: “Mới nói phim dở một câu mà fan đã bị trigger tập thể.”
- Trong nhóm làm bài tập: “Đừng nhắc điểm kiểm tra nữa, nhóm trưởng bị trigger bây giờ.”
- Họp kĩ thuật ở công ty: “Thêm một trigger để mỗi khi có đơn mới thì hệ thống tự gửi email.”
Hai câu đầu dùng nghĩa nghiêm túc, hai câu giữa là nói đùa, câu cuối thuộc về dân kĩ thuật. Viết văn thì thay bằng tiếng Việt: khơi gợi, kích hoạt, chạm vào nỗi đau, làm (ai) nổi giận.
Trigger của dân lập trình
Trong cơ sở dữ liệu, trigger là một đoạn lệnh được cài sẵn và tự chạy khi có sự kiện xảy ra trên bảng dữ liệu, chẳng hạn thêm, sửa hay xóa một dòng. Ví dụ, mỗi lần có học sinh mới được nhập vào danh sách, trigger tự cộng thêm một vào sĩ số lớp. Ý tưởng vẫn y như cái cò súng: có tác động thì có phản ứng, không cần ai bấm tay.
Trigger, TW và bị trigger: giải đáp từng câu
Trigger nghĩa là gì trong tiếng Việt?
Nghĩa đen là cò súng. Nghĩa thường dùng là yếu tố kích hoạt, khơi gợi một phản ứng, đặc biệt là ký ức hay cảm xúc buồn. Tùy câu, có thể dịch là kích hoạt, khơi gợi hoặc làm nổi giận.
Bị trigger là gì?
Theo nghĩa gốc, bị trigger là bị khơi lại ký ức, cảm xúc đau buồn. Theo nghĩa đùa trên mạng, đó là bị chạm tự ái, khó chịu ra mặt. Cùng một cụm từ nhưng cần nhìn hoàn cảnh để hiểu người nói đang nghiêm túc hay trêu chọc.
Trigger warning là gì, vì sao bài viết hay ghi TW?
Trigger warning (TW) là lời cảnh báo trước nội dung có thể gây tổn thương. Ghi TW là cách tôn trọng người đọc, cho họ quyền chọn xem tiếp hay dừng lại, nhất là với người từng trải qua chuyện tương tự.
Trêu bạn “bị trigger” có sao không?
Giữa bạn thân với chuyện vặt thì thường không sao. Nhưng nếu người kia thật sự buồn, hoặc chủ đề liên quan đến mất mát, bắt nạt, gia đình, hãy ngừng đùa và hỏi han họ. Một câu đùa nhỏ có thể chạm đúng vết thương mà mình không biết.