Soạn bài Vườn Quốc gia Cúc Phương – Ngữ văn 9 Chân trời sáng tạo

Em hiểu thế nào là danh lam thắng cảnh? Theo em, để một khu rừng trở thành danh lam thắng cảnh thì cần có những yếu tố nào?

Trả lời:

• Danh lam thắng cảnh là nơi có cảnh đẹp nổi tiếng, do thiên nhiên tạo ra hoặc hòa quyện cùng các công trình do con người dựng nên, mang giá trị thẩm mĩ, lịch sử, văn hóa, khoa học và thu hút nhiều người đến tham quan.
• Để được xem là danh thắng, một khu rừng cần có: cảnh quan đẹp, độc đáo (cây cổ thụ, hang động, suối, thác); hệ động thực vật phong phú, có loài quý hiếm; giá trị lịch sử, văn hóa gắn với con người (di chỉ khảo cổ, đời sống đồng bào); được bảo vệ, quản lí tốt và có điều kiện đón khách tham quan, nghiên cứu.

Trả lời: Đoạn văn thứ hai nhằm giới thiệu khái quát vị thế của Cúc Phương: ngày thành lập (7/7/1962), vị trí mở đầu của nó trong hệ thống vườn quốc gia và khu bảo tồn của nước ta, cùng ba lợi thế lớn là cảnh quan, hệ sinh thái đa dạng và bề dày văn hóa, lịch sử. Qua đó, người viết giải thích vì sao nơi này hút khách du lịch sinh thái và chuẩn bị cho các phần giới thiệu chi tiết phía sau.

Trả lời: Rừng núi Cúc Phương có không ít hang động đẹp, tên gọi giàu sức gợi: Vui Xuân, Phò Mã, Sơn Cung. Ở một số hang như động Người Xưa, hang Con Moong, các nhà khoa học đã phát hiện nhiều công cụ như rìu và mũi tên bằng đá, dao bằng vỏ sò…, cho thấy người xưa đã cư trú ở đây cách nay chừng 7 000 đến 12 000 năm. Đó là những di chỉ quý để nghiên cứu quá khứ của nước ta và cả khu vực Đông Nam Á.

Các đặc điểm của kiểu văn bản giới thiệu một danh lam thắng cảnh được thể hiện như thế nào trong văn bản Vườn Quốc gia Cúc Phương?

Trả lời:

Văn bản đã trình bày (những) thông tin cơ bản nào? Nhan đề Vườn Quốc gia Cúc Phương đã làm nổi bật và khái quát được nội dung của toàn văn bản chưa? Vì sao?

Trả lời:

• Thông tin cơ bản: vị trí, diện tích, ngày thành lập, ý nghĩa là vườn quốc gia đầu tiên; mùa đẹp nhất để tham quan; hệ thực vật (rừng mưa nhiệt đới, cây đại thụ, dây leo, cây quý); hệ động vật (số loài, loài quý hiếm, voọc mông trắng, chim, bướm); hang động và di chỉ khảo cổ; sông Bưởi và văn hóa người Mường; vẻ đẹp rừng theo thời gian trong ngày.
• Về nhan đề: nhan đề bao quát được toàn bộ văn bản. Nó gọi đúng tên đối tượng được giới thiệu, ngắn gọn, dễ nhớ; mọi thông tin trong bài đều xoay quanh các phương diện của khu vườn quốc gia này. Chữ “Quốc gia” trong nhan đề còn gợi tầm vóc và tính chất được Nhà nước bảo vệ của khu rừng.

Xác định cách trình bày thông tin của phần văn bản từ câu mở đầu đề mục Quần thể động, thực vật đến hết đoạn nói về thế giới côn trùng. Cách trình bày ấy có vai trò như thế nào đối với việc thực hiện mục đích của văn bản?

Trả lời:

• Cách trình bày: theo phân loại đối tượng. Câu đầu nêu nhận định chung (động, thực vật phong phú, đa dạng). Sau đó tách làm hai nhóm có gạch đầu dòng: thực vật (đặc điểm rừng, các tầng rừng, loài dây leo, cây đa bóp cổ, cây cổ thụ, số loài) và động vật (số lượng từng nhóm, loài quý hiếm, voọc mông trắng, chim, côn trùng).
• Vai trò: thông tin mạch lạc, không chồng chéo; người đọc dễ theo dõi, dễ ghi nhớ từng nhóm; làm nổi bật sự phong phú của thiên nhiên nơi đây, phục vụ trực tiếp cho việc giới thiệu Cúc Phương như một kho báu thiên nhiên.

Tìm một số yếu tố miêu tả trong văn bản. Việc sử dụng yếu tố miêu tả có ảnh hưởng đến mục đích cung cấp thông tin chính xác về thắng cảnh không? Vì sao?

Trả lời:

• Các chi tiết miêu tả tiêu biểu: hệ dây leo thân gỗ trườn từ cây này sang cây khác “như những con trăn khổng lồ”; cây làm bàm vắt ngang rừng tựa chiếc võng trời; mùa bướm nở khiến rừng già như trẻ lại; ánh đom đóm lập lòe như người cầm đèn đi gác đêm; buổi sáng “Cúc Phương thay áo mới!”.
• Không làm giảm độ chính xác của thông tin. Các chi tiết miêu tả luôn đi kèm thông tin xác thực (kích thước dây leo, tên loài cây, tên loài vật), không làm sai lệch sự thật. Ngược lại, chúng làm đối tượng hiện lên cụ thể trước mắt người đọc, khiến văn bản hấp dẫn, gợi cảm xúc và khơi dậy mong muốn đến tham quan, tức là hỗ trợ mục đích giới thiệu thắng cảnh.

Khi giới thiệu về quần thể động, thực vật của Vườn Quốc gia Cúc Phương, các tác giả đề cập đến chi tiết loài voọc mông trắng được chọn làm biểu tượng của vườn. Nhận xét về vai trò của chi tiết ấy trong toàn văn bản.

Trả lời: Voọc mông trắng là loài linh trưởng chỉ có ở Việt Nam, được ví như báu vật của tạo hóa. Chi tiết này là điểm nhấn của phần giới thiệu động vật, chứng minh rõ nhất giá trị độc nhất vô nhị của hệ sinh thái Cúc Phương. Việc chọn loài vật làm biểu tượng còn cho thấy khu vườn coi trọng nhiệm vụ bảo tồn. Hình ảnh chú voọc ngộ nghĩnh gọi đàn cũng làm văn bản thêm sinh động, gần gũi, giúp người đọc nhớ lâu về Cúc Phương.

Thiết kế một poster hoặc infographic để giới thiệu về vẻ đẹp của Vườn Quốc gia Cúc Phương.

Trả lời:

Em có thể thiết kế một poster khổ dọc theo bố cục sau:

• Phần đầu: tiêu đề lớn Cúc Phương – vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam, ảnh nền là tán rừng xanh nhìn từ trên cao.
• Ô thông tin nhanh: biểu tượng định vị kèm dòng 120 km phía nam Hà Nội – dãy Tam Điệp – thuộc 3 tỉnh: Thanh Hóa, Ninh Bình, Hòa Bình; biểu tượng lịch kèm thành lập 7/7/1962; biểu tượng bản đồ kèm 22 200 ha.
• Cột Sự sống: các con số lớn in đậm: hơn 2 000 loài cây, 307 loài chim, 89 loài thú, 110 loài lưỡng cư – bò sát; hình voọc mông trắng ở giữa với chú thích linh vật của vườn.
• Cột Khám phá: ảnh nhỏ cây chò cổ thụ, hang Con Moong, sông Bưởi, nhà sàn người Mường.
• Chân poster: thời điểm đẹp nhất (tháng 12 – tháng 4), lời nhắc không xả rác, không bẻ cây, không mua bán động vật hoang dã.

Màu chủ đạo nên là xanh lá và nâu đất, chữ ít, hình nhiều để người xem nắm thông tin chỉ trong vài giây.