Truyện lạ nhà thuyền chài là truyện truyền kì trong tập Thánh Tông di thảo, tương truyền của vua Lê Thánh Tông, được học ở Bài 4 (Con người trong thế giới kì ảo) sách Ngữ văn 9 Chân trời sáng tạo tập 1. Bài viết tổng hợp thông tin về tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, nhân vật, yếu tố kì ảo, giá trị nội dung và nghệ thuật, kèm sơ đồ tư duy và hai mẫu tóm tắt.
Nội dung văn bản Truyện lạ nhà thuyền chài
Đôi vợ chồng làm nghề chài lưới ở miền biển Đông, gần sáu mươi tuổi mới có một con trai, đặt tên là Thúc Ngư. Lớn lên, Thúc Ngư không chịu đi học vì cho rằng sách không giúp bắt được cá, rồi thường bỏ đi nhiều ngày, nói là đi tìm vợ. Một đêm sương mù, hai ông bà lạc thuyền, trọ nhờ một ngôi nhà lạ và được ông chủ nhà râu dài đón như thông gia: con gái ông là Ngọa Vân đã hẹn ước với Thúc Ngư. Sáng hôm sau, hai “gã bán kinh” mình vảy mặt thú đưa thuyền ông bà về bến cũ trong chớp mắt. Cuối tháng, Ngọa Vân về làm dâu.
Nhờ nàng, nhà chài đánh được nhiều cá, chỉ vài năm đã khá giả. Vào đêm Thất tịch, nước biển dâng to cuốn trôi cả làng. Ngọa Vân hóa thành con cá lớn chắn sóng, cứu cả nhà chồng. Vì đã để lộ thân phận, nàng khóc hát lời từ biệt, tặng Thúc Ngư thứ thuốc giúp không bao giờ chết đuối, rồi hóa rồng bay đi. Khép lại truyện, Sơn Nam Thúc có lời bàn khen ngợi nàng dâu hiếu nghĩa.
Văn bản trong SGK là bản dịch tiếng Việt, ở đây chỉ tóm lược; phần giải đáp câu hỏi có trong bài soạn cùng tác phẩm.
Thông tin tác giả Lê Thánh Tông
Lê Thánh Tông (1442 – 1497), tên húy là Lê Tư Thành, là vị vua thứ tư của triều Lê sơ, ở ngôi từ năm 1460 đến năm 1497, dùng hai niên hiệu Quang Thuận và Hồng Đức. Thời ông trị vì được xem là giai đoạn cường thịnh bậc nhất của nhà Lê: bộ luật Hồng Đức được ban hành, giáo dục khoa cử phát triển, bờ cõi được mở rộng.
Không chỉ là nhà chính trị, Lê Thánh Tông còn là một nhà thơ lớn. Ông lập Hội Tao đàn, tự xưng là Tao đàn nguyên súy, cùng các văn thần xướng họa thơ ca. Thơ chữ Hán của ông còn lại khoảng hơn ba trăm bài; thơ Nôm của ông và các tác giả Tao đàn được tập hợp trong Hồng Đức quốc âm thi tập.
Tập truyện Thánh Tông di thảo được tương truyền là của ông, dù một số nhà nghiên cứu cho rằng có những truyện do người đời sau thêm vào.
Thông tin tác phẩm Truyện lạ nhà thuyền chài
Các mục dưới đây trả lời những câu hỏi thường gặp khi tìm hiểu truyện.
Xuất xứ Truyện lạ nhà thuyền chài
Truyện được viết bằng chữ Hán, thuộc tập Thánh Tông di thảo (tức di cảo của vua Thánh Tông). Tập sách có 19 truyện cùng một truyện in phụ lục, đan xen nhiều lối viết: truyền kì, ngụ ngôn, tạp kí. Cuối mỗi truyện đều có lời bàn của Sơn Nam Thúc, một người chưa rõ danh tính. Văn bản trong SGK theo bản dịch tiếng Việt.
Thể loại, ngôi kể, phương thức biểu đạt
- Thể loại: truyện truyền kì, viết bằng chữ Hán.
- Ngôi kể: ngôi thứ ba, người kể giấu mình.
- Phương thức biểu đạt chính là tự sự, có xen miêu tả, biểu cảm; xen thơ và lời hát.
Bố cục: Truyện lạ nhà thuyền chài có mấy phần?
Văn bản được đánh số thành 4 đoạn, kèm lời bàn ở cuối:
- Đoạn 1: cuộc sống lam lũ của vợ chồng nhà chài ở miền biển Đông.
- Đoạn 2: Thúc Ngư ra đời; quan niệm khác nhau về việc học giữa hai cha con; Thúc Ngư nói đi tìm vợ.
- Đoạn 3: vợ chồng ông chài lạc đến nhà Ngọa Vân, được tiễn về bằng phép lạ; Ngọa Vân về làm dâu.
- Đoạn 4: gia đình khá giả; Ngọa Vân hóa cá cứu nhà chồng khỏi nước dâng rồi từ biệt.
- Lời bàn của Sơn Nam Thúc: nhận xét, khen ngợi Ngọa Vân và phê phán những nàng dâu bất hiếu.
Nhân vật trong truyện
- Ngọa Vân: nhân vật trung tâm, vốn là một nữ quan văn chốn thủy cung, hiền thục, giỏi giang, hiếu thảo, sẵn sàng hi sinh vì nhà chồng.
- Thúc Ngư: chàng trai làng chài, thực tế, có chủ kiến, thương cha mẹ.
- Vợ chồng ông chài: chất phác, cần cù, thương con.
- Ông già râu dài, hai gã bán kinh: những nhân vật kì ảo của thế giới biển cả.
Những yếu tố kì ảo
Ngôi nhà giữa biển và ông già hai sợi râu dài; mâm cơm toàn những con vật tí hon đang bơi nhảy nhưng gắp lên thì đã chín thơm; hai gã bán kinh mình vảy mặt thú kéo thuyền đi muôn dặm trong mấy khắc; Ngọa Vân hóa cá dài nghìn thước chắn sóng, rồi hóa rồng bay đi; nước bọt của nàng giúp người không bao giờ chết đuối. Các chi tiết này vừa tạo sức hấp dẫn, vừa làm nổi bật phẩm chất của Ngọa Vân.
Giá trị nội dung
- Ca ngợi người phụ nữ hiền thảo, đảm đang, giàu đức hi sinh qua hình tượng Ngọa Vân.
- Phản ánh cuộc sống lam lũ và ước mơ ấm no, bình yên của người dân làng chài ven biển.
- Đặt ra những suy nghĩ về việc học và chọn nghề gắn với cuộc sống thực tế.
- Qua lời bàn, phê phán những nàng dâu cậy giàu sang mà khinh thường cha mẹ chồng.
Giá trị nghệ thuật
- Kết hợp hài hòa yếu tố hiện thực và kì ảo.
- Xen thơ, lời hát vào văn xuôi, làm tăng chất trữ tình.
- Xây dựng nhân vật qua lời nói, hành động; có lời bàn cuối truyện theo lối truyện truyền kì.
- Cốt truyện gọn, sự việc sắp xếp theo trình tự thời gian, có tình tiết bất ngờ.
Sơ đồ tư duy Truyện lạ nhà thuyền chài
Tóm tắt Truyện lạ nhà thuyền chài
Hai mẫu ngắn giúp em ghi nhớ nhanh cốt truyện.
Mẫu 1 – Tóm tắt Truyện lạ nhà thuyền chài ngắn nhất
Thúc Ngư, con trai một nhà thuyền chài nghèo, không chịu đi học mà tự đi tìm vợ. Vợ chàng là Ngọa Vân, vốn là tiên nữ dưới biển. Nàng giúp nhà chồng giàu lên, rồi khi nước biển dâng, nàng hóa cá lớn chắn sóng cứu cả nhà. Vì thân phận đã lộ, nàng đành từ biệt chồng, hóa rồng bay đi.
Mẫu 2 – Tóm tắt Truyện lạ nhà thuyền chài theo các đoạn
Vợ chồng nhà chài ở biển Đông về già mới sinh Thúc Ngư. Chàng chê việc học vì sách không có cá, rồi hay bỏ đi xa, nói là đi kén vợ. Một đêm lạc thuyền, ông bà chài trọ nhà một ông già râu dài và được biết con gái ông, nàng Ngọa Vân, đã hứa hôn với Thúc Ngư; ông bà được hai gã kì dị đưa về trong chốc lát. Ngọa Vân về làm dâu, nhà chài ngày càng khấm khá. Đêm thất tịch, nước biển dâng nhấn chìm cả vùng, nàng hóa cá chắn sóng cứu nhà chồng. Thiên cơ đã lộ, nàng khóc hát từ biệt, để lại cho chồng thuốc chống chết đuối rồi hóa rồng bay đi mất.
Lời kết
Truyện lạ nhà thuyền chài là một truyện truyền kì đặc sắc của văn xuôi chữ Hán thời Lê sơ. Khi học, em cần nắm bố cục bốn đoạn, các chi tiết kì ảo, tính cách Ngọa Vân và vai trò của lời bàn cuối truyện.
Xem thêm: