Snowflake là từ tiếng Anh có nghĩa gốc là “bông tuyết”. Trên mạng, snowflake còn là một lời chê: gọi ai đó là snowflake tức là cho rằng người ấy quá mỏng manh, hơi chút đã phật lòng, hoặc tin mình đặc biệt hơn mọi người. Các cụm hay đi kèm là special snowflake và snowflake generation.
| Nghĩa ngắn | (1) Bông tuyết; (2) lóng: người bị coi là quá nhạy cảm, dễ tổn thương |
| Gốc từ | Tiếng Anh: snow (tuyết) + flake (mảnh, vảy mỏng) |
| Loại từ | Danh từ; tiếng Việt thường để nguyên chữ, ít khi dịch |
| Sắc thái | Nghĩa lóng mang ý chê bai, có thể làm người nghe khó chịu |
Snowflake: từ bông tuyết thành lời chê
Bông tuyết đẹp, mỗi bông một hình, nhưng chạm tay vào là tan. Hai đặc điểm ấy chính là chỗ tiếng lóng bám vào. Khi nói “you’re such a snowflake”, người Anh, người Mỹ ngầm bảo: bạn tưởng mình độc nhất vô nhị, mà lại yếu đến mức một câu góp ý cũng làm bạn “tan chảy”.
Từ điển Dictionary.com và Wikipedia tiếng Anh đều ghi nghĩa lóng này là cách gọi miệt thị dành cho người dễ bị xúc phạm, dễ xúc động hoặc thấy mình đáng được đối xử đặc biệt. Như vậy chữ này gói hai lời trách trong một: mong manh và tự cho mình đặc biệt. Tùy câu, người nói nhấn vào vế này hay vế kia.
Khi sang tiếng Việt, snowflake thường bị thu hẹp lại gần với “dễ tự ái”, “dễ dỗi”, “mít ướt”. Phần “tự cho mình đặc biệt” ít được nhắc hơn, trừ khi người nói dùng nguyên cụm special snowflake.
Câu thoại trong Fight Club và năm 2016
Nghĩa chê bai hiện đại thường được gắn với tiểu thuyết Fight Club (1996) của nhà văn Mỹ Chuck Palahniuk. Trong truyện có câu đại ý “bạn không đặc biệt, bạn không phải bông tuyết đẹp đẽ, độc nhất”, và bản phim năm 1999 giữ lại câu này. Sau đó cụm special snowflake được dùng để giễu người nghĩ rằng sự khác biệt của mình đủ để đòi được ưu tiên, được khen mãi.
Từ điển Green’s ghi nhận chữ này mang nghĩa chê từ trước cả Fight Club, chỉ là chưa phổ biến. Nó thật sự lan rộng trong thập niên 2010. Năm 2016, từ điển Collins đưa snowflake generation vào danh sách từ của năm, giải thích là lớp người trẻ thập niên 2010 bị coi là kém bền bỉ và dễ phật lòng hơn các thế hệ trước.
Cũng nên biết rằng nhiều cây bút phản đối cái nhãn này, cho rằng nó vơ đũa cả nắm cả một lứa tuổi. Vì vậy khi đọc chữ snowflake trong một bài báo tiếng Anh, hãy xem người viết đang dùng nó để chê hay đang phân tích chính lời chê ấy.
Gặp chữ snowflake trong bình luận, tin nhắn
Người Việt ít nói chữ này ngoài đời, chủ yếu gặp trên mạng hoặc trong phim, truyện dịch. Mấy tình huống thường thấy:
- Bình luận dưới một video hài: “Đùa có tí mà cũng report, đúng là snowflake.”
- Tự giễu khi nhắn tin với bạn thân: “Hôm nay tớ hơi snowflake, bị sếp nhắc một câu mà buồn cả buổi.”
- Phụ đề phim Mỹ: “Toughen up, snowflake” thường được dịch là “Cứng cỏi lên chút đi, đồ mít ướt”.
- Caption mùa đông, nghĩa gốc: “Bông snowflake đầu tiên rơi xuống Sa Pa sáng nay.”
Ví dụ cuối cho thấy cùng một chữ có thể hoàn toàn vô hại. Câu nói về thời tiết, đồ trang trí Giáng sinh hay biểu tượng ❄ thì snowflake chỉ là bông tuyết. Chỉ khi chữ ấy dán lên một con người, nó mới thành lời chê.
Khi viết văn, làm bài nghị luận, đừng chêm chữ này. Có sẵn từ tiếng Việt diễn đạt rõ hơn: “dễ tổn thương”, “mong manh”, “hay tự ái”, hoặc cả cụm “thiếu sức chịu đựng trước lời phê bình”.
Bị chê là snowflake hay chỉ đang nhạy cảm?
Ranh giới giữa nhạy cảm và “snowflake” thường do người chê tự vạch, nên không công bằng lắm. Bảng dưới đây giúp tách các khái niệm hay bị trộn vào nhau:
| Snowflake (lóng) | Nhạy cảm | Tự ái | |
|---|---|---|---|
| Bản chất | Một cái nhãn người khác gán, mang ý chê | Nét tính cách, dễ rung động và để ý chi tiết | Cảm thấy bị coi thường nên giận, dỗi |
| Sắc thái | Tiêu cực, đôi khi châm chọc | Trung tính, có mặt tốt | Hơi tiêu cực |
| Ví dụ | “Nói có tí đã khóc, snowflake thật.” | Đọc truyện buồn là rưng rưng | Bị góp ý trước lớp là giận cả tuần |
Người nhạy cảm theo nghĩa tâm lý học chưa chắc đã yếu đuối; họ chỉ cảm nhận mọi thứ đậm hơn. Còn cái dỗi vì thấy mình bị xem nhẹ thì gần với chữ tự ái của người Việt hơn. Lần sau thấy ai bị gọi là snowflake, thử hỏi: người đó đang phản ứng quá đà, hay chỉ đang nói ra một điều họ thấy không ổn?
Snowflake generation, special snowflake và bông tuyết thật
Snowflake generation là gì?
Là “thế hệ bông tuyết”, cách gọi lớp người trẻ trưởng thành quanh thập niên 2010 với hàm ý họ dễ phật lòng, kém chịu áp lực. Từ điển Collins đưa cụm này vào danh sách từ nổi bật năm 2016. Đây là một nhận xét gây tranh cãi, không phải kết luận khoa học về cả một thế hệ.
Special snowflake nghĩa là gì?
Nghĩa đen là “bông tuyết đặc biệt”. Cụm này dùng để giễu người tin mình khác biệt đến mức xứng đáng được ưu ái, được khen liên tục. Sắc thái mỉa mai rõ hơn so với snowflake đứng một mình.
Gọi ai đó là snowflake có bất lịch sự không?
Có. Trong tiếng Anh, đây là từ mang tính xúc phạm nhẹ, dễ khiến cuộc trao đổi thành cãi nhau. Giữa bạn thân trêu nhau thì tạm được, còn với người lạ hay trong tranh luận nghiêm túc thì nên tránh.
Snowflake trong khoa học là gì?
Là bông tuyết, tức tinh thể nước đá kết thành khi hơi nước đông lại trong mây lạnh rồi rơi xuống. Vì bông nào nhìn kĩ cũng có hình riêng, người ta hay nói “không có hai bông tuyết giống hệt nhau”. Chính ý “độc nhất” ấy về sau bị lộn ngược thành lời giễu special snowflake.