Phe vé là cách nói khẩu ngữ chỉ việc gom vé (bóng đá, ca nhạc, tàu xe dịp lễ) rồi bán ra đắt hơn giá in trên vé để kiếm lời; từ này cũng dùng để gọi chính người làm việc đó, thường nghe thành “dân phe vé” hay “cò vé”. Chữ này mang sẵn ý chê, không phải tên gọi trung tính của một nghề.
| Nghĩa ngắn | Mua gom vé rồi bán lại giá cao; người chuyên làm việc ấy |
| Cấu tạo | Phe (khẩu ngữ: mua đi bán lại kiếm lãi) + vé |
| Loại từ | Động từ (“đi phe vé”) và danh từ (“mấy tay phe vé”) |
| Sắc thái | Coi thường, phê phán |
| Gọi khác | Cò vé, vé chợ đen; tiếng Anh: ticket scalper, ticket tout |
Chữ phe trong phe vé từ đâu ra?
Tiếng Việt có hai chữ phe đọc giống hệt nhau. Chữ thứ nhất quen hơn: phe là nhóm người đứng về một phía, như trong “chia làm hai phe”, “phe phái”. Chữ thứ hai là động từ khẩu ngữ, theo từ điển của Viện Ngôn ngữ học nghĩa là mua đi bán lại bất cứ hàng hóa gì để kiếm lãi, kèm lời chú rằng từ này hàm ý coi thường. Chính mục từ ấy lấy luôn “dân phe vé” làm ví dụ.
Vậy phe vé thuộc chữ phe thứ hai. Không có “phe” nào đối đầu với “phe” nào ở đây cả; người ta đang nói về chuyện buôn bán. Họ hàng của nó có đi phe, dân phe phẩy: những cách gọi người sống bằng nghề mua rẻ bán đắt, không sản xuất ra gì. Chữ phe này từ đâu mà có thì có vài cách giải thích lưu truyền, song chưa thấy tài liệu từ nguyên nào đủ chắc để khẳng định.
Khi ghép với vé, nghĩa thu hẹp lại: hàng hóa chỉ còn là tấm vé, và cái lãi đến từ chỗ vé khan. Trận chung kết bóng đá, đêm nhạc của một ca sĩ đông fan, chuyến tàu Tết là những lúc dân phe vé xuất hiện dày nhất, vì quầy chính thức vừa báo hết vé là giá ngoài cổng bắt đầu nhảy.
Phe vé, cò vé và người nhượng lại vé
| Cách gọi | Ai làm, làm gì | Sắc thái |
|---|---|---|
| Phe vé | Gom vé số lượng lớn, bán lại giá cao hơn nhiều lần; cũng chỉ việc làm ấy | Chê, coi thường |
| Cò vé | Gần như đồng nghĩa; nhấn vào kiểu đứng giữa mối lái, rao mời ở cổng sân, bến xe | Chê |
| Vé chợ đen | Tấm vé được bán ngoài kênh chính thức | Trung tính đến chê |
| Nhượng lại vé, pass vé | Người mua để đi xem nhưng bận, bán lại một hai vé, thường đúng giá | Trung tính |
Ranh giới giữa hai dòng cuối và hai dòng đầu nằm ở mục đích. Một bạn sinh viên mua hai vé rồi ốm, đăng bài nhượng lại đúng giá thì chẳng ai gọi bạn ấy là phe vé. Người ôm vài chục vé từ đầu, chờ giá lên mới bán thì đúng là phe.
Phe vé xuất hiện trong lời nói và trên mặt báo
Từ này gặp nhiều nhất ở tin thể thao, tin giải trí và lời than của người đi xem. Vài câu ví dụ, mỗi câu một hoàn cảnh:
- Tin bóng đá: Trước giờ bóng lăn, phe vé vẫn lảng vảng quanh sân, hét giá gấp năm lần mệnh giá.
- Bình luận dưới bài đăng của ban tổ chức: Mở bán chưa tới hai phút đã hết, chắc lại về tay phe vé hết rồi.
- Nhắn tin giữa hai người bạn: Thôi đừng mua của mấy tay phe vé trên mạng, lỡ dính vé giả là mất trắng.
- Lời kể ở bến xe dịp Tết: Cửa bán vé ghi hết chỗ, ra ngoài thì cò vé mời mua với giá gấp đôi.
- Câu tự trào của fan: Canh từ nửa đêm mà vẫn thua bọn phe vé, đúng là tay nhanh không bằng tool.
Người theo thần tượng thường là những người than phiền nhiều nhất, vì một đêm diễn có hạn ghế mà cả cộng đồng người hâm mộ cùng săn. Hôm ấy, ngoài vé, họ còn chuẩn bị đủ thứ đồ cổ vũ, từ băng rôn tới gậy phát sáng của fan K-pop.
Có một điểm nên nói rõ. Ở Việt Nam chưa có điều luật nào định nghĩa riêng chữ “phe vé”. Tùy hành vi đi kèm, như bán vé giả, lừa lấy tiền rồi biến mất, gây mất trật tự trước cổng sân, người làm có thể bị xử phạt hoặc xử lý theo quy định chung. Nhiều ban tổ chức cũng in tên, gắn mã QR với người mua để vé chợ đen khó lọt qua cổng.
Viết trang trọng thì thay phe vé bằng chữ nào?
Trong bài văn, báo cáo hay đơn phản ánh, “phe vé” nghe hơi suồng sã. Có thể diễn đạt lại thành đầu cơ vé, mua bán vé trái phép, bán lại vé với giá cao bất thường, hoặc tình trạng vé chợ đen. Các báo vẫn dùng “phe vé” trong tít cho gọn, rồi trong thân bài thường nói rõ hơn là hành vi gom vé để bán kiếm lời.
Chú ý đừng gọi một người nhượng lại vé đúng giá là phe vé. Chữ này mang sẵn lời chê, dùng sai là oan cho người ta.
Mua vé qua phe: mấy điều nên biết trước
Phe vé nghĩa là gì trong tiếng lóng?
Là gom vé rồi bán lại cao hơn giá gốc để hưởng chênh lệch, và cũng là cách gọi người làm việc ấy. Từ này đi ra từ chữ phe khẩu ngữ, nghĩa là mua đi bán lại kiếm lãi.
Cò vé là gì, có khác phe vé không?
Cò vé gần như cùng nghĩa với phe vé. “Cò” vốn dùng cho người làm mối lái ăn tiền công, nên cò vé hay được dùng cho kẻ đứng rao, dắt khách ở cổng sân hay bến xe.
Phe vé tiếng Anh là gì?
Tiếng Anh Mỹ hay dùng ticket scalper, động từ là scalp tickets; tiếng Anh Anh quen nói ticket tout. Cả hai đều mang ý chê như trong tiếng Việt.
Mua vé của phe vé có rủi ro gì?
Rủi ro lớn nhất là vé giả hoặc vé đã bị dùng mã, đến cổng mới biết không vào được. Vé đứng tên người khác cũng có thể bị ban tổ chức từ chối, và khoản tiền chênh lệch gần như không đòi lại được.