Phân tích Sống, hay không sống – đó là vấn đề – Dàn ý + 6 bài văn mẫu hay nhất

Nhắc đến Sếch-xpia, người ta nghĩ ngay đến Hăm-lét, và nhắc đến Hăm-lét, người ta nhớ ngay câu hỏi “Sống, hay không sống”. Đoạn trích Sống, hay không sống – đó là vấn đề (hồi III, cảnh 1) đã đưa người đọc vào đúng tâm điểm của bi kịch: một con người cao quý bị vây giữa triều đình đầy tai mắt, phải tự trả lời câu hỏi mình nên sống như thế nào.

Cảnh kịch mở ra bằng âm mưu của vua Clô-đi-út. Kẻ đã giết anh để cướp ngôi không tin Hăm-lét điên, nên vừa sai bạn học cũ của chàng dò la, vừa cùng Pô-lô-ni-út sắp đặt để Ô-phê-li-a gặp chàng trong khi chúng nấp nghe. Bề ngoài hắn là người chú lo cho cháu, nhưng một câu nói riêng thốt ra về “gánh nặng của tội ác” đã cho khán giả thấy con người thật đang bị lương tâm cắn rứt.

Giữa không khí ngột ngạt ấy, Hăm-lét xuất hiện với lời độc thoại bất hủ. Chàng tự hỏi nên cam chịu những đòn giáng của số phận hay cầm vũ khí chống lại biển khổ. Cái chết hiện lên như một giấc ngủ giải thoát, nhưng nỗi sợ điều chưa biết sau cái chết lại khiến con người đành chịu đựng áp bức, bất công. Lời độc thoại vừa là tiếng nói của một tâm hồn đau khổ, vừa là bản cáo trạng đối với xã hội mà ở đó kẻ có quyền thì hống hách, người tài đức thì bị chà đạp.

Khi gặp Ô-phê-li-a, Hăm-lét lập tức khoác lại chiếc mặt nạ điên: chàng lạnh lùng, mỉa mai, phủ nhận tình yêu, bảo nàng vào nhà tu. Đó là lời giả để che mắt kẻ thù, nhưng trong lời giả ấy vẫn có nỗi chua chát thật về sự giả dối của con người. Còn nhà vua, sau khi nghe lén, biết chắc Hăm-lét không điên vì tình và quyết định đẩy chàng sang Anh.

Bằng xung đột gay gắt cả bên ngoài lẫn bên trong, bằng lời độc thoại giàu triết lí, Sếch-xpia đã khắc họa thành công bi kịch của con người nhân văn trong thời đại đen tối. Câu hỏi “sống thế nào cho xứng đáng” mà Hăm-lét đặt ra đến nay vẫn còn nguyên giá trị.

Hơn bốn thế kỉ đã trôi qua kể từ khi Hăm-lét ra đời, nhưng câu hỏi mở đầu lời độc thoại của chàng hoàng tử Đan Mạch vẫn vang lên trên sân khấu khắp thế giới. Đoạn trích Sống, hay không sống – đó là vấn đề, thuộc hồi III, cảnh 1, là nơi Uy-li-am Sếch-xpia dồn nén cả xung đột của vở kịch lẫn chiều sâu tư tưởng nhân văn của thời Phục hưng.

Để hiểu cảnh kịch, cần nhớ tình thế của Hăm-lét. Chàng là thái tử, đang học ở nước ngoài thì vua cha đột ngột qua đời; chưa đầy hai tháng sau, mẹ chàng tái giá với chú ruột Clô-đi-út, kẻ vừa lên ngôi. Hồn ma vua cha hiện về, cho chàng biết chính Clô-đi-út đã đầu độc mình. Mang bí mật ấy trong lòng, Hăm-lét giả điên để che mắt kẻ thù và tìm cách trả thù. Còn kẻ thù thì cũng đang tìm cách đọc được lòng chàng.

Phần đầu đoạn trích cho thấy bộ mặt của triều đình Đan Mạch. Vua và hoàng hậu gặng hỏi Rô-den-cran, Ghin-đơn-xtơn, hai người bạn học cũ được gọi về để dò xét Hăm-lét. Không thu được gì, nhà vua nghe theo kế của Pô-lô-ni-út: để Ô-phê-li-a cầm sách kinh đứng một mình, chờ Hăm-lét đi qua, còn hai người nấp đi nghe trộm. Ở đây, tình bạn, tình yêu, thậm chí cả vẻ sùng đạo đều bị biến thành công cụ của quyền lực. Khi Pô-lô-ni-út buột miệng nói rằng người ta vẫn khoác vẻ ngoan đạo để bọc đường cho quỷ dữ, nhà vua giật mình, nói riêng một câu than về gánh nặng tội lỗi. Chỉ một lời bàng thoại, Sếch-xpia đã xác nhận với khán giả điều Hăm-lét còn đang phải tìm cách chứng minh.

Phần thứ hai là lời độc thoại của Hăm-lét. Chàng đặt ra câu hỏi: điều gì cao quý hơn, cam chịu những viên đá, mũi tên của số phận hay cầm vũ khí chống lại biển khổ. Hai vế của câu hỏi chính là hai cách sống: chịu đựng để tồn tại, hay hành động dù phải trả giá bằng mạng sống. Từ đó, chàng nghĩ đến cái chết. Chết là ngủ, là chấm dứt những nỗi đau mà thể xác phải gánh, vì vậy đáng được mong mỏi. Nhưng ngủ thì có thể mơ, và không ai biết những giấc mơ nào sẽ đến trong giấc ngủ ngàn thu ấy. Nguyên tác gọi thế giới sau cái chết là “the undiscover’d country from whose bourn / No traveller returns” (tạm dịch: xứ sở chưa ai khám phá, nơi chưa một lữ khách nào quay về). Nỗi sợ ấy khiến con người thà chịu những khổ đau quen thuộc còn hơn lao vào điều chưa biết.

Điều khiến lời độc thoại vượt khỏi nỗi niềm riêng là bản liệt kê những nỗi khổ nhục của đời người: sự áp bức của kẻ quyền thế, thói khinh người của kẻ kiêu căng, nỗi đau tình yêu bị rẻ rúng, luật pháp chậm trễ, sự hống hách của quan lại, và cảnh người xứng đáng phải nhẫn nhục trước kẻ bất tài. Hăm-lét không chỉ đau vì cha, chàng đau vì cả một thời đại “trật khớp”. Cuối lời độc thoại, chàng nhận ra chính ý thức, chính sự suy nghĩ đã khiến con người nhút nhát, khiến những quyết tâm lớn lao tan biến trước khi thành hành động. Đó là sự tự phán xét của một trí tuệ lớn, và cũng là mầm mống của sự do dự làm nên bi kịch đời chàng.

Phần thứ ba là cuộc gặp gỡ với Ô-phê-li-a. Vừa thấy nàng, Hăm-lét dịu giọng nhờ nàng cầu nguyện cho mình. Nhưng khi nàng trả lại kỉ vật, chàng lập tức thay đổi: chối là chưa từng tặng gì, lúc nói từng yêu, lúc lại bảo chưa từng yêu, hỏi cha nàng đang ở đâu, rồi liên tục giục nàng vào nhà tu. Những lời lẽ ấy vừa là màn kịch điên để đánh lạc hướng kẻ đang nấp, vừa là cách đẩy người yêu ra xa khỏi vòng nguy hiểm, vừa chứa nỗi thất vọng thật về con người. Ô-phê-li-a thì ngây thơ, vâng lời cha, đau xót khóc cho một tâm hồn cao quý nay đã rối loạn. Nàng là nạn nhân đầu tiên của âm mưu cung đình.

Phần cuối, nhà vua bước ra với kết luận lạnh lùng: Hăm-lét không điên vì tình, lời chàng nói không giống người mất trí, trong lòng chàng có điều gì đó nguy hiểm. Hắn quyết định gửi chàng sang Anh, và khép lại cảnh kịch bằng câu nói phải canh chừng kẻ quyền cao hóa điên. Xung đột giữa hai phe vì thế được đẩy lên một nấc mới.

Về nghệ thuật, đoạn trích tiêu biểu cho tài năng của Sếch-xpia: xung đột kịch diễn ra đồng thời ở bên ngoài và bên trong nhân vật; lời độc thoại giàu hình ảnh ẩn dụ, câu hỏi tu từ và phép liệt kê; lời thoại của Hăm-lét giả mà thật; bàng thoại của nhà vua hé lộ bí mật; hai tuyến nhân vật được đặt đối lập rõ nét.

Sống, hay không sống – đó là vấn đề không cho ta một câu trả lời dễ dàng. Nhưng chính sự trăn trở của Hăm-lét đã khiến người đọc mọi thời đại phải tự hỏi: mình sẽ sống cam chịu hay dám đứng lên trước cái ác.

Văn học thế giới có nhiều nhân vật lớn, nhưng hiếm ai khiến người đọc tranh luận nhiều như Hăm-lét. Chàng hoàng tử Đan Mạch của Sếch-xpia vừa là người anh hùng, vừa là con người đầy hoài nghi. Đoạn trích Sống, hay không sống – đó là vấn đề cho ta nhìn thấy gần như trọn vẹn con người ấy.

Trước hết, Hăm-lét hiện lên trong một tình thế ngặt nghèo. Chàng biết một sự thật khủng khiếp: chú ruột mình đã giết cha, cướp ngôi và lấy mẹ. Nhưng kẻ thù đang nắm trọn quyền lực, xung quanh chàng là tai mắt: bạn học cũ bị gọi về để dò la, người yêu bị dùng làm mồi nhử, cả hoàng hậu cũng đứng về phía nhà vua. Hăm-lét hoàn toàn cô độc. Việc giả điên là lựa chọn của một người sáng suốt: chỉ khi bị coi là mất trí, chàng mới có thể che giấu ý định và nói ra những điều không ai dám nói.

Đi sâu vào lời độc thoại, ta gặp Hăm-lét thật – một con người giàu suy tư, nhạy cảm với nỗi đau của đời. Chàng không hỏi “có trả thù hay không” một cách đơn giản, mà hỏi một câu lớn hơn: sống thế nào mới là cao quý, cam chịu hay đấu tranh. Chàng nghĩ đến cái chết như một lối thoát, nhưng lại đủ tỉnh táo để thấy nỗi sợ điều chưa biết níu giữ con người. Chàng nhìn thấu những bất công của xã hội: kẻ quyền thế áp bức, kẻ kiêu căng khinh người, luật pháp trì hoãn, người tài đức bị hắt hủi. Đó là cái nhìn của một trí thức nhân văn thời Phục hưng, người tin vào phẩm giá con người nhưng đau đớn nhận ra thực tại đang chà đạp lên phẩm giá ấy.

Hăm-lét còn là người biết tự phán xét mình. Chàng thừa nhận chính sự suy nghĩ khiến con người nhút nhát, khiến quyết tâm bị nhụt đi. Nguyên tác viết: “Thus conscience does make cowards of us all” (tạm dịch: Thế là ý thức làm tất cả chúng ta hóa hèn nhát). Hiếm có nhân vật nào tự soi mình nghiêm khắc như thế. Mâu thuẫn giữa ý thức trách nhiệm phải hành động và sự do dự trước hành động chính là bi kịch nội tâm của chàng.

Trong cuộc gặp Ô-phê-li-a, Hăm-lét lại cho thấy một mặt khác: sự khôn ngoan và cả nỗi đau riêng. Chàng nói năng lạnh lùng, cay nghiệt, phủ nhận tình yêu, bảo nàng vào nhà tu. Câu hỏi “cha nàng đâu?” cho thấy chàng ngờ rằng mình đang bị theo dõi. Nhưng những lời mỉa mai về sự giả dối, về việc con người khoác lên mình một khuôn mặt khác với khuôn mặt thật, không hoàn toàn là giả. Chàng đau vì mẹ tái giá quá vội, vì người yêu cũng bị cuốn vào âm mưu. Đằng sau chiếc mặt nạ điên là một trái tim tổn thương.

Đặt bên cạnh vua Clô-đi-út, Hăm-lét càng nổi bật. Một bên là kẻ giả nhân nghĩa, bề ngoài lo lắng cho cháu, bên trong rình rập, mưu hại; một bên là người trung thực đến mức phải giả điên mới nói được sự thật. Sự đối lập ấy làm rõ hai tuyến nhân vật của bi kịch: cái đẹp nhân văn và cái ác của quyền lực.

Hăm-lét không phải người anh hùng hoàn hảo. Chàng do dự, đôi khi tàn nhẫn với người vô tội. Nhưng chính sự không hoàn hảo ấy khiến chàng trở nên gần gũi và sống mãi. Qua nhân vật này, Sếch-xpia cho thấy bi kịch của những con người cao quý khi phải sống giữa một thời đại mà cái ác nắm quyền.

Có những câu văn vượt ra khỏi trang sách để trở thành tài sản chung của nhân loại. Câu mở đầu lời độc thoại của Hăm-lét, “To be, or not to be, that is the question” (Sống, hay không sống – đó là vấn đề), là một câu như thế. Lời độc thoại ở hồi III, cảnh 1 của bi kịch Hăm-lét là đỉnh cao của nghệ thuật độc thoại nội tâm trong kịch Sếch-xpia.

Hoàn cảnh của lời độc thoại rất đặc biệt. Hăm-lét tưởng mình đang ở một mình, nhưng thật ra nhà vua và Pô-lô-ni-út đang nấp nghe. Nhờ vậy, khán giả được chứng kiến con người thật của chàng, không còn lớp mặt nạ điên. Và cũng nhờ vậy, căng thẳng kịch được giữ nguyên: mỗi lời chàng nói ra đều có thể trở thành bằng chứng chống lại chàng.

Lời độc thoại mở ra bằng một câu hỏi lựa chọn. Vế thứ nhất là cam chịu trong lòng những viên đá, mũi tên của số phận nghiệt ngã. Vế thứ hai là cầm vũ khí chống lại cả một biển khổ để chấm dứt nó. Hình ảnh “biển khổ” gợi sự mênh mông của bất hạnh: một người cầm vũ khí đánh vào biển thì khó lòng thắng. Câu hỏi vì thế không chỉ là chọn giữa sống và chết, mà là chọn giữa hai tư thế sống: nhẫn nhục hay đấu tranh.

Tiếp theo, Hăm-lét suy tưởng về cái chết qua phép so sánh quen thuộc: chết là ngủ. Nếu chỉ là ngủ, cái chết sẽ là sự giải thoát đáng mong mỏi khỏi những nỗi đau của thân xác. Nhưng ngay lập tức, chàng dừng lại: ngủ thì có thể mơ. Nguyên tác viết “To sleep, perchance to dream—ay, there’s the rub” (tạm dịch: Ngủ, có thể mơ – à, vướng ở chỗ đó). Chính cái “vướng” ấy, tức nỗi sợ điều chưa biết sau cái chết, khiến con người không dám buông bỏ cuộc sống, dù cuộc sống đầy khổ đau.

Đoạn giữa lời độc thoại là một chuỗi liệt kê dồn dập những nỗi khổ nhục: roi vọt và sự khinh miệt của thời thế, sự áp bức của kẻ bạo quyền, thói ngạo mạn của kẻ kiêu căng, nỗi đau của tình yêu bị rẻ rúng, sự trì hoãn của công lí, sự hống hách của quan lại, và cảnh người tài đức nhẫn nại chịu sự hắt hủi của kẻ bất tài. Phép liệt kê biến lời độc thoại thành một bức tranh xã hội thu nhỏ, nơi mọi giá trị bị đảo lộn. Nỗi đau của Hăm-lét vì thế là nỗi đau chung của con người trước một thời đại bất công.

Kết thúc lời độc thoại, Hăm-lét rút ra một nhận thức cay đắng: ý thức làm con người hèn nhát, và màu sắc tự nhiên của quyết tâm bị nhuốm vẻ nhợt nhạt của suy tư. Những dự định lớn lao vì thế đổi hướng và mất cả tên gọi hành động. Đây là lời tự thú của chính Hăm-lét, người đã biết sự thật nhưng chưa thể ra tay.

Về nghệ thuật, lời độc thoại kết hợp tài tình giữa suy luận triết học và cảm xúc. Câu hỏi tu từ, phép so sánh, ẩn dụ, liệt kê được dùng dày đặc; nhịp điệu lúc chậm rãi trầm tư, lúc dồn dập phẫn uất. Lời độc thoại cũng có chức năng kịch rõ rệt: bộc lộ xung đột nội tâm, làm sâu thêm xung đột giữa Hăm-lét với hiện thực, và chuẩn bị cho những hành động về sau.

Bốn thế kỉ đã qua, nhưng câu hỏi của Hăm-lét vẫn là câu hỏi của mỗi con người khi đứng trước bất công: cúi đầu chịu đựng hay dám đứng lên. Đó là lí do lời độc thoại này còn được đọc, được diễn và được suy ngẫm mãi.

Bi kịch là thể loại lấy xung đột làm linh hồn. Ở Hăm-lét của Sếch-xpia, xung đột ấy vừa sắc nhọn trên bề mặt, vừa sâu thẳm trong tâm hồn nhân vật. Đoạn trích Sống, hay không sống – đó là vấn đề là nơi hai tầng xung đột gặp nhau rõ nhất.

Tầng xung đột thứ nhất là cuộc đối đầu giữa Hăm-lét và vua Clô-đi-út. Đây là cuộc đấu trí chưa lộ mặt: Hăm-lét giả điên để che giấu điều mình biết, còn nhà vua giả làm người chú hiền từ để dò xét. Trong đoạn trích, phe nhà vua chủ động tấn công bằng mạng lưới tai mắt: hai bạn học cũ, cận thần Pô-lô-ni-út, cả Ô-phê-li-a. Hăm-lét đơn độc chống đỡ. Cuối cảnh, nhà vua quyết định gửi chàng sang Anh và phải canh chừng chàng. Xung đột ngầm đã chuyển thành một mối đe dọa trực tiếp.

Tầng xung đột thứ hai diễn ra bên trong Hăm-lét. Lời độc thoại cho thấy chàng giằng xé giữa hai lựa chọn: cam chịu hay đứng lên; giữa khát vọng được giải thoát bằng cái chết và nỗi sợ điều chưa biết; giữa ý thức trách nhiệm phải hành động và sự do dự của một trí tuệ quen suy tư. Tầng xung đột này làm cho bi kịch trở nên sâu sắc hơn một câu chuyện báo thù thông thường.

Hai tầng xung đột có quan hệ nhân quả với nhau. Chính hiện thực đen tối, nơi kẻ giết người ngồi trên ngai vàng và mọi người đều đeo mặt nạ, đã đẩy Hăm-lét vào khủng hoảng. Ngược lại, sự giằng xé nội tâm khiến chàng chưa thể ra tay, tạo điều kiện cho kẻ thù chủ động hành động. Xét cho cùng, đó là xung đột giữa lí tưởng nhân văn thời Phục hưng, tin vào con người cao quý, với thực tại tàn bạo, giả dối. Mâu thuẫn này không thể hóa giải một cách êm thấm, nên kết cục của vở kịch là cái chết của người anh hùng.

Sếch-xpia đã dùng nhiều phương tiện kịch để thể hiện xung đột. Lời bàng thoại của nhà vua cho khán giả biết tội ác của hắn, tạo nên sự căng thẳng: người xem biết nhiều hơn nhân vật. Lời độc thoại mở ra chiều sâu nội tâm. Cuộc đối thoại Hăm-lét – Ô-phê-li-a diễn ra dưới những con mắt rình rập, khiến mỗi câu nói đều có hai lớp nghĩa. Các chỉ dẫn sân khấu về việc nhân vật nấp, ra, vào giúp dựng lên không khí ngột ngạt của cung đình.

Nhân vật Ô-phê-li-a cũng góp phần làm xung đột thêm bi thương. Nàng vô tội, yêu Hăm-lét thật lòng, nhưng lại bị cha và nhà vua dùng làm công cụ. Hăm-lét phải đẩy nàng ra xa, và nàng không hiểu vì sao người yêu thay đổi. Ở đây, bi kịch không chỉ của một người mà của cả những con người lương thiện xung quanh.

Có thể nói, đoạn trích đã hội tụ những đặc điểm tiêu biểu của bi kịch: nhân vật chính cao cả nhưng rơi vào tình thế không lối thoát, xung đột gay gắt và khó hóa giải, cảm hứng bi tráng. Qua đó, Sếch-xpia cho thấy cái giá mà con người nhân văn phải trả khi đứng lên chống lại cái ác, đồng thời khẳng định vẻ đẹp của việc dám đặt ra câu hỏi về lẽ sống.

Người ta thường nói Sếch-xpia là nhà viết kịch hiểu thấu tâm hồn con người hơn ai hết. Điều ấy thể hiện rất rõ khi ta đọc lại đoạn trích Sống, hay không sống – đó là vấn đề. Chỉ trong một cảnh kịch, Sếch-xpia đã đặt ra câu hỏi lớn nhất của đời người và cho thấy bi kịch của những con người dám mang câu hỏi ấy trong một thời đại đen tối.

Đoạn trích mở ra một thế giới mà ở đó không ai là chính mình. Nhà vua đội lốt người chú nhân hậu, Pô-lô-ni-út đội lốt người cha lo lắng, hai bạn học cũ đội lốt tình bạn, và ngay cả Ô-phê-li-a cũng phải giả vờ đọc sách một mình. Pô-lô-ni-út buột miệng nói rằng người ta vẫn dùng vẻ mặt sùng đạo để bọc đường cho quỷ dữ, và câu nói vô tình ấy lại quất vào lương tâm nhà vua. Sếch-xpia đã khéo léo để chính kẻ phản diện tự thú qua lời bàng thoại. Triều đình Đan Mạch hiện lên như một sân khấu lớn của sự giả dối, nơi những con mắt rình rập là thứ duy nhất có thật.

Trong thế giới ấy, người duy nhất sống thật lại là người đang giả điên. Nghịch lí này là nét đặc sắc của hình tượng Hăm-lét. Khi độc thoại, chàng bỏ mặt nạ xuống và đối diện câu hỏi cốt lõi: sống cam chịu hay đứng lên. Điều đáng chú ý là Hăm-lét không nói về riêng mình. Chàng dùng những đại từ chung, nói về “chúng ta”, về nỗi khổ của mọi người: áp bức, kiêu căng, luật pháp trì hoãn, quan lại hống hách, người tài bị chà đạp. Nỗi đau cá nhân đã được nâng lên thành suy tư về thân phận con người. Đó là tầm vóc của người trí thức nhân văn, và cũng là lí do lời độc thoại vượt khỏi khuôn khổ một vở kịch báo thù.

Nhưng Sếch-xpia không lí tưởng hóa nhân vật. Hăm-lét tự nhận chính ý thức làm con người hèn nhát, suy tư làm quyết tâm nhợt nhạt. Chàng mang trong mình mâu thuẫn của cả một thời đại: thời Phục hưng giải phóng lí trí con người, nhưng chính lí trí ấy, khi đối diện hiện thực tàn bạo, lại nhận ra sự bất lực của mình. Sự do dự của Hăm-lét vì thế không phải là yếu hèn tầm thường, mà là nỗi dằn vặt của người muốn hành động đúng trong một thế giới không còn chuẩn mực.

Cuộc đối thoại với Ô-phê-li-a là một trong những cảnh đau lòng nhất của vở kịch. Hăm-lét vừa phải diễn vai người điên trước những kẻ nghe lén, vừa trút lên người yêu nỗi thất vọng về con người. Lời bảo nàng vào nhà tu nghe tàn nhẫn, nhưng cũng có thể hiểu là mong nàng tránh xa thế giới nhơ bẩn này. Ô-phê-li-a không hiểu, và tiếng than của nàng về một tâm hồn cao quý đã sụp đổ vang lên như lời tiễn biệt Hăm-lét của ngày xưa. Người đọc chợt nhận ra rằng trong cuộc chiến giữa Hăm-lét và nhà vua, những người lương thiện đứng giữa luôn là kẻ chịu tổn thương trước tiên.

Đặt đoạn trích bên cạnh Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài của Nguyễn Huy Tưởng, văn bản cùng bài học về bi kịch ở lớp 11, ta càng thấy rõ đặc trưng của thể loại. Vũ Như Tô và Hăm-lét đều là những con người có lí tưởng cao đẹp, đều cô độc và đều bị đẩy vào tình thế không lối thoát. Vũ Như Tô say mê cái đẹp mà quên nỗi khổ của dân; Hăm-lét thấy rõ nỗi khổ của đời nhưng lại bị giằng xé giữa suy nghĩ và hành động. Cả hai đều cho thấy bi kịch sinh ra từ khoảng cách giữa lí tưởng và hiện thực.

Về nghệ thuật, đoạn trích là minh chứng cho tài năng bậc thầy của Sếch-xpia trong việc dùng lời thoại để xây dựng nhân vật. Mỗi kiểu lời thoại có một chức năng riêng: bàng thoại hé lộ bí mật, độc thoại mở ra nội tâm, đối thoại tạo xung đột. Ngôn ngữ kịch vừa có sức nặng triết lí, vừa giàu hình ảnh, nhịp điệu. Và câu kết của nhà vua về việc phải canh chừng kẻ quyền cao hóa điên đã khép cảnh kịch bằng một sự đe dọa, khiến người xem nín thở chờ những biến cố tiếp theo.

Đọc Sống, hay không sống – đó là vấn đề, mỗi người có thể tìm thấy một câu trả lời khác nhau. Nhưng điều Sếch-xpia để lại không phải là đáp án, mà là tư thế của con người trước câu hỏi: dám nhìn thẳng vào sự thật, dám nghĩ đến trách nhiệm của mình với lẽ phải. Với người trẻ hôm nay, đó vẫn là bài học về cách sống có ý thức, có trách nhiệm và không thỏa hiệp với cái xấu.

Kết luận

Sáu bài văn mẫu trên tiếp cận đoạn trích Sống, hay không sống – đó là vấn đề từ nhiều góc độ: toàn cảnh kịch, nhân vật Hăm-lét, lời độc thoại và xung đột bi kịch. Khi làm bài, em nên chọn một hướng chính, bám sát diễn biến cảnh kịch, trích dẫn ngắn gọn theo SGK và luôn gắn nhận xét nghệ thuật với nội dung để bài viết có chiều sâu.

Xem thêm:

• Soạn Sống, hay không sống – đó là vấn đề (Ngữ văn 11 Kết nối tri thức)
• Những tác phẩm nổi tiếng nhất của Shakespeare
• Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài: tác giả, tác phẩm