Người cầm quyền khôi phục uy quyền là đoạn trích từ tiểu thuyết Những người khốn khổ của đại văn hào Pháp Vích-to Huy-gô, được học ở Bài 7 “Quyền năng của người kể chuyện” sách Ngữ văn 10 Kết nối tri thức (tập hai). Bài viết tổng hợp kiến thức cần nắm về tác giả, tiểu thuyết, vị trí đoạn trích, bố cục, người kể chuyện, giá trị nội dung, nghệ thuật và sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Người cầm quyền khôi phục uy quyền
Nguyên tác của Huy-gô đã thuộc phạm vi công cộng, nhưng bản dịch tiếng Việt in trong SGK vẫn được bảo hộ, vì vậy dưới đây chỉ tóm lược diễn biến và trích vài câu ngắn; toàn văn em đọc trong sách hoặc bài soạn bài Người cầm quyền khôi phục uy quyền.
Bối cảnh: Ông Ma-đơ-len, thị trưởng thành phố nhỏ Mông-tơ-rơi, thực chất là cựu tù khổ sai Giăng Van-giăng. Để cứu một người vô tội bị bắt nhầm là mình, ông đã ra tòa tự thú. Trở về, ông đến bệnh xá thăm Phăng-tin – người phụ nữ khốn khổ mà ông đã hứa sẽ tìm về đứa con gái Cô-dét.
Diễn biến: Sáng sớm, thanh tra Gia-ve đến bắt Giăng Van-giăng ngay bên giường bệnh. Phăng-tin tưởng hắn đến bắt mình nên kinh hãi. Gia-ve túm cổ áo ông thị trưởng, quát tháo, gọi ông là tù khổ sai. Giăng Van-giăng hạ giọng xin hắn cho ba ngày để đi tìm con cho Phăng-tin, nhưng Gia-ve cười nhạo và nói toạc ra rằng đứa bé không có ở đây, rằng “ông thị trưởng” chỉ là tên tù Giăng Van-giăng. Phăng-tin gắng ngồi dậy rồi ngã vật xuống, tắt thở.
Kết thúc: Giăng Van-giăng gỡ tay Gia-ve ra dễ dàng và kết tội: chính hắn đã giết người đàn bà này. Ông giật gãy thanh sắt của chiếc giường cũ, nhìn thẳng vào Gia-ve, khiến viên thanh tra phải lùi lại, run sợ. Ông ghé tai Phăng-tin thì thầm điều gì đó không ai biết; gương mặt người chết như “sáng rỡ lên một cách lạ thường”. Ông sửa soạn cho chị, hôn bàn tay chị, rồi quay lại nói với Gia-ve rằng giờ hắn muốn làm gì thì làm.
Thông tin tác giả Vích-to Huy-gô
Vích-to Huy-gô (Victor Hugo, 1802 – 1885) là nhà thơ, nhà viết kịch, nhà tiểu thuyết lớn nhất của chủ nghĩa lãng mạn Pháp thế kỉ XIX. Ông sinh ở Bơ-dăng-xông, miền đông nước Pháp, cha là sĩ quan quân đội. Huy-gô sớm bộc lộ tài năng thơ ca từ tuổi thiếu niên.
Năm 1827, lời tựa vở kịch Crôm-oen của ông được xem như bản tuyên ngôn của chủ nghĩa lãng mạn; năm 1830, vở kịch Éc-na-ni đánh dấu thắng lợi của kịch lãng mạn trên sân khấu Pháp. Năm 1841, ông được bầu vào Viện Hàn lâm Pháp. Không chỉ là nhà văn, Huy-gô còn là nhà hoạt động xã hội: phản đối cuộc đảo chính năm 1851 của Lu-i Bô-na-pác-tơ, ông phải sống lưu vong gần hai mươi năm ở các đảo trên eo biển Măng-sơ, đến năm 1870 mới trở về Pháp.
Sáng tác của Huy-gô đồ sộ và đa dạng. Tiêu biểu là các tiểu thuyết Nhà thờ Đức Bà Pa-ri (1831), Những người khốn khổ (1862), Những người lao động biển cả (1866), Chín mươi ba (1874); các tập thơ Lá thu, Trừng phạt, Trầm tư; các vở kịch Éc-na-ni, Ruy Blát…
Phong cách Huy-gô mang đậm dấu ấn lãng mạn: trí tưởng tượng phong phú, xây dựng nhân vật và tình huống phi thường, thủ pháp tương phản mạnh mẽ giữa thiện – ác, ánh sáng – bóng tối. Xuyên suốt sáng tác là chủ nghĩa nhân đạo sâu sắc: niềm tin vào con người, lòng thương những người nghèo khổ bị xã hội ruồng bỏ. Khi ông mất (1885), nước Pháp tổ chức quốc tang và đưa ông vào an táng tại điện Păng-tê-ông.
Thông tin tác phẩm Người cầm quyền khôi phục uy quyền
Người cầm quyền khôi phục uy quyền được trích từ đâu?
Đoạn trích thuộc tiểu thuyết Những người khốn khổ, nằm ở cuối phần thứ nhất (phần “Phăng-tin”). Nhan đề đoạn trích dịch từ tên chương gốc L’autorité reprend ses droits. Đây cũng là văn bản quen thuộc với nhiều thế hệ học sinh vì từng có mặt trong SGK Ngữ văn 11 chương trình cũ.
Vài nét về tiểu thuyết Những người khốn khổ
Huy-gô ấp ủ đề tài về người tù khổ sai từ những năm 1830, bắt tay viết từ giữa thập niên 1840, bỏ dở rồi hoàn thành trong thời gian sống lưu vong. Tác phẩm xuất bản năm 1862, gồm năm phần: Phăng-tin; Cô-dét; Ma-ri-uýt; Tình ca phố Plu-mê và anh hùng ca phố Xanh Đơ-ni; Giăng Van-giăng.
Tiểu thuyết tái hiện xã hội Pháp nửa đầu thế kỉ XIX qua số phận những con người cùng khổ: người tù Giăng Van-giăng, cô thợ Phăng-tin, bé Cô-dét, chú bé Ga-vơ-rốt… Trung tâm là hành trình của Giăng Van-giăng đi từ bóng tối của tội lỗi, hận thù đến ánh sáng của tình thương và lương tri. Tác phẩm được xem như bản anh hùng ca về những người cùng khổ và là một trong những tiểu thuyết nổi tiếng nhất thế giới.
Hoàn cảnh diễn ra đoạn trích
Giăng Van-giăng, sau mười chín năm tù khổ sai vì tội lấy trộm bánh mì, được giám mục Mi-ri-en cảm hóa, đổi tên thành Ma-đơ-len, làm giàu và trở thành thị trưởng. Ông cứu giúp Phăng-tin – người phụ nữ phải bán tóc, bán răng, bán thân để nuôi con – và hứa tìm Cô-dét về cho chị. Khi biết một người khác bị bắt nhầm là Giăng Van-giăng, ông ra tòa tự thú. Đoạn trích bắt đầu từ lúc ông trở về bệnh xá và Gia-ve ập đến.
Thể loại, ngôi kể và nhân vật
- Thể loại: tiểu thuyết (đoạn trích tiểu thuyết lãng mạn).
- Phương thức biểu đạt: tự sự kết hợp miêu tả, biểu cảm, nghị luận.
- Ngôi kể: ngôi thứ ba, người kể chuyện toàn tri – biết và bình luận về hành động, suy nghĩ của nhân vật; nhưng đôi chỗ lại tự giới hạn quyền năng bằng những câu hỏi bỏ ngỏ.
- Nhân vật: Giăng Van-giăng (ông thị trưởng Ma-đơ-len), Gia-ve (thanh tra cảnh sát), Phăng-tin; ngoài ra có bà xơ trông nom người bệnh.
Bố cục Người cầm quyền khôi phục uy quyền có mấy phần?
Đoạn trích chia thành 2 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến “Phăng-tin đã tắt thở”): Gia-ve đến bắt Giăng Van-giăng, những lời lẽ tàn nhẫn của hắn khiến Phăng-tin kinh hoàng mà chết.
- Phần 2 (còn lại): Giăng Van-giăng khôi phục uy quyền trước Gia-ve, từ biệt Phăng-tin và bình thản chấp nhận bị bắt.
Ý nghĩa nhan đề
Nhan đề mang tính mỉa mai và đa nghĩa. Thoạt nhìn, “người cầm quyền” là Gia-ve: khi ông thị trưởng lộ thân phận tù khổ sai, viên thanh tra lập tức “khôi phục” quyền lực của một người đại diện luật pháp. Nhưng diễn biến đoạn trích cho thấy uy quyền thật sự thuộc về Giăng Van-giăng – uy quyền của lương tri, tình thương và nhân cách – khiến kẻ cầm quyền phải run sợ lùi bước.
Giá trị nội dung
- Tố cáo bộ máy cai trị lạnh lùng, tàn nhẫn của xã hội đương thời qua hình ảnh Gia-ve – kẻ thực thi luật pháp mà không có tình người.
- Ngợi ca Giăng Van-giăng: giàu tình thương, trọng lời hứa, dũng cảm và cao thượng; khẳng định uy quyền thật sự bắt nguồn từ phẩm chất con người chứ không từ địa vị.
- Bày tỏ niềm cảm thương sâu sắc với những thân phận khốn khổ như Phăng-tin.
- Thể hiện niềm tin nhân đạo của Huy-gô: ánh sáng của tình thương có thể đẩy lùi bóng tối của cường quyền.
Giá trị nghệ thuật
- Bút pháp lãng mạn: nhân vật và chi tiết phi thường (bẻ gãy thanh giường, gương mặt người chết sáng rỡ).
- Thủ pháp tương phản đậm nét giữa Gia-ve và Giăng Van-giăng; so sánh, phóng đại khi miêu tả Gia-ve (“tiếng ác thú gầm”).
- Người kể chuyện toàn tri vừa kể vừa bình luận, bộc lộ rõ thái độ yêu ghét; những câu hỏi tu từ tạo khoảng lặng giàu sức gợi.
- Tình huống kịch tính, nhịp kể dồn dập ở phần 1 và lắng đọng ở phần 2.
Sơ đồ tư duy Người cầm quyền khôi phục uy quyền
Tóm tắt Người cầm quyền khôi phục uy quyền
Mẫu 1 – Tóm tắt đoạn trích ngắn gọn
Gia-ve đến bệnh xá bắt thị trưởng Ma-đơ-len, tức cựu tù Giăng Van-giăng, ngay bên giường Phăng-tin. Giăng Van-giăng xin ba ngày để tìm con cho chị nhưng bị Gia-ve chế giễu. Những lời lẽ thô bạo của hắn khiến Phăng-tin kinh hoàng mà chết. Giăng Van-giăng gỡ tay Gia-ve, cầm thanh sắt giường khiến hắn run sợ, rồi lặng lẽ từ biệt người đã khuất trước khi bình thản đi theo hắn.
Mẫu 2 – Tóm tắt đoạn trích theo bố cục
Trong phần đầu, Gia-ve ập vào phòng bệnh với vẻ hung tợn, túm cổ áo ông thị trưởng. Phăng-tin khiếp sợ. Giăng Van-giăng nhún nhường xin hoãn ba ngày để đi đón Cô-dét, nhưng Gia-ve cười lớn, quát tháo và tiết lộ ông chỉ là tên tù khổ sai. Phăng-tin biết con mình không có ở đây, lại thấy người che chở mình bị bắt, liền gục xuống và tắt thở. Trong phần sau, Giăng Van-giăng kết tội Gia-ve đã giết Phăng-tin, bẻ thanh giường làm vũ khí khiến Gia-ve phải đứng nép bên cửa. Ông thì thầm bên tai Phăng-tin, vuốt mắt, sửa sang cho chị, hôn tay chị rồi mới quay sang bảo Gia-ve rằng giờ hắn muốn làm gì thì làm.
Lời kết
Người cầm quyền khôi phục uy quyền là đoạn trích tiêu biểu cho bút pháp lãng mạn và tư tưởng nhân đạo của Vích-to Huy-gô. Khi ôn tập, em cần nhớ vị trí đoạn trích trong Những người khốn khổ, bố cục hai phần, sự tương phản giữa Gia-ve và Giăng Van-giăng, ý nghĩa nhan đề và đặc điểm của người kể chuyện toàn tri – trọng tâm của Bài 7.
Xem thêm: