Oa là một từ có nhiều nghĩa tùy chỗ đứng. Trong tiếng Việt, “oa oa” là tiếng khóc của trẻ mới sinh; trong từ Hán Việt, oa có thể là con ếch (蛙) hoặc cái ổ, cái hang (窩). Còn viết hoa thành OA thì gần như luôn là chữ viết tắt, phổ biến nhất là Official Account như Zalo OA. Muốn biết oa nghĩa là gì trong một câu cụ thể, cứ nhìn xem nó đang đứng cạnh chữ nào.
| Nghĩa thường gặp | Tiếng khóc trẻ sơ sinh (oa oa); tiếng trầm trồ trên mạng |
| Yếu tố Hán Việt | 蛙 ếch, nhái · 窩 ổ, hang, chứa chấp · 媧 trong tên Nữ Oa |
| Viết tắt OA | Official Account (tài khoản chính thức), osteoarthritis trong y khoa |
| Trong sách Tiếng Việt 1 | Một vần: hoa, loa, khoa, tòa |
Oa oa, oa trữ và Zalo OA
Ba cụm trong tiêu đề là ba cánh cửa khác nhau dẫn vào cùng một âm tiết. Đi lần lượt sẽ thấy chúng gần như chẳng dính dáng gì tới nhau.
Oa oa là từ láy tượng thanh, mô phỏng tiếng khóc to, kéo dài của em bé vừa lọt lòng. Văn kể chuyện sinh nở hay có câu “tiếng khóc oa oa vang khắp gian nhà”, và người đọc hiểu ngay đứa trẻ đã chào đời bình an. Đứng một mình, “oa” còn được dân mạng gõ như tiếng kêu trầm trồ: “Oa, ảnh đẹp quá!”, gần với “ôi” hay “wow”.
Oa trữ là một động từ ít gặp hơn, nghĩa là cất giữ, chứa chấp đồ do người khác phạm pháp mà có. Ví dụ quen trong tin pháp luật: bị bắt vì oa trữ hàng lậu. Chữ oa ở đây là 窩, cái ổ, cái hang, nên “oa trữ” gợi đúng hình ảnh một cái ổ giấu đồ.
OA viết hoa thì thuộc thế giới khác hẳn. Trên Zalo, OA là Official Account, tức tài khoản chính thức mà doanh nghiệp, cửa hàng, cơ quan nhà nước lập ra để gửi thông báo và trò chuyện với người theo dõi, na ná trang fanpage bên Facebook. Trong y khoa, OA lại là viết tắt tiếng Anh của bệnh thoái hóa khớp (osteoarthritis); gặp chữ này trên phiếu khám thì nên hỏi thẳng bác sĩ.
Những chữ Hán đọc là oa
Tra một cuốn từ điển Hán Việt sẽ thấy hơn chục chữ cùng đọc là oa. Người Việt hay gặp nhất bốn chữ:
- 蛙: con ếch, con nhái. Thành ngữ “tỉnh để chi oa” (井底之蛙) nghĩa đen là con ếch dưới đáy giếng, chỉ người hiểu biết hẹp mà tưởng mình biết nhiều. Ai học lớp 7 sẽ nhận ra ngay ý này trong truyện ngụ ngôn con ếch dưới đáy giếng.
- 窩: ổ, hang; nghĩa mở rộng là chứa chấp, che giấu. Từ đây có “oa trữ”.
- 媧: chỉ dùng trong tên Nữ Oa, vị nữ thần đội đá vá trời trong thần thoại Trung Hoa.
- 哇: tiếng trẻ con khóc, cũng là tiếng kêu khi ngạc nhiên. Chữ này giải thích vì sao tiếng “oa” để trầm trồ nghe thuận tai đến vậy.
Có thể thấy oa trong tiếng Việt không có một “nghĩa gốc” duy nhất. Mỗi chữ Hán mang theo một nghĩa riêng, rồi chỉ còn sót lại trong vài từ ghép hoặc tên riêng.
Oa, òa và OA: đừng để lẫn
| Cách viết | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| oa oa | Tiếng khóc của trẻ sơ sinh | Em bé khóc oa oa |
| òa | Tiếng khóc bật ra đột ngột; tuôn ra ào ạt | Cô bé òa khóc; tan học, cả lớp òa ra cổng |
| oe oe | Gần nghĩa với oa oa, tiếng khóc trẻ nhỏ | Tiếng khóc oe oe đầu đời |
| OA | Chữ viết tắt, không phải từ thuần Việt | Theo dõi Zalo OA của trường |
Lỗi hay gặp nhất là viết “khóc oa lên” khi muốn nói “khóc òa lên”. Hai từ cùng nói về tiếng khóc nhưng khác nhau: oa oa là âm thanh kéo dài của em bé, còn òa là cái bật ra bất ngờ, ở người lớn cũng có. Thiếu dấu huyền là câu đổi nghĩa. Từ trái nghĩa đúng kiểu thì không có, vì oa oa chỉ là một tiếng động; muốn đối lại có thể nói “nín bặt”, “im thin thít”.
Vần oa trong sách Tiếng Việt 1
Với học sinh lớp 1, oa trước hết là một vần ghép từ o và a, đọc lướt thành một hơi. Từ vần này các em ghép được hoa, loa, khoa, tòa, xòa, họa sĩ. Bài học đi kèm tranh và câu đọc có ở trang bài tập đọc vần oa, oe cho lớp 1. Một mẹo để nhớ cho các em: đọc chữ “hoa” thật chậm, nghe rõ tiếng “h” rồi tới “oa”.
Chữ oa đặt vào từng chỗ
Oa nghĩa là gì trong tin nhắn?
Thường là tiếng kêu trầm trồ, ngạc nhiên, như “ôi” hay “wow”. Ví dụ: “Oa, điểm cao thế!”. Gõ kéo dài “oaaa” là để nhấn mạnh mức độ bất ngờ.
OA trên Zalo là gì?
Là Official Account, tài khoản chính thức của một tổ chức hay doanh nghiệp. Người dùng bấm theo dõi để nhận thông báo, tin khuyến mãi, kết quả tra cứu; tài khoản này khác tài khoản cá nhân dùng để nhắn tin bạn bè.
Oa trữ có phải là phạm tội không?
Oa trữ là chứa chấp, cất giữ đồ do người khác phạm pháp mà có, nên là hành vi vi phạm pháp luật. Từ này chủ yếu xuất hiện trong tin tức và văn bản pháp lý, ít dùng trong lời nói hằng ngày.
Ếch ngồi đáy giếng có liên quan đến chữ oa không?
Có. Bản Hán Việt của thành ngữ này là “tỉnh để chi oa”, trong đó oa (蛙) chính là con ếch, tỉnh là cái giếng, để là đáy.