Nói tục chửi thề là thói quen dùng những lời thô tục, thiếu lịch sự trong giao tiếp: lúc bực tức thì buột miệng văng ra, lúc vui cũng chêm vào câu nói như một cái đệm. Nói tục là nói những điều thô bỉ; chửi thề là văng những lời tục tĩu một cách bừa bãi. Gộp lại, cụm từ gọi tên một kiểu ăn nói bị xem là thiếu văn hóa.
| Nghĩa ngắn | Hay dùng lời thô tục, văng tục khi nói chuyện |
| Cấu tạo | Ghép hai động từ: nói tục + chửi thề |
| Gần nghĩa | nói bậy, văng tục, chửi tục, ăn nói bậy bạ |
| Trái nghĩa | ăn nói lễ độ, nói năng nhã nhặn, lựa lời |
| Sắc thái | Chê trách; hay gặp trong đề nghị luận về học đường |
Nói tục chửi thề nghĩa là gì?
Tách cụm từ ra thì thấy hai mảnh. Mục từ nói tục trong từ điển của Viện Ngôn ngữ học là nói những lời thô tục, kèm ví dụ quen tai “nói tục quen mồm”. Chữ tục ở đây là thô, trái với thanh nhã, cùng họ với thô tục, tục tĩu, tục tằn.
Còn chửi thề là bật ra những lời tục tĩu, nhiều khi chẳng nhằm vào ai cả. Wiktionary tiếng Việt xếp chửi thề cùng nhóm với văng tục, chửi tục, kèm câu ví dụ: hễ mở miệng ra là chửi thề. Chính chữ “hễ mở miệng” cho thấy cái lõi của cụm từ: không phải một lần lỡ lời, mà là cái tật lặp đi lặp lại.
Khi ghép thành nói tục chửi thề, người ta gần như luôn dùng để gọi tên một hiện tượng: “tình trạng nói tục chửi thề trong học sinh”, “thói nói tục chửi thề nơi công cộng”. Nói về một lần buột miệng, người Việt hay dùng chữ nhẹ hơn: lỡ lời, lỡ miệng.
Vì sao nhiều người quen miệng văng tục?
Không ai sinh ra đã nói tục. Phần lớn là nghe nhiều rồi bắt chước: nghe ở nhà, ở xóm, ngoài sân bóng, trong ván game, trên những đoạn video ngắn. Ban đầu nhiều bạn chỉ chêm vài tiếng cho vui, lâu dần thành phản xạ, câu nào cũng phải kèm một tiếng.
Có bạn coi đó là cách tỏ ra mình lớn, mình ngầu, mình cùng phe với nhóm bạn. Có người dùng lời tục để xả cơn tức khi thua trận, khi bị trêu. Và cũng có nhiều người nói tục chỉ vì chưa từng để ý mình đang nói gì, giống những nếp quen lặp lâu thành tật khác.
Bàn về hiện tượng nói tục ở trường học
Đây là đề quen ở lớp 6 đến lớp 10: trình bày ý kiến, viết nghị luận hoặc bài luận thuyết phục bạn bỏ thói quen nói tục. Một khung ý có thể dùng:
- Giải thích: nói tục chửi thề là dùng lời thô tục, xúc phạm trong giao tiếp, thường thành thói quen.
- Thực trạng: nghe thấy ở cổng trường, hành lang, trong nhóm chat lớp, nhất là lúc chơi game hay đá bóng.
- Tác hại: người nghe khó chịu, bị xúc phạm; người nói mất thiện cảm trong mắt thầy cô, người lớn; cãi nhau dễ leo thang thành xô xát; trẻ nhỏ xung quanh bắt chước.
- Nguyên nhân: môi trường nghe nhiều, muốn tỏ ra sành điệu, chưa biết kiềm chế cơn giận.
- Giải pháp và bài học: tự nhắc mình, nhắc bạn, thay bằng lời lẽ khác; gia đình và nhà trường làm gương.
Muốn đọc bài viết hoàn chỉnh, có thể tham khảo mẫu “Nói tục không làm ai thân hơn hay ngầu hơn” trong tập văn mẫu lớp 6 bàn về một hiện tượng quen thuộc, hoặc các bài mẫu thuyết phục trong bài luận thuyết phục bạn bỏ tật xấu.
Nói tục, chửi bới, khẩu nghiệp khác nhau thế nào?
| Từ | Điểm chính | Ví dụ dùng |
|---|---|---|
| Nói tục | Dùng lời thô tục, có khi không nhằm vào ai | Bỏ tật nói tục trước mặt em nhỏ |
| Chửi thề, văng tục | Bật ra tiếng tục, thường lúc bực, theo phản xạ | Thua ván cờ là văng tục |
| Chửi bới | Chửi to tiếng, nhằm thẳng vào một người, moi móc xúc phạm | Chửi bới hàng xóm vì chuyện cái cổng |
| Nói bậy | Rộng hơn: nói tục hoặc nói sai, nói điều không nên nói | Trẻ con đừng nói bậy |
| Khẩu nghiệp | Gốc nhà Phật: mọi lời gây hại, kể cả nói dối, nói đâm thọc | Giữ miệng để tránh tạo khẩu nghiệp |
Người hay nói tục chưa chắc đã chửi ai; nhưng chửi bới thì gần như luôn kèm lời tục. Còn nếu xét theo cách nhìn nhà Phật, nói tục chỉ là một phần của chuyện tạo nghiệp từ lời nói.
Bỏ thói quen nói tục bắt đầu từ đâu?
Muốn bỏ một cái tật nằm ở đầu lưỡi thì phải nghe ra nó trước. Nhiều người không biết mình nói tục bao nhiêu lần một ngày cho tới khi nhờ bạn thân đếm giúp. Sau đó vài cách thường được các thầy cô gợi ý:
- Chuẩn bị sẵn một câu thay thế cho lúc bực: “Trời ơi!”, “Thôi xong!”, hay chỉ một tiếng thở dài.
- Lập giao kèo với nhóm bạn: ai lỡ miệng thì góp một khoản nhỏ vào quỹ lớp.
- Bớt thời gian ở những kênh, những nhóm chat mà lời tục thành chuyện bình thường.
- Khi đang giận, im vài giây rồi mới nói. Cơn giận qua đi, lời tục cũng thôi bật ra.
Một chi tiết nhỏ mà nhiều bạn kể lại: cảm giác ngượng khi nghe đứa em lớp dưới nhại đúng câu tục của mình. Lúc ấy mới thấy lời nói của mình đi xa hơn mình tưởng.
Với những từ tục hay buột miệng nhất, hiểu nghĩa gốc và có sẵn vài cách nói nhẹ hơn sẽ giúp bỏ tật dễ hơn, ví dụ từ đéo và những cách nói tránh.
Nói tục chửi thề ở nhà, ở lớp và trên mạng
Nói tục là gì?
Nói tục là nói những lời thô tục, thô bỉ, thiếu tế nhị. Người nói có thể không nhằm xúc phạm ai, nhưng người nghe vẫn thấy khó chịu.
Chửi thề là gì, có khác văng tục không?
Chửi thề là bật ra những lời tục tĩu, nhất là lúc bực mình. Văng tục gần như cùng nghĩa, nhấn vào chuyện văng ra bừa bãi, không suy nghĩ.
Tác hại của nói tục chửi thề là gì?
Làm người nghe khó chịu, dễ biến một câu đùa thành cuộc cãi vã. Người nói mất thiện cảm, bị đánh giá là thiếu văn hóa, và tật này lan sang trẻ nhỏ rất nhanh.
Chửi thề trong game online có sao không?
Màn hình không làm lời nói nhẹ đi. Người chơi bên kia vẫn là người thật, và câu chửi quen miệng trong game rất dễ lọt ra ngoài đời, ngay giữa lớp học hay bữa cơm gia đình.