Nhóm họ là ngày họ hàng, bà con lối xóm tụ về nhà có đám cưới để cùng chuẩn bị cỗ bàn, dựng rạp, thường rơi vào hôm trước lễ cưới chính. Cách gọi này quen thuộc ở Nam Bộ, nhất là miền Tây, nơi một đám cưới thường chiếm trọn hai hôm, hôm nhóm họ rồi mới tới hôm cưới. Tiệc nhóm họ, vì vậy, là bữa ăn của người nhà và người phụ việc, vui và xuề xòa hơn tiệc cưới.
| Nghĩa | Ngày (và đêm) họ hàng, xóm giềng tụ họp phụ gia chủ lo đám cưới |
| Gốc từ | Thuần Việt: nhóm là tụ tập lại, họ là họ hàng |
| Thời điểm | Thường là hôm trước ngày cưới chính |
| Vùng miền | Nam Bộ, đặc biệt các tỉnh miền Tây |
Nhóm họ: chữ “nhóm” ở đây nghĩa gì?
Người miền Bắc nghe “nhóm” thường nghĩ tới danh từ, như nhóm học tập hay nhóm bạn. Nhưng trong tiếng Việt, nhóm còn là động từ khẩu ngữ, nghĩa là tụ tập lại để cùng làm một việc. Từ điển cho ví dụ chợ nhóm vào buổi sáng, và tục ngữ có câu nhóm lại thành giàu, chia nhau thành khó. Người Nam Bộ vẫn nói “nhóm chợ” theo đúng nghĩa ấy.
Ghép với họ (họ hàng), nhóm họ là gom họ hàng về một chỗ. Từ này không phải tên một nghi lễ có văn khấn, lễ vật riêng như lễ ăn hỏi hay lễ rước dâu. Nó gọi tên một cuộc tụ họp: người ta đến để làm, để ăn, để trò chuyện, và để đám cưới hôm sau kịp tươm tất.
Vì thế “đi nhóm họ” khác hẳn “đi ăn cưới”. Đi ăn cưới là làm khách. Đi nhóm họ là đến xắn tay áo làm người nhà.
Cùng một chữ ấy, từ nhóm còn là danh từ chỉ tập hợp người hay vật như nhóm bạn, nhóm máu, và là động từ trong nhóm lửa, nhóm bếp.
Một ngày nhóm họ ở miền Tây
Từ sáng sớm: chia việc
Theo những bài viết về đám cưới miền Tây trên báo, phụ nữ thường lo bếp núc dưới sự chỉ huy của một người lớn tuổi, nấu khéo, hay được gọi là bà thợ nấu hay thợ cả. Từ sáng, các chị em đi chợ, lặt rau, sơ chế thịt cá theo thực đơn gia chủ đã chọn trước. Cánh đàn ông, thanh niên nhận phần việc nặng: làm heo, dựng rạp, kết cổng, khiêng bàn ghế mượn của hàng xóm.
Buổi chiều: bếp đỏ lửa
Thức ăn cho ngày cưới chính được chuẩn bị gần như trọn trong ngày nhóm họ. Mấy chục người, có khi cả trăm, cùng làm, nên khu bếp là chỗ ồn ào nhất nhà. Ai rành lễ nghĩa thì tranh thủ chỉ cho chú rể, cô dâu cách đứng, cách lạy cho kịp lễ hôm sau.
Buổi tối: đêm nhóm họ
Nhiều người nhớ đêm nhóm họ hơn cả ngày cưới. Món đãi thường giản dị, chủ yếu để bà con có dịp ngồi lại chuyện trò. Bà con ở xa về từ chiều, ngồi tới khuya mới về, rồi sáng mai quay lại dự lễ chính.
Dịch vụ cho thuê rạp và nấu tiệc trọn gói nay đã phổ biến ở cả nông thôn, nhưng nhiều nhà vẫn giữ ngày nhóm họ. Có rạp thuê sẵn thì vẫn cần người nhà phụ một tay; có đầu bếp thuê thì bà con vẫn muốn đến ngồi với nhau một bữa.
Nhóm họ, lễ chính và tiệc cưới khác nhau ra sao?
| Tiêu chí | Ngày nhóm họ | Ngày cưới chính |
|---|---|---|
| Thời điểm | Thường là hôm trước | Ngày đã chọn, lễ thường vào buổi sáng |
| Ai đến | Họ hàng, xóm giềng, bạn thân | Đủ khách mời, nhà trai, nhà gái |
| Việc chính | Chuẩn bị cỗ, rạp, tập lễ; đêm ăn uống vui | Lễ gia tiên, rước dâu, đãi tiệc |
| Không khí | Xuề xòa, như việc nhà | Trang trọng, có nghi thức |
Bên nhà gái, ngày chính thường gắn với lễ đưa con gái về nhà chồng; bên nhà trai là nghi thức cưới bên nhà trai. Nhóm họ đứng trước cả hai, là phần “hậu trường” mà khách mời ít khi thấy.
Vì sao miền Tây giữ tục nhóm họ?
Ngày trước, ở làng quê sông nước chưa có dịch vụ cưới hỏi. Muốn đãi vài chục mâm, gia chủ phải trông vào sức của cả xóm: người góp công, người cho mượn nồi niêu, bàn ghế. Hôm nay mình phụ nhà này, mai mốt nhà mình có việc thì người ta phụ lại. Cách đổi công ấy từng có trong mùa cấy, mùa gặt, và đám cưới là chỗ nó còn sót lại rõ nhất.
Nhóm họ cũng là dịp hiếm hoi họ hàng ở xa gặp nhau đông đủ, hai bên sui gia hai nhà có thêm thời gian làm quen người thân của nhau. Gọi là tục, nhưng nó không có luật lệ cứng: nhà làm to, nhà làm gọn, có nhà chỉ mời mấy người thân nấu một bữa tối. Chữ nhóm nói đủ ý: cốt là gom người lại.
Một chi tiết nhỏ cho thấy tinh thần ấy: người miền Tây hay bảo nhau “chiều qua phụ nhóm họ”, chứ không nói “đi dự nhóm họ”. Đã đến là có việc để làm.
Chuyện đi nhóm họ cho đúng ý gia chủ
Đám cưới nhóm họ là gì?
Là cách nói gộp chỉ ngày nhóm họ trong đám cưới, tức hôm họ hàng, lối xóm đến phụ gia chủ chuẩn bị. Người ta cũng nói “đám cưới có nhóm họ” để phân biệt với đám làm gọn trong một ngày.
Tiệc nhóm họ là gì, có phải tiệc cưới không?
Không. Tiệc nhóm họ là bữa ăn tối hôm trước, đãi người nhà và người phụ việc, món nấu đơn giản. Tiệc cưới chính mới là bữa đãi khách mời theo thiệp.
Nhóm họ là ngày nào so với ngày cưới?
Phổ biến nhất là hôm trước ngày cưới chính. Có nhà bắt đầu từ sớm hơn một hai hôm nếu cỗ lớn hoặc nhà ở xa chợ, nhưng đêm nhóm họ vẫn là đêm liền trước lễ.
Đi nhóm họ có cần mang phong bì không?
Thường không bắt buộc. Người đến nhóm họ góp công là chính; phong bì mừng cưới đa số để dành đưa trong ngày chính. Tuy vậy, mỗi nhà, mỗi xóm có lệ riêng, hỏi người lớn trong nhà là chắc nhất.