Lễ vu quy là phần nghi lễ cưới diễn ra ở nhà cô dâu, khi gia đình nhà gái báo với tổ tiên và tiễn con gái về nhà chồng. Vu quy nghĩa là gì? Đó là từ Hán Việt chỉ việc người con gái đi lấy chồng. Đầu bên kia của ngày cưới là lễ tân hôn, còn gọi lễ thành hôn, tổ chức ở nhà trai khi đón dâu về.
| Nghĩa | 于歸: con gái về nhà chồng; lễ vu quy là lễ cưới phía nhà gái |
| Gốc từ | Câu “chi tử vu quy” trong bài Đào yêu, Kinh Thi |
| Thời điểm | Ngày cưới, trước lúc nhà trai rước dâu đi |
| Đối ứng | Lễ tân hôn / lễ thành hôn ở nhà trai |
Lễ vu quy hiểu theo nghĩa chữ 于歸
Chữ 于 (vu) là hư từ, mang nghĩa đi, đến. Chữ 歸 (quy) là về, như trong quy hương (về quê), hồi quy. Người xưa nói con gái lấy chồng là “về”, bởi theo quan niệm cũ, nhà chồng mới là chốn nương thân lâu dài của người phụ nữ. Vu quy vì thế là đi về nhà chồng. Sách dạy trẻ thời trước có câu phân biệt: con gái lấy chồng gọi là vu quy, con trai lấy vợ gọi là hoàn thú.
Từ này có mặt từ rất sớm, trong bài Đào yêu (桃夭) thuộc phần Chu Nam của Kinh Thi. Chương đầu bài thơ viết:
Đào chi yêu yêu,
Chước chước kỳ hoa.
Chi tử vu quy,
Nghi kỳ thất gia.
Tạm dịch: cây đào non mơn mởn, hoa nở đỏ rực; cô gái ấy về nhà chồng, ắt êm thuận cửa nhà. Hình ảnh hoa đào gắn với người con gái tuổi cập kê, còn câu “chi tử vu quy” trở thành lời quen thuộc mỗi khi nói chuyện gả con. Ba chương của bài lặp lại câu này, chỉ đổi hình ảnh hoa, quả, lá.
Vì sao ngày cưới phải chia hai lễ?
Đám cưới truyền thống có hai đầu: nhà gái và nhà trai. Với nhà gái, đây là lúc con rời khỏi mái nhà mình; với nhà trai, đây là lúc đón thêm người. Mỗi bên có một nghi lễ riêng trước bàn thờ tổ tiên của mình, và cách gọi tên cũng đứng từ góc của từng nhà.
Lễ vu quy mang nhiều tình cảm của cha mẹ cô dâu. Họ thắp hương báo với ông bà rằng con gái sắp sang nhà người, dặn dò con những lời cuối trước lúc đi. Trên thiệp cưới, nhà gái thường in dòng chữ Lễ Vu Quy, nhà trai in Lễ Tân Hôn hoặc Lễ Thành Hôn, dù cùng một ngày cưới.
Trước ngày vu quy còn một bước nhà trai mang sính lễ sang nhà gái, nhiều nơi gọi là lễ nạp tài.
Sáng ngày cưới ở nhà gái: trình tự lễ vu quy
Lễ cưới truyền thống chỉ nên làm sau khi đôi trẻ đã đăng ký kết hôn. Trình tự ở nhà gái thường như sau, mỗi nơi thêm bớt chút ít:
- Xin dâu: trước giờ rước, mẹ chú rể cùng vài người thân sang báo nhà gái rằng đoàn nhà trai sắp tới.
- Đón đoàn nhà trai: đại diện hai họ giới thiệu thành phần, nhà trai trình lễ và xin phép đón dâu.
- Lễ gia tiên: cô dâu chú rể thắp hương trước bàn thờ nhà gái, ra mắt và chào cha mẹ, họ hàng bên ngoại.
- Dặn dò, trao quà: cha mẹ cô dâu dặn con những điều cần nhớ khi làm dâu, có nhà trao quà cưới để con mang theo.
- Đưa dâu: cô dâu theo nhà trai ra xe hoa; đại diện nhà gái đi theo sang dự lễ tân hôn.
Bữa tiệc đãi khách ở nhà gái, nếu có, thì nhiều nhà làm từ hôm trước để ngày cưới khỏi bận rộn. Đoàn nhà trai không nên quá đông, để nhà gái chủ động tiếp đón.
Trong buổi lễ, cha mẹ và họ hàng thường trao cho cô dâu vàng bạc, tiền của để mang theo về nhà chồng, gọi là của hồi môn.
Vu quy, tân hôn, thành hôn: ba tên gọi, hai đầu ngõ
| Tiêu chí | Lễ vu quy | Lễ tân hôn / thành hôn |
|---|---|---|
| Nơi tổ chức | Nhà gái | Nhà trai |
| Ý nghĩa tên | Con gái đi về nhà chồng | Tân hôn: mới cưới; thành hôn: thành vợ thành chồng |
| Thời điểm | Trước lúc rước dâu | Sau khi đón dâu về |
| Nghi thức chính | Lễ gia tiên nhà gái, cha mẹ dặn dò, tiễn con | Lễ gia tiên nhà trai, ra mắt họ nhà chồng, tiệc cưới |
Chữ thành hôn đôi khi còn được dùng cho cả đám cưới. Còn những đôi theo đạo Phật có thể làm thêm lễ cưới tại chùa trước Tam bảo, vốn là một nghi lễ khác hẳn vu quy. Trước tất cả các lễ ấy là buổi nhà trai sang ngỏ lời lần đầu.
Sau hai lễ ấy còn một nghi thức nhỏ: vài hôm sau cưới, đôi vợ chồng trẻ mang lễ về thăm nhà gái, người ta gọi là lễ lại mặt.
Mấy câu hỏi khi in thiệp vu quy
Vu quy nghĩa là gì?
Vu quy (于歸) là con gái đi lấy chồng, về nhà chồng. Chữ vu là đi, chữ quy là về. Từ này có từ bài Đào yêu trong Kinh Thi.
Lễ vu quy và lễ tân hôn khác nhau thế nào?
Lễ vu quy làm ở nhà gái, tiễn con gái đi; lễ tân hôn làm ở nhà trai, đón dâu về. Hai lễ thường nằm trong cùng một ngày cưới, nối với nhau bằng màn rước dâu.
Nhà trai có dùng chữ vu quy trên thiệp được không?
Theo nghĩa gốc thì không hợp, vì vu quy là việc của cô gái về nhà chồng. Thiệp nhà trai thường ghi tân hôn hoặc thành hôn.
Lễ vu quy có cần mời đông khách không?
Không bắt buộc. Phần cốt lõi là lễ gia tiên và lời dặn dò của cha mẹ; tiệc đãi khách lớn hay nhỏ là do mỗi nhà. Gửi lời chúc cho đôi trẻ thì có thể tham khảo những câu thơ chúc tân hôn hai họ.