Nhất nghệ tinh nhất thân vinh là câu tục ngữ gốc Hán Việt, nghĩa là thạo một nghề cho thật tinh thì cả đời được vẻ vang, no đủ. Người ta thường viết có dấu phẩy ở giữa: “Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh”. Hiểu nôm na, câu này khuyên học một nghề cho đến nơi đến chốn thay vì biết mỗi thứ một ít.
Bài giải nghĩa riêng về khái niệm đứng núi này trông núi nọ giúp phân biệt khái niệm này với những từ dễ nhầm.
| Nghĩa ngắn | Tinh thông một nghề thì cả đời được vinh hiển |
| Loại | Tục ngữ Hán Việt, câu có hai vế đối nhau |
| Câu cùng ý | Một nghề cho chín còn hơn chín nghề; Một nghề thì sống, đống nghề thì chết |
Nhất nghệ tinh nhất thân vinh hiểu thế nào?
Câu tục ngữ có hai vế, mỗi vế ba chữ, vế trước là điều kiện, vế sau là kết quả. Vế đầu nói chuyện tay nghề: một nghề, nhưng phải tinh. Vế sau nói chuyện cuộc đời: một thân, và thân ấy được vinh.
Cái hay nằm ở hai chữ “nhất” lặp lại. Chữ nhất thứ nhất là con số, chỉ một nghề duy nhất. Chữ nhất thứ hai nghĩa là trọn, cả: nhất thân là cả tấm thân, cả một đời người. Một nghề đổi lấy cả một đời, phép tính ấy người xưa thấy là lời.
Lời khuyên này ra đời ở xã hội của thợ thủ công và làng nghề. Người thợ rèn, thợ mộc, thợ bạc giỏi thường được trọng vọng và không lo đói, có khi truyền nghề được cho mấy đời con cháu. Ai đi theo nhiều nghề mà nghề nào cũng lơ mơ thì khó có chỗ đứng. Vì thế, câu này hay được người lớn nhắc khi con cháu chọn nghề, hay khi thấy ai đó cứ “đứng núi này trông núi nọ”.
Sáu chữ Hán đọc từng chữ
Đây là câu Hán Việt; tách ra từng chữ sẽ thấy nghĩa đen rất rõ:
- Nhất (一): một; cũng có nghĩa là cả, trọn.
- Nghệ (藝): nghề, tài năng, kĩ thuật. Chữ này có trong công nghệ, kĩ nghệ, nghệ thuật, văn nghệ, nghệ nhân.
- Tinh (精): kĩ càng, thuần thục, giỏi đến chỗ tinh vi, như trong tinh thông, tinh xảo.
- Thân (身): thân mình, bản thân một người.
- Vinh (榮): vẻ vang, được tôn trọng, như trong vinh hiển, vinh dự, vinh quang.
Chữ nghệ ở đây là nghề chứ không phải củ nghệ trong bếp. Đây là chỗ trẻ con hay đùa khi mới nghe câu này lần đầu. Muốn hiểu thêm về lối nói cô đọng, có vần, đúc kết kinh nghiệm của ông cha, có thể đọc bài về đặc điểm của thể loại tục ngữ.
Những câu nói cùng ý và câu nói ngược lại
Tiếng Việt thuần có mấy câu nói gần như cùng một ý, chỉ khác giọng:
| Câu | Ý chính | Sắc thái |
|---|---|---|
| Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh | Giỏi một nghề thì cả đời vẻ vang | Trang trọng, khích lệ |
| Một nghề cho chín còn hơn chín nghề | Thạo một nghề hơn biết lơ mơ nhiều nghề | Mộc mạc, chơi chữ “chín” |
| Một nghề thì sống, đống nghề thì chết | Ôm đồm nhiều nghề dễ không sống nổi bằng nghề nào | Nói thẳng, có ý cảnh tỉnh |
Câu thứ hai có cái duyên riêng. Chữ “chín” đầu là thành thục, như quả chín; chữ “chín” sau là số chín, ý nói nhiều. Sách Ngữ văn 9 lấy đúng câu này làm ví dụ cho lối chơi chữ bằng từ đồng âm.
Ở chiều ngược lại, tiếng Việt chê người nhiều nghề mà không nghề nào thạo, chẳng hạn bằng cách nói “nghề gì cũng biết, mà biết chẳng đến đâu”. Còn kiểu người chẳng chịu học nghề nào thì có hẳn một thành ngữ riêng, được giải ở bài chuyện chữ rồi trong vô công rồi nghề. Tiếng Anh có câu gần nghĩa với vế chê: Jack of all trades, master of none, nghĩa là biết đủ thứ nghề mà chẳng thành thạo nghề nào.
Giỏi một nghề có còn đủ không?
Đem câu tục ngữ vào bài nghị luận, người viết thường đi theo hai hướng, và nên nói được cả hai.
Hướng thứ nhất giữ nguyên lời khuyên. Thợ sửa xe giỏi, bác sĩ giỏi, giáo viên giỏi đều cần nhiều năm luyện một việc. Sự tinh thông không đến từ việc nhảy từ chỗ này sang chỗ khác. Nghề càng chuyên sâu thì giá trị của người thạo nghề càng cao.
Hướng thứ hai bổ sung cho câu tục ngữ. Nhiều công việc bây giờ đòi người làm biết thêm kĩ năng bên cạnh: người thiết kế biết chút lập trình, người bán hàng biết làm video. Nhưng đọc kĩ thì câu tục ngữ không cấm học thêm. Nó chỉ nhắc rằng phải có một nghề làm gốc, một vốn chuyên môn vững, rồi mới mở rộng ra xung quanh.
Khi trích câu này vào bài, nhớ giữ đúng chữ “thân” trong vế sau. Có trang mạng chép lệch thành chữ khác và giảng sang chuyện đam mê, thành ra lạc hẳn nghĩa gốc của câu tục ngữ về nghề.
Nhất nghệ tinh khi đặt vào bài văn và lời khuyên
Giải thích câu nhất nghệ tinh nhất thân vinh cho học sinh thế nào?
Là câu khuyên học một nghề cho thật giỏi, vì giỏi một nghề thì đời sống được ổn định và được người khác tôn trọng. Câu này hay được dùng làm đề nghị luận về chọn nghề, về ý chí học tập.
Câu nhất nghệ tinh nhất thân vinh có ý nghĩa gì với người đi làm bây giờ?
Câu tục ngữ vẫn đúng ở chỗ đề cao tay nghề vững. Điều nên hiểu thêm là giỏi một nghề không có nghĩa là đóng cửa với mọi thứ khác; có gốc vững rồi thì học thêm càng dễ.
Nhất nghệ tinh nhất thân vinh tiếng Anh nói thế nào?
Không có câu tương đương hoàn toàn. Có thể dịch ý là Master one trade and you will prosper for life, hoặc dẫn câu ngược ý Jack of all trades, master of none để giải thích.
Câu này là thành ngữ hay tục ngữ?
Là tục ngữ, vì nó diễn đạt trọn một nhận xét, một lời khuyên. Thành ngữ thường chỉ là một cụm từ cố định, chưa thành câu trọn ý.