Nhân hậu là hiền lành, giàu lòng thương người và luôn muốn điều tốt lành đến với người khác. Đây là tính từ Hán Việt, hay đi trong các cụm “tấm lòng nhân hậu”, “lòng nhân hậu”, “người bà nhân hậu”. Khi hỏi nhân hậu nghĩa là gì, có thể hình dung một người thấy ai khổ là thương, có ai lỡ lầm thì dễ bỏ qua, và làm điều tốt mà không tính thiệt hơn.
| Nghĩa ngắn | Hiền, giàu lòng thương người, muốn điều tốt cho người khác |
| Gốc từ | Hán Việt 仁厚: nhân (lòng thương người) + hậu (dày, đầy đặn) |
| Loại từ | Tính từ |
| Sắc thái | Khen, trang trọng vừa phải, hay dùng trong văn viết và lời nhận xét |
Nhân hậu: chữ nhân gặp chữ hậu
Muốn hiểu sâu, nên tách hai chữ ra. Chữ nhân (仁) là đức lớn nhất trong đạo làm người của Nho gia. Từ điển Thiều Chửu giảng nhân là yêu người mà không vì lợi riêng mình. Trong chữ này có bộ “người” đứng cạnh chữ “hai”, như một gợi ý rằng lòng nhân chỉ có khi con người sống với nhau.
Chữ hậu (厚) nghĩa gốc là dày, đối lại với bạc là mỏng. Từ cái dày của vật, chữ hậu chuyển sang chỉ cái đầy đặn của lòng người: hiền hậu, trung hậu, đôn hậu, hậu đãi. Ghép lại, nhân hậu là lòng thương người được bồi dày, không mỏng manh hay nhất thời. Trái với nó là cặp chữ người xưa hay chê: bạc bẽo, bạc tình, mỏng như tờ giấy.
Người nhân hậu là người thế nào?
Theo từ điển của Viện Ngôn ngữ học, nhân hậu là tính từ, chỉ người hiền, nhiều lòng thương người và chỉ mong mang điều lành tới cho người khác. Nét nghĩa chính nằm ở hai chữ “thương” và “muốn tốt cho”. Một người có thể hiền nhưng thờ ơ; người nhân hậu thì hiền mà còn để tâm tới nỗi khổ của người bên cạnh.
Trong đời thường, lòng nhân hậu lộ ra ở những việc nhỏ:
- Bà cụ bán xôi đầu ngõ hay cho thêm một nắm cho đứa trẻ đi học sớm.
- Một bạn trong lớp bị chê cười vì nói ngọng, có người lặng lẽ đứng ra bênh.
- Người bị lừa mất tiền vẫn nói “chắc họ cũng cùng đường lắm”.
Từ này dùng để tả người, tấm lòng, ánh mắt, nụ cười, giọng nói: nhân hậu hợp với những gì toát ra từ bên trong, ít khi đi với đồ vật.
Nhân hậu đứng cạnh nhân từ, hiền hậu, nhân ái
Mấy từ này gần nghĩa nhưng mỗi từ nghiêng về một phía:
| Từ | Nghiêng về | Ví dụ |
|---|---|---|
| Nhân hậu | Lòng thương người bền, muốn điều tốt cho người khác | Cô giáo có tấm lòng nhân hậu |
| Nhân từ | Hiền, hay tha thứ, thường dùng cho người bề trên | Ông vua nhân từ tha tội cho kẻ phạm lỗi |
| Hiền hậu | Vẻ hiền lành, dịu dàng thể hiện ra ngoài | Khuôn mặt hiền hậu của mẹ |
| Nhân ái | Tình thương rộng, hướng tới cộng đồng | Tinh thần nhân ái giữa mùa lũ |
Những từ trái với nhân hậu thường gặp là độc ác, tàn nhẫn, ác độc, bất nhân, nhẫn tâm. Trong các bài tập tìm từ trái nghĩa ở tiểu học, “độc ác” là đáp án hay gặp. Muốn tìm hiểu khái niệm gần là lòng thương xót trước nỗi đau của người khác, xem bài chữ trắc ẩn và lời Mạnh Tử.
Muốn biết từ nào hợp với khuôn mặt, từ nào hợp với việc làm, và đâu là phía ngược lại như cay nghiệt, bạc ác, xem đồng nghĩa, trái nghĩa với nhân hậu.
Câu Kiều về chữ nhân và người hiền trong truyện cổ
Nguyễn Du có một câu thơ gắn chữ nhân với việc cứu người. Bàn về số phận Kiều, người con gái từng bán mình chuộc cha, đạo cô Tam Hợp nói:
Bán mình là hiếu, cứu người là nhân
Với Nguyễn Du, nhân không phải lời nói đẹp mà là dám chịu thiệt về mình để người khác bớt khổ. Đây cũng là sợi chỉ chạy suốt kho truyện cổ Việt Nam: cô Tấm, chàng Thạch Sanh, người em trong Cây khế đều hiền và thương người, và cuối truyện bao giờ cũng được đền đáp. Học sinh lớp 3 bộ Cánh diều có bài đọc Ông lão nhân hậu trong sách Tiếng Việt 3, chính là một ví dụ dễ nhớ.
Tục ngữ cũng có nhiều câu cùng ý: “Thương người như thể thương thân”, “Lá lành đùm lá rách”, “Ở hiền gặp lành”.
Lòng nhân hậu trong một bài văn nghị luận
Đề “suy nghĩ về lòng nhân hậu” khá quen trong phần nghị luận xã hội. Một dàn ý gọn có thể đi theo ba ý:
- Giải thích: nhân hậu là thương người và muốn điều tốt cho người khác, khác với sự thương hại từ trên nhìn xuống.
- Bàn luận: lòng nhân hậu giúp người gặp nạn vượt qua, khiến chính người cho cũng thấy đời mình có ý nghĩa, và làm cộng đồng bớt lạnh.
- Mở rộng: nhân hậu không đồng nghĩa với dễ dãi; thương một người cũng có thể là nói thật để họ sửa lỗi.
Dẫn chứng tốt nhất thường là chuyện nhỏ mình chứng kiến, kể cụ thể, hơn là liệt kê những tấm gương lớn. Bài tình yêu thương và lòng nhân ái có thêm ý cho những đề cùng chủ đề.
Chữ nhân hậu trong lời khen, bài tập và tiếng Anh
Lòng nhân hậu là gì?
Lòng nhân hậu là tấm lòng của người nhân hậu: biết thương, biết cảm thông và sẵn lòng giúp đỡ người khác mà không tính toán. Chữ “lòng” nhấn vào phẩm chất bên trong hơn là việc làm cụ thể.
Từ trái nghĩa với nhân hậu là gì?
Đáp án hay gặp là độc ác. Ngoài ra có thể dùng tàn nhẫn, nhẫn tâm, ác độc, bất nhân, tùy câu văn.
Nhân hậu tiếng Anh là gì?
Thường dịch là kind-hearted hoặc benevolent; danh từ “lòng nhân hậu” có thể dịch là kindness hay benevolence. Kind-hearted gần lời nói hằng ngày, benevolent trang trọng hơn.
Đặt câu với từ nhân hậu thế nào?
Ví dụ: “Ông nội là người nhân hậu, cả xóm ai túng thiếu cũng tìm đến.” Hoặc: “Đôi mắt nhân hậu của cô giáo làm em bớt sợ trong ngày đầu chuyển trường.” Lưu ý đừng viết “đồ vật nhân hậu”, vì từ này chỉ hợp với người và lòng người.