Nhà giả kim là người theo đuổi thuật giả kim, môn học cổ tìm cách biến kim loại thường thành vàng và chế thuốc trường sinh; tiếng Anh gọi là alchemist. Ngày nay, khi tìm “Nhà giả kim là gì”, phần đông người đọc đang hỏi về cuốn sách: Nhà giả kim là tên tiếng Việt của tiểu thuyết O Alquimista (1988) của nhà văn Brazil Paulo Coelho, kể hành trình đi tìm kho báu của cậu bé chăn cừu Santiago.
| Nghĩa gốc | Người thực hành thuật giả kim (alchemist) |
| Thuật giả kim | Truyền thống tiền khoa học, tìm cách luyện vàng và thuốc trường sinh; tiền thân của hóa học |
| Tên sách | Nhà giả kim, nguyên tác tiếng Bồ Đào Nha O Alquimista, in lần đầu năm 1988 |
| Tác giả | Paulo Coelho, nhà văn Brazil sinh năm 1947 |
| Thể loại | Tiểu thuyết ngắn mang màu ngụ ngôn, kể một hành trình đi tìm chính mình |
Nhà giả kim là người làm nghề gì?
Trước khi có hóa học hiện đại, ở Ai Cập, Hy Lạp, thế giới Ả Rập, Trung Hoa và châu Âu đều có những người ngồi bên lò lửa, bình chưng cất, cố tìm ra cách chuyển chì, đồng thành vàng. Họ còn mơ một thứ thuốc chữa được mọi bệnh, một liều thuốc cho người ta sống mãi. Người theo đuổi những mục tiêu ấy được gọi là nhà giả kim, và môn học của họ là thuật giả kim (giả kim thuật).
Chưa nhà giả kim nào làm ra vàng thật. Nhưng trong lúc mày mò, họ đã tìm ra nhiều axit, muối, và hoàn thiện những thao tác như nung, chưng cất, lọc, kết tinh. Vì thế các sách lịch sử khoa học coi thuật giả kim là tiền thân của hóa học. Người Trung Hoa có một nhánh riêng, chuyên luyện đan tìm thuốc trường sinh, gọi là luyện đan.
Chữ kim trong tên gọi là chữ Hán 金, nghĩa là vàng, kim loại. Từ tiếng Anh alchemy thì đi một đường rất xa: qua tiếng Ả Rập al-kīmiyā, có họ hàng với chữ mà sau này thành chemistry, tức hóa học.
Cuốn Nhà giả kim của Paulo Coelho kể chuyện gì?
Santiago là một cậu chăn cừu ở vùng Andalusia, Tây Ban Nha. Cậu nằm mơ nhiều lần cùng một giấc mơ: có kho báu đang chờ cậu dưới chân kim tự tháp Ai Cập. Một ông vua già bí ẩn khuyên cậu bán đàn cừu, lên đường theo đuổi điều mà cuốn sách gọi là “huyền thoại riêng” của mỗi người, tức con đường mình sinh ra để đi.
Hành trình không dễ. Vừa sang châu Phi, Santiago bị lừa mất sạch tiền, phải làm thuê cho một tiệm pha lê để gom lộ phí. Cậu đi cùng đoàn lữ hành qua sa mạc, gặp một người Anh mải mê tìm nhà giả kim, phải lòng cô gái Fatima ở ốc đảo, rồi gặp chính nhà giả kim, người dạy cậu lắng nghe trái tim và hòa mình vào “linh hồn của thế giới”. Đến kim tự tháp, điều cậu tìm thấy làm cậu bất ngờ: kho báu nằm ở ngay nơi cậu đã khởi hành.
Thuật giả kim trong sách chỉ là một ẩn dụ. Luyện chì thành vàng ở đây là luyện chính mình: con người thường thành con người trọn vẹn khi dám theo đuổi ước mơ. Cuốn sách ra đời ở Brazil năm 1988, về sau được dịch ra hơn 60 thứ tiếng và bán hàng chục triệu bản, nằm trong nhóm sách được đọc nhiều nhất thế giới. Ở Việt Nam, sách được dịch và tái bản nhiều lần, là một trong những đầu sách nước ngoài quen mặt nhất ở các hiệu sách.
Paulo Coelho còn nhiều tiểu thuyết khác cũng đặt con người trước lựa chọn đạo đức, chẳng hạn câu chuyện về thiện ác trong Quỷ dữ và nàng Prym. Muốn hiểu vì sao một cuốn sách mỏng như vậy vẫn được xếp vào tiểu thuyết, đọc thêm khái niệm tiểu thuyết và các đặc điểm.
Dùng Nhà giả kim làm dẫn chứng nghị luận
Với học sinh, Nhà giả kim là một dẫn chứng gọn gàng cho các đề nghị luận về ước mơ, về sự kiên trì, về việc dám rời vùng an toàn. Ba hướng dùng thường gặp:
- Đề về ước mơ và hành động: Santiago không chỉ mơ, cậu bán đàn cừu, tức đánh đổi thứ an toàn nhất mình có để lên đường.
- Đề về thất bại: bị lừa mất tiền ở ngày đầu, cậu không quay về mà ở lại làm thuê để gom lại từng đồng. Thất bại thành một chặng của hành trình chứ không phải điểm dừng.
- Đề về hạnh phúc ở gần mình: cái kết đưa kho báu về đúng chỗ cũ, gợi ý rằng đi xa là để nhìn ra giá trị của nơi mình đã có.
Khi dẫn, chỉ cần nêu tên sách, tác giả, một chi tiết cụ thể và một câu bình của chính mình. Tránh chép dài các câu “danh ngôn” lấy từ mạng, vì mỗi bản dịch câu chữ mỗi khác. Ý của cuốn sách gần với bài giải nghĩa chữ khát vọng và hoài bão, có thể dùng chung lập luận.
Giả kim, luyện kim và hóa học không phải một
| Từ | Nghĩa | Khác ở đâu |
|---|---|---|
| Giả kim (thuật) | Truyền thống tiền khoa học, tìm cách luyện ra vàng và thuốc trường sinh | Pha lẫn triết học, huyền bí; không còn là ngành học hiện nay |
| Luyện kim | Ngành kỹ thuật tách, tinh chế và chế tạo kim loại, hợp kim | Là ngành công nghiệp thật: luyện gang, thép, nhôm |
| Hóa học | Khoa học về chất và sự biến đổi của chất | Kế thừa thao tác của giả kim nhưng dựa trên thực nghiệm, định luật |
| Luyện đan | Thuật luyện thuốc trường sinh của Đạo gia Trung Hoa | Một nhánh của giả kim, chú trọng thuốc tiên hơn là vàng |
Lỗi hay gặp nhất là gọi kỹ sư luyện kim là “nhà giả kim”. Hai từ chỉ trùng chữ kim; một bên là phòng thí nghiệm huyền bí thời cổ, một bên là lò cao trong nhà máy thép.
Nhà giả kim qua những câu người đọc hay tìm
Nhà giả kim tiếng Anh là gì?
Người làm thuật giả kim là alchemist, môn học là alchemy. Cuốn sách của Paulo Coelho có tên tiếng Anh là The Alchemist.
Nhà giả kim là sách gì, thuộc thể loại nào?
Là tiểu thuyết ngắn của Paulo Coelho, kể theo lối ngụ ngôn với nhiều biểu tượng. Nhà sách thường xếp nó vào văn học nước ngoài, có nơi xếp vào nhóm sách truyền cảm hứng.
Nhân vật nhà giả kim trong truyện là ai?
Là một người thầy bí ẩn sống ở ốc đảo giữa sa mạc, người dẫn Santiago qua chặng cuối của hành trình. Nhân vật chính của sách là cậu chăn cừu Santiago, không phải nhà giả kim.
Học sinh lớp mấy đọc được Nhà giả kim?
Truyện ngắn, lời kể giản dị nên học sinh trung học cơ sở đã đọc được. Đây cũng là cuốn hay được chọn khi làm đề giới thiệu một cuốn sách yêu thích; cứ nhắc đúng chi tiết đàn cừu bị bán là đoạn văn có sức nặng ngay.