Nghĩ thêm về “Chuyện người con gái Nam Xương” là bài nghị luận văn học của Giáo sư Nguyễn Đình Chú, được học ở Bài 10 (Nghị luận văn học) sách Ngữ văn 9 Cánh diều tập 2. Bài viết dưới đây tổng hợp thông tin về tác giả, xuất xứ, luận đề, hệ thống luận điểm, bố cục, giá trị nội dung, nghệ thuật và sơ đồ tư duy của văn bản.
Nội dung văn bản Nghĩ thêm về “Chuyện người con gái Nam Xương”
Văn bản bàn về Chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ, thiên truyện mà tác giả gọi là “thiên cổ kì bút”. Thừa nhận cách hiểu quen thuộc (Vũ Nương đẹp người đẹp nết mà chịu oan khuất, tượng trưng cho số phận phụ nữ thời phong kiến) là đúng nhưng chưa đủ, Nguyễn Đình Chú muốn chỉ ra cái độc đáo của truyện: hạnh phúc của người đàn bà mong manh đến khó tin.
Theo ông, đời Vũ Nương tan nát bắt đầu từ chính cái bóng nàng dùng để dỗ con, vốn là biểu tượng cho sự gắn bó với chồng, và từ câu nói ngây thơ của bé Đản. Khác với nàng Kiều bị những kẻ gian ác cụ thể hãm hại, Vũ Nương không thể tránh né tác nhân nằm ngay trong niềm vui, tình thương của mình. Tác giả bác bỏ hai ý kiến: cho rằng bi kịch do chế độ nam nữ bất bình đẳng (vì nguyên nhân trực tiếp là tính đa nghi, hay ghen của Trương Sinh, một tâm lí thường tình của con người) và cho rằng do chiến tranh (vì việc đi lính chỉ là chi tiết phụ). Kết bài, ông nhắn nhủ những người yêu nhau phải cảnh giác với máu ghen, đồng thời khẳng định giá trị nghệ thuật của tác phẩm.
Văn bản còn bảo hộ bản quyền, vì vậy ở đây chỉ trình bày tóm lược; phần trả lời câu hỏi SGK có trong bài soạn cùng văn bản.
Thông tin tác giả Nguyễn Đình Chú
Nguyễn Đình Chú là nhà nghiên cứu văn học, Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân, quê ở huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Ông gắn bó gần nửa thế kỉ (1954 – 2003) với Khoa Ngữ văn, Đại học Sư phạm Hà Nội; nghỉ hưu rồi, ông vẫn tiếp tục hướng dẫn học viên cao học, nghiên cứu sinh.
Lĩnh vực chuyên sâu của ông là văn học Việt Nam trung đại và giai đoạn giao thời đầu thế kỉ XX. Ông để lại nhiều công trình, trong đó có các cuốn biên khảo về Trần Tế Xương, Tản Đà, Phan Bội Châu và bộ giáo trình văn học sử dùng lâu năm ở các trường sư phạm.
Văn nghị luận của Nguyễn Đình Chú mang giọng trò chuyện, thẳng thắn, giàu cảm xúc; ông không ngại nêu chính kiến riêng, kể cả khi đi ngược cách hiểu quen thuộc, nhưng luôn bám chắc vào chi tiết tác phẩm.
Thông tin tác phẩm Nghĩ thêm về “Chuyện người con gái Nam Xương”
Những mục dưới đây trả lời các câu hỏi thường gặp khi học văn bản.
Xuất xứ và hoàn cảnh ra đời
Văn bản trong SGK được trích theo Nguyễn Đình Chú, Tuyển tập (xuất bản năm 2012), có lược bớt phần đầu. Bài viết ra đời từ nhu cầu đọc lại một tác phẩm kinh điển đã được bàn nhiều: tác giả muốn “nói thêm” một điều mà theo ông các cách phân tích trước đây chưa chạm tới.
Thể loại và phương thức biểu đạt
- Thể loại: văn bản nghị luận văn học (bàn về một tác phẩm truyện).
- Phương thức biểu đạt chính: nghị luận, kết hợp biểu cảm.
Luận đề của văn bản là gì?
Điều làm nên giá trị độc đáo, cao siêu của Chuyện người con gái Nam Xương nằm ở chỗ tác phẩm cho thấy hạnh phúc của phụ nữ mong manh vô cùng, mà nguyên nhân phá hoại có thể nằm ngay trong những điều gần gũi, thân thương nhất. Luận đề được nêu ở phần 1 và đầu phần 2.
Bố cục: văn bản có mấy phần?
Văn bản đã được đánh số thành 3 phần:
- Phần 1: nêu vấn đề, khẳng định Chuyện người con gái Nam Xương vẫn còn điều cần nói thêm.
- Phần 2: giải quyết vấn đề: phân tích cái mong manh của hạnh phúc qua chi tiết cái bóng, lời con trẻ, tính ghen của Trương Sinh; bác bỏ hai ý kiến về nguyên nhân bi kịch.
- Phần 3: kết luận, rút ra bài học và đánh giá giá trị của tác phẩm.
Hệ thống luận điểm
- Luận điểm 1: cách hiểu quen thuộc về Vũ Nương đúng nhưng chưa đủ để thấy cái riêng của truyện.
- Luận điểm 2: hạnh phúc Vũ Nương tan vỡ bắt đầu từ cái bóng và lời nói vô tư của đứa con, những tác nhân không thể né tránh; khác với Truyện Kiều.
- Luận điểm 3: nguyên nhân trực tiếp là tính đa nghi, hay ghen của Trương Sinh, không phải chủ yếu do chế độ nam nữ bất bình đẳng.
- Luận điểm 4: chiến tranh không phải nguyên nhân quyết định.
- Luận điểm 5: bài học cảnh giác với máu ghen và giá trị nghệ thuật đặc sắc của truyện.
Giá trị nội dung
Văn bản đem lại một cách đọc mới cho tác phẩm quen thuộc: đặt bi kịch Vũ Nương vào tầm nhìn triết lí nhân sinh về hạnh phúc dễ vỡ, chỉ ra vai trò của lòng ghen trong tình yêu, đồng thời khẳng định Chuyện người con gái Nam Xương là “thiên cổ kì bút” của văn học dân tộc.
Giá trị nghệ thuật
- Lập luận chặt chẽ, kết hợp phân tích chi tiết, so sánh (với Truyện Kiều, Chinh phụ ngâm, Ô-ten-lô) và giả định.
- Biết bác bỏ ý kiến khác một cách thẳng thắn, có lí lẽ.
- Giọng văn giàu cảm xúc, vừa khách quan vừa bộc lộ rõ chính kiến người viết.
Ý nghĩa nhan đề
Cụm từ nghĩ thêm cho thấy người viết không phủ nhận những cách hiểu trước, mà muốn bổ sung một góc nhìn mới, sâu hơn, về một tác phẩm đã được phân tích nhiều. Nhan đề thể hiện thái độ khiêm tốn mà vẫn tự tin của nhà nghiên cứu.
Sơ đồ tư duy văn bản
Lời kết
Nghĩ thêm về “Chuyện người con gái Nam Xương” là bài mẫu tiêu biểu cho văn nghị luận văn học: có luận đề rõ, luận điểm mạch lạc, biết bác bỏ ý kiến khác và kết hợp lí lẽ với cảm xúc. Muốn hiểu sâu văn bản, em nên đọc lại tác phẩm gốc và bài phân tích chi tiết cái bóng.
Xem thêm: