Về truyện “Làng” của Kim Lân là bài nghị luận văn học của nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Long, văn bản đọc thứ hai trong Bài 10 sách Ngữ văn 9 Cánh diều (tập hai). Bài viết bình giảng truyện ngắn Làng của Kim Lân, lần theo từng chặng tâm trạng ông Hai để chỉ ra tình yêu làng của người nông dân đã hòa vào lòng yêu nước như thế nào. Dưới đây là những kiến thức cần nắm: nội dung văn bản, thông tin tác giả, xuất xứ, luận đề, hệ thống luận điểm, bố cục ba phần, những giá trị về nội dung, nghệ thuật và sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Về truyện “Làng” của Kim Lân
Văn bản trong SGK là một đoạn trích có lược bớt, được chia thành ba phần đánh số. Phần tóm lược dưới đây giúp em hình dung mạch lập luận; toàn văn em đọc trong SGK trang 111 – 115.
Phần 1 – nhận định mở đầu. Người viết khẳng định Làng có cốt truyện giản dị, gần như chỉ xoay quanh những biến động trong lòng ông Hai, nên có thể xem là một “kiểu cốt truyện tâm lí”.
Phần 2 – những chặng cảm xúc của nhân vật. Những ngày đi tản cư, đêm nào ông lão cũng sang nhà bác Thứ để kể về làng, kể say sưa đến nỗi “Hai con mắt ông sáng hẳn lên”, chẳng cần biết người kia có nghe hay không. Tin làng Chợ Dầu lập tề theo giặc ập đến đúng lúc ông đang phấn khởi vì tin thắng trận, khiến ông chết lặng. Từ đó, niềm tự hào bao nhiêu thì nỗi nhục nhã bấy nhiêu: ông trốn trong nhà, giật mình mỗi khi nghe ai nhắc chuyện Việt gian. Khi mụ chủ nhà muốn đuổi, ông chợt nghĩ tới chuyện quay về làng nhưng gạt đi ngay và tự nhủ: “Làng thì yêu thật, nhưng làng theo Tây mất rồi thì phải thù.” Người viết liên hệ với thơ Chính Hữu, Hồng Nguyên để cho thấy đây là nét mới trong tâm hồn người nông dân kháng chiến. Cao trào là cuộc trò chuyện của ông với thằng con út: hai bố con nhắc lại quê ở làng Chợ Dầu và cùng nói lời ủng hộ Cụ Hồ – qua đó ông giãi bày tấm lòng thủy chung với làng, với cách mạng.
Phần 3 – đánh giá chung. Truyện Làng được đánh giá là một trong những thành công đến sớm nhất của văn học cách mạng khi viết về tình cảm của nhân dân với kháng chiến, nhờ vốn hiểu biết sâu về nông thôn và ngòi bút truyện ngắn già dặn của Kim Lân. Đoạn trích dừng ở đây (dấu […]).
Thông tin tác giả Nguyễn Văn Long
Nguyễn Văn Long là người Hưng Yên, sinh năm 1945. Ông là nhà nghiên cứu văn học Việt Nam hiện đại, gắn bó lâu năm với công tác giảng dạy ở Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
Ông là một trong các tác giả của bộ giáo trình Văn học Việt Nam hiện đại (Nhà xuất bản Đại học Sư phạm, 2008) dùng trong đào tạo giáo viên ngữ văn. Những bài bình giảng của ông về văn học thời kháng chiến thường được dùng làm tài liệu tham khảo trong nhà trường.
Lối viết của ông mạch lạc, bám sát văn bản tác phẩm: nhận xét nào cũng đi kèm câu chữ cụ thể được trích dẫn, giọng văn điềm đạm nhưng vẫn giàu cảm xúc.
Về nhà văn Kim Lân – tác giả truyện được bàn luận
Kim Lân (1920 – 2007), tên khai sinh là Nguyễn Văn Tài, quê ở Từ Sơn, Bắc Ninh. Ông am hiểu và gắn bó sâu nặng với nông thôn, chuyên viết về cảnh sống và tâm hồn người nông dân. Truyện ngắn Làng được viết năm 1948, những năm đầu cuộc kháng chiến chống Pháp; ngoài Làng, tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là Vợ nhặt.
Thông tin tác phẩm Về truyện “Làng” của Kim Lân
Văn bản được trích từ đâu?
Văn bản trích từ cuốn Giảng văn văn học Việt Nam hiện đại, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội ấn hành năm 2000. Khi đưa vào SGK, người biên soạn lược bớt một số đoạn (đánh dấu bằng […]) và đánh số ba phần để học sinh tiện theo dõi.
Thể loại và phương thức biểu đạt
- Thể loại: bài bình giảng một tác phẩm truyện, thuộc kiểu văn bản nghị luận văn học.
- Phương thức biểu đạt chính: nghị luận, có kết hợp tự sự (thuật lại chi tiết truyện) và biểu cảm (lời đánh giá giàu cảm xúc).
Vấn đề nghị luận của văn bản là gì?
Luận đề: tình yêu làng của ông Hai – một người dân quê bình thường – đã gắn bó, hòa làm một với lòng yêu nước, tinh thần kháng chiến và niềm tin vào Cụ Hồ; vấn đề ấy được thể hiện đặc sắc qua nghệ thuật miêu tả tâm lí trong một truyện có cốt truyện tâm lí.
Hệ thống luận điểm, lí lẽ và bằng chứng
| Luận điểm | Lí lẽ, bằng chứng tiêu biểu |
|---|---|
| Làng là truyện có cốt truyện tâm lí | Truyện ít sự kiện, tập trung khắc họa thế giới bên trong ông Hai. |
| Nỗi nhớ làng da diết nơi tản cư | Tối nào ông cũng sang nhà bác Thứ kể chuyện làng; nét mặt, ánh mắt bừng sáng khi nói về làng. |
| Cú sốc và nỗi tủi nhục khi nghe tin làng theo giặc | Ông sững sờ, nghẹn họng; suốt ngày không ra khỏi nhà, sợ hãi mỗi khi nghe bàn tán; không khí cả nhà nặng nề. |
| Yêu làng nhưng đặt nước lên trên | Bị mụ chủ nhà đuổi, ông vẫn gạt ý định về làng, chọn đứng về phía kháng chiến; liên hệ thơ Đồng chí, Nhớ. |
| Cao trào: tấm lòng thủy chung với quê hương và cách mạng | Hai lần ông Hai hỏi chuyện thằng con út; nước mắt ông lão chảy ròng ròng. |
| Giá trị của truyện Làng | Thuộc số ít truyện đầu tiên thành công khi viết về đề tài này; nguyên nhân từ vốn sống và tài năng của Kim Lân. |
Bố cục Về truyện “Làng” của Kim Lân có mấy phần?
Văn bản gồm 3 phần, đã được đánh số trong SGK:
- Phần 1 (từ đầu đến “cốt truyện tâm lí”): nhận định khái quát về truyện Làng.
- Phần 2 (tiếp theo đến “dám đơn sai”): phân tích những nét đặc sắc trong các chặng tâm trạng của ông Hai.
- Phần 3 (còn lại): khẳng định vị trí, giá trị của truyện Làng và lí giải nguyên nhân thành công.
Giá trị nội dung
- Làm sáng tỏ một vẻ đẹp tâm hồn của người nông dân thời kháng chiến chống Pháp: yêu làng tha thiết nhưng đặt đất nước, cách mạng lên trên hết.
- Giúp người đọc hiểu sâu hơn tài năng khắc họa nội tâm của Kim Lân và giá trị của truyện Làng trong văn học cách mạng.
Giá trị nghệ thuật
- Luận điểm nêu trực tiếp, sắp xếp theo trình tự diễn biến của truyện nên dễ theo dõi.
- Dẫn chứng chọn lọc, trích nguyên văn lời Kim Lân, đan xen nhịp nhàng với lời bình của người viết.
- Dùng phép đối lập và so sánh, liên hệ với thơ cùng thời để mở rộng vấn đề.
- Kết hợp cách trình bày khách quan với lời đánh giá chủ quan giàu cảm xúc.
Sơ đồ tư duy Về truyện “Làng” của Kim Lân
Tóm tắt văn bản Về truyện “Làng” của Kim Lân
Hai mẫu dưới đây tóm tắt mạch lập luận của văn bản; các mẫu khác (theo bố cục, theo luận điểm, chi tiết) có trong bài tóm tắt cùng tác phẩm.
Mẫu 1 – Tóm tắt Về truyện “Làng” của Kim Lân ngắn gọn
Nguyễn Văn Long cho rằng Làng là truyện có cốt truyện tâm lí, mọi sức nặng dồn vào tâm trạng ông Hai. Từ nỗi nhớ làng nơi tản cư, cú sốc khi nghe tin làng theo giặc, những ngày tủi nhục bế tắc đến cuộc trò chuyện với đứa con út, bài viết chứng minh tình yêu làng của ông Hai đã hòa vào lòng yêu nước, yêu kháng chiến, và khẳng định Làng là một trong những thành công sớm của văn học cách mạng.
Mẫu 2 – Tóm tắt Về truyện “Làng” của Kim Lân đầy đủ
Mở đầu, người viết nhận định Làng không nhiều sự kiện mà chủ yếu khai thác thế giới nội tâm ông Hai. Ông lão nhớ làng đến mức tối nào cũng tìm sang hàng xóm để kể. Kim Lân đặt nhân vật vào thử thách bất ngờ: tin làng Chợ Dầu theo Tây. Ông bàng hoàng, rồi chìm trong nhục nhã, trốn biệt trong nhà, sợ cả những lời bàn tán vu vơ. Khi bị chủ nhà đuổi khéo, ông vẫn không chịu quay về làng giặc, chấp nhận coi làng là kẻ thù. Người viết so sánh với thơ Chính Hữu, Hồng Nguyên để chỉ ra nét mới ấy, rồi phân tích cuộc trò chuyện của ông với đứa con út như cao trào của tấm lòng thủy chung với quê hương và Cụ Hồ. Cuối cùng, bài viết đánh giá Làng là tác phẩm sớm thành công nhờ vốn sống nông thôn và tay nghề truyện ngắn vững vàng của Kim Lân.
Lời kết
Về truyện “Làng” của Kim Lân vừa giúp em ôn lại truyện ngắn Làng, vừa là mẫu mực về cách viết một bài phân tích tác phẩm truyện: nêu nhận định rõ, bám theo từng bước chuyển trong lòng nhân vật, trích dẫn chính xác và lí giải thấu đáo. Khi ôn tập, em cần nhớ xuất xứ (sách Giảng văn văn học Việt Nam hiện đại, 2000), luận đề, bố cục ba phần và hệ thống luận điểm.
Xem thêm: