Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Ngạn ngữ là gì? Nghĩa chữ 諺語, khác tục ngữ và ví dụ bốn nước

Cập nhật 22/10/2026·MMavrick Nguyễn·12 phút đọc
Nội dung chính
  • Ngạn ngữ: chữ 諺 kể gì?
  • Ngạn ngữ đứng ở đâu giữa tục ngữ, thành ngữ, châm ngôn?
  • Dấu hiệu nhận ra một câu ngạn ngữ
  • Ngạn ngữ Việt, Pháp, Anh, Trung: đọc và hiểu tác dụng

Ngạn ngữ là những câu nói ngắn của người xưa, lưu truyền trong dân gian từ đời này sang đời khác, đúc kết một kinh nghiệm hay một lẽ sống. Trong tiếng Việt, ngạn ngữ gần như đồng nghĩa với tục ngữ, chỉ khác ở sắc thái: tục ngữ là chữ của sách giáo khoa, còn ngạn ngữ là lối nói trang trọng, hay dùng khi dẫn câu của một dân tộc khác, kiểu “ngạn ngữ Pháp có câu”.

Khái niệm Câu nói dân gian có từ lâu đời, được truyền miệng, đúc kết kinh nghiệm sống
Nghĩa của từ Ngạn (諺): lời tục ngữ; ngữ (語): lời nói
Thuộc Văn học dân gian; về hình thức là câu trọn ý, giống tục ngữ
Dấu hiệu nhận biết Ngắn, có vần hoặc đối, không rõ tác giả, thường được dẫn bằng “ngạn ngữ có câu”
Từ gần nghĩa Tục ngữ, phương ngôn, ngạn ngôn
ngạn ngữ là gì
ngạn ngữ là gì? Câu nói dân gian truyền đời

Ngạn ngữ: chữ 諺 kể gì?

Chữ ngạn 諺 có bộ ngôn 言 (lời nói) đứng bên trái. Thiều Chửu giảng nghĩa đầu tiên của nó là “lời tục ngữ”; từ điển Nguyễn Quốc Hùng trên trang tra Hán Nôm của Thi Viện giảng rộng hơn: câu nói có từ lâu đời, được lưu truyền trong một vùng, trong cả nước. Ghép thêm ngữ 語 (lời), ta có ngạn ngữ: lời nói lưu truyền trong dân gian. Từ điển Việt – Việt của dự án Hồ Ngọc Đức, được Wiktionary dẫn lại, cũng hiểu theo hướng ấy: câu nói hay của người xưa, đến nay vẫn còn được truyền tụng.

Sách Ngữ văn hiện hành không dạy ngạn ngữ thành một thể loại riêng. Học sinh học tục ngữ ở lớp 7, và khi đó mọi điều nói về tục ngữ (ngắn gọn, có vần, đúc kết kinh nghiệm) đều đúng với ngạn ngữ. Ở Trung Quốc thì khác: giới nghiên cứu xếp 谚语 (ngạn ngữ) là một nhánh trong nhóm 俗语 hiểu theo nghĩa rộng, đứng cạnh yết hậu ngữ và quán dụng ngữ. Vì thế đọc sách dịch từ tiếng Trung, hai chữ này không hẳn trùng nhau như trong tiếng Việt.

Muốn ôn lại thể loại gốc, có thể đọc bài đặc điểm và ba nhóm tục ngữ Việt Nam trước rồi quay lại đây.

Ngạn ngữ đứng ở đâu giữa tục ngữ, thành ngữ, châm ngôn?

Tiêu chí Ngạn ngữ Tục ngữ Thành ngữ Châm ngôn, danh ngôn
Cấu tạo Câu trọn ý Câu trọn ý Cụm từ, chưa thành câu Câu trọn ý
Tác giả Khuyết danh, dân gian Khuyết danh, dân gian Khuyết danh Thường có tác giả, có xuất xứ
Sắc thái Trang trọng, sách vở Thông dụng, gắn với SGK Thông dụng Trang trọng
Hay dùng khi Dẫn câu của dân tộc khác, viết văn nghị luận Nói về kinh nghiệm của người Việt Làm thành phần trong câu Trích lời người nổi tiếng

Ranh giới giữa ngạn ngữ và tục ngữ trong tiếng Việt chủ yếu là chuyện cách dùng chữ, không phải hai loại câu khác nhau. “Có công mài sắt, có ngày nên kim” gọi là tục ngữ hay ngạn ngữ đều được. Còn thành ngữ thì phải tách riêng, vì nó chỉ là một cụm như nước đổ đầu vịt, cần gắn vào câu khác mới đủ nghĩa; bài giải thích thành ngữ và các kiểu thành ngữ có bảng tách kĩ hơn. Riêng cụm nước đổ đầu vịt chỉ những lời khuyên bảo trôi tuột, chẳng để lại tác dụng gì với người nghe.

Dấu hiệu nhận ra một câu ngạn ngữ

  1. Đứng một mình vẫn trọn nghĩa. “Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng” nói xong là đủ một lời khuyên, không cần thêm chữ nào.
  2. Không ai đứng tên. Câu nào truy được tác giả (một nhà văn, một triết gia) thì là danh ngôn chứ không phải ngạn ngữ.
  3. Có nhịp, có vần, hoặc có đối. Hai vế “gần mực” và “gần đèn” đối nhau, “đen” và “rạng” tương phản, nên đọc một lần là nhớ.
  4. Nói từ kinh nghiệm chung. Nội dung là điều nhiều thế hệ đã thấy đúng: về thời tiết, lao động, cách ăn ở với nhau.
  5. Thường có lời dẫn. Trong bài viết, ngạn ngữ hay xuất hiện sau các cụm “ngạn ngữ có câu”, “người xưa dạy”, “ngạn ngữ Nga nói”.

Ngạn ngữ Việt, Pháp, Anh, Trung: đọc và hiểu tác dụng

Đặt mấy câu của các dân tộc khác nhau cạnh nhau sẽ thấy ngạn ngữ ở đâu cũng làm cùng một việc: nén một bài học dài vào một hình ảnh ngắn.

“Đói cho sạch, rách cho thơm”

Câu này chia làm hai vế đối nhau hoàn toàn: đói với rách là cảnh nghèo, sạch với thơm là phẩm giá. Nghĩa đen là dù thiếu ăn thiếu mặc vẫn giữ mình sạch sẽ; nghĩa bóng là nghèo đến đâu cũng không làm điều xấu. Trong bài nghị luận về lòng tự trọng, dẫn câu này ở phần mở bài giúp người đọc nắm ngay vấn đề mà không cần giải thích dài.

“Petit à petit, l’oiseau fait son nid”

Ngạn ngữ Pháp này dịch sát là “từng chút một, con chim làm nên tổ”. Hình ảnh con chim tha từng cọng rơm rất gần với cách người Việt nói “kiến tha lâu cũng đầy tổ”. Hai dân tộc ở cách nhau nửa vòng Trái Đất cùng mượn chuyện con vật nhỏ làm tổ để khuyên sự bền bỉ.

“Rome was not built in a day”

Câu tiếng Anh này nghĩa là “thành Rome không được xây xong trong một ngày”, ý nói việc lớn cần thời gian. Khác câu Pháp ở chỗ nó mượn một công trình nổi tiếng chứ không mượn thiên nhiên, nên mang chút giọng hài hước khi nói với người đang sốt ruột.

“前人栽树,后人乘凉”

Đọc theo âm Hán Việt là tiền nhân tài thụ, hậu nhân thừa lương: người trước trồng cây, người sau hóng mát. Câu này cùng tinh thần với “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, nhưng nhấn vào phía người trồng: việc mình làm hôm nay là bóng mát cho đời sau.

Khi đưa ngạn ngữ vào bài văn, cách dùng hay nhất là dẫn rồi giải thích ngắn, sau đó nối vào ý của mình. Các bài học về tục ngữ ở lớp 7, như soạn Một số câu tục ngữ Việt Nam lớp 7, cũng luyện đúng thao tác ấy: tìm nghĩa đen, nghĩa bóng, rồi rút ra bài học.

Bốn câu luyện tập về ngạn ngữ (có đáp án)

Câu 1

Câu 1: Trong các trường hợp sau, đâu là ngạn ngữ, đâu là thành ngữ, đâu là danh ngôn: “Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng”; “nước đổ đầu vịt”; “Tôi tư duy, vậy tôi tồn tại”?

Đáp án: “Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng” là ngạn ngữ (cũng gọi là tục ngữ): câu trọn ý, khuyết danh, có đối. “Nước đổ đầu vịt” là thành ngữ, vì chỉ là một cụm, phải đặt vào câu mới đủ nghĩa. “Tôi tư duy, vậy tôi tồn tại” là danh ngôn, vì có tác giả rõ ràng là triết gia Pháp René Descartes.

Câu 2

Câu 2: Chỉ ra phép đối trong câu “Đói cho sạch, rách cho thơm” và nêu tác dụng.

Đáp án: Hai vế đối nhau về cấu trúc (“đói cho…” / “rách cho…”) và về nghĩa (đói – rách chỉ cái nghèo, sạch – thơm chỉ phẩm chất). Phép đối làm câu cân đối, dễ nhớ, đồng thời làm nổi bật ý: hoàn cảnh nghèo không được làm mất phẩm giá con người.

Câu 3

Câu 3: Tìm một câu tục ngữ Việt Nam gần nghĩa với ngạn ngữ Pháp “Petit à petit, l’oiseau fait son nid”.

Đáp án tham khảo: “Kiến tha lâu cũng đầy tổ” hoặc “Có công mài sắt, có ngày nên kim”. Cả ba câu đều khuyên kiên trì làm từng chút một. Câu Pháp và câu “kiến tha” cùng dùng hình ảnh làm tổ; câu “mài sắt” dùng hình ảnh lao động của con người.

Câu 4

Câu 4: Viết một câu mở bài nghị luận có dẫn ngạn ngữ “Rome was not built in a day”.

Đáp án tham khảo: “Ngạn ngữ Anh có câu: thành Rome không được xây xong trong một ngày. Học một ngoại ngữ cũng vậy: không ai nói trôi chảy sau một tuần, mà phải qua hàng trăm buổi tập nhỏ, có hôm chán đến muốn bỏ.” Câu dẫn ngắn, có giải nghĩa, rồi nối ngay vào vấn đề của bài.

Ngạn ngữ trong sách cũ, trong bài văn và trong lời ông bà

Ngạn ngữ và tục ngữ có giống nhau không?

Trong tiếng Việt, gần như là một. Cả hai đều là câu nói dân gian trọn ý, đúc kết kinh nghiệm. Tục ngữ là thuật ngữ trong sách Ngữ văn; ngạn ngữ là cách gọi trang trọng hơn, hay dùng cho câu của nước ngoài.

Ngạn ngữ tiếng Anh là gì?

Tiếng Anh gọi là proverb hoặc saying. Từ adage cũng có nghĩa gần như vậy nhưng ít gặp hơn.

Ngạn ngôn với phương ngôn có phải là ngạn ngữ không?

Ngạn ngôn là cách gọi khác, cùng chữ ngạn 諺, nghĩa tương đương. Phương ngôn là câu nói lưu truyền trong một địa phương (phương là vùng), có khi được dùng gần như ngạn ngữ, có khi hẹp hơn, chỉ câu của một vùng.

“Ngạn ngữ có câu” dùng trong bài văn có ổn không?

Ổn, nhưng nên chắc câu mình dẫn đúng là câu dân gian. Nhiều câu lan truyền trên mạng thực ra là lời của một người cụ thể; với những câu đó, ghi “nhà văn X từng viết” sẽ chính xác hơn “ngạn ngữ có câu”.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
FB88
FB88
rophim
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Game Go88
Sunwin
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
tài xỉu sunwin
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
Hay88
Hay88
Hay88
Hay88
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
kubet
kubet
kubet
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
Hay88
sunwin
kqbd
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
33win
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
RR88
FB88
fb88
8 DAY
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
hitclub
go88
Tải go88
go88
s666
s66
kèo nhà cái 5