Nàng thơ là cách nói văn chương chỉ nguồn cảm hứng sáng tác của nhà thơ, được hình dung như một người con gái; về sau từ này dùng để gọi người có thật đã truyền cảm hứng cho một nghệ sĩ. Chữ này là cách người Việt gọi các nữ thần Muse của Hy Lạp. Trên mạng xã hội, “nàng thơ” còn được dùng để khen một cô gái dịu dàng, mơ mộng, hoặc gọi người mình thương.
| Nghĩa gốc | Nguồn cảm hứng thơ ca trong tâm hồn thi sĩ, được nhân cách hóa thành một người nữ |
| Nghĩa mở rộng | Người có thật khơi cảm hứng cho nghệ sĩ; cô gái mang vẻ đẹp lãng mạn |
| Gốc | Tương ứng với Muse (tiếng Anh: muse), các nữ thần nghệ thuật trong thần thoại Hy Lạp |
| Loại từ | Danh từ, sắc thái văn chương, trìu mến |
Nàng thơ bước ra từ thần thoại Hy Lạp
Người Hy Lạp cổ tin rằng tài năng nghệ thuật không hoàn toàn của con người mà được các Muse ban cho. Theo cách kể phổ biến, có chín Muse, trong nhiều dị bản là con gái của thần Zeus và Mnemosyne, nữ thần trí nhớ. Mỗi vị trông coi một lĩnh vực: Calliope với sử thi, Erato với thơ tình, Clio với lịch sử, Urania với thiên văn… Wikipedia tiếng Việt gọi các vị là “thần nàng thơ”.
Vì cảm hứng đến từ thần, nhà thơ xưa thường mở đầu tác phẩm bằng lời khẩn cầu Muse. Sử thi Odyssey của Homer bắt đầu bằng việc xin nàng Muse kể về người anh hùng lang bạt. Lối mở đầu ấy được nhiều nhà thơ châu Âu đời sau bắt chước, đến mức thành một quy ước của thể loại.
Tiếng Việt không phiên âm “Muse” khi nói về nghĩa này mà dùng một cái tên rất Việt: nàng thơ. Chữ “nàng” giữ lại hình bóng nữ thần, chữ “thơ” nói luôn nàng cai quản việc gì. Chưa rõ ai là người đầu tiên dùng cách gọi này.
Nàng thơ trong từ điển và ngoài đời
Từ điển tiếng Việt xếp nàng thơ vào lớp từ văn chương, giảng là nguồn cảm hứng thơ ca trong tâm hồn thi sĩ, với ví dụ đi tìm nàng thơ. Ở nghĩa này, nàng thơ không phải một người cụ thể. Một nhà thơ than “nàng thơ bỏ tôi đi rồi” tức là đang bí ý, viết không ra chữ.
Từ chỗ là một hình ảnh, nàng thơ dần được gán cho người thật. Trong tiếng Anh, muse chỉ người có thật đã khơi nguồn cho một nghệ sĩ: người yêu, người vợ, người bạn, có khi là người mẫu xuất hiện trong nhiều bức tranh của một họa sĩ. Tiếng Việt mượn luôn cách dùng ấy: “cô ấy là nàng thơ của anh nhạc sĩ” nghĩa là nhiều bài hát của anh được viết vì cô, hoặc nhờ cô mà có.
Lớp nghĩa mới nhất sinh ra trên mạng xã hội. Ở đây nàng thơ không cần gắn với nghệ sĩ nào, mà chỉ:
- một phong cách: váy nhẹ màu, tóc dài, ảnh chụp nắng chiều, vẻ trầm và mơ mộng (gọi là “style nàng thơ”);
- một lời khen: “Nhìn em như nàng thơ bước ra từ phim ấy”;
- một cách gọi người yêu trìu mến, như trong những dòng “cap nàng thơ” đăng kèm ảnh. Muốn xem nhiều kiểu câu như thế, có thể đọc tuyển thơ và cap viết cho các nàng thơ.
Nàng thơ, ý trung nhân, bạch nguyệt quang khác nhau thế nào?
Mấy cách gọi này hay đi chung trong các bài viết về tình cảm, nhưng mỗi từ nhấn vào một điều.
| Cách gọi | Nhấn vào | Ví dụ |
|---|---|---|
| Nàng thơ | Người khơi cảm hứng, khiến mình muốn viết, vẽ, hát | Cô là nàng thơ trong cả chục ca khúc của anh. |
| Ý trung nhân | Người mình thầm thương, chọn trong lòng | Ý trung nhân của cậu ấy học lớp bên. |
| Bạch nguyệt quang | Người thương từ lâu mà không với tới, đẹp mãi trong kí ức | Mối tình đầu thành bạch nguyệt quang của anh. |
| Giai nhân | Vẻ đẹp nhan sắc, cách nói cổ | Tài tử giai nhân. |
| Thi hứng, cảm hứng | Trạng thái muốn sáng tác, không gắn với người | Đêm trăng làm thi hứng dâng trào. |
Một người có thể vừa là ý trung nhân vừa là nàng thơ, nếu tình cảm ấy khiến người kia cầm bút. Nhưng nàng thơ không nhất thiết là người yêu: một người bạn, thậm chí một người xa lạ thoáng gặp, cũng có thể thành nàng thơ của một bài thơ. Đọc thêm về cách gọi ý trung nhân của người xưa và hình ảnh ánh trăng sáng không với tới để thấy rõ ranh giới.
Nàng thơ trên mạng xã hội và trong đời thật
Nàng thơ nghĩa là gì trong tình yêu?
Là cách gọi người yêu như nguồn cảm hứng của mình: người làm mình muốn viết vài dòng, chụp một bức ảnh đẹp, sống tử tế hơn. Đây là lời khen lãng mạn, nghe nhẹ nhàng hơn “người yêu” hay “bồ”.
Nàng thơ tiếng Anh là gì?
Là muse (viết hoa Muse khi nói về các nữ thần). Cũng nên biết muse còn là động từ, nghĩa là trầm ngâm, suy tư, không liên quan đến nàng thơ.
Nàng thơ có nhất thiết là con gái không?
Các Muse trong thần thoại đều là nữ, và chữ “nàng” của tiếng Việt cũng giữ nét ấy. Còn muse trong tiếng Anh hiện đại có thể dùng cho bất kì ai truyền cảm hứng cho nghệ sĩ, nam hay nữ.
Style nàng thơ là gì?
Là phong cách ăn mặc, chụp ảnh mang vẻ dịu dàng, mơ màng: tông màu nhạt, vải mềm, váy dài, tóc buông, bối cảnh có nắng, hoa, sách. Đây là cách dùng của giới trẻ trên mạng, không có trong từ điển.
Một chỗ dễ dùng lố: khen ai “đúng chất nàng thơ” trong một văn bản trang trọng như thư xin việc hay bài văn nghị luận sẽ nghe lạc giọng; chữ này hợp với thơ, với lời tình cảm hơn.