Bạch nguyệt quang là cách gọi người mình thương mà không với tới được: mối tình đầu lỡ dở, người để ý suốt mấy năm học mà chưa từng nói ra, hình bóng càng xa càng đẹp. Cụm từ đọc theo âm Hán Việt của 白月光, nghĩa đen là “ánh trăng sáng”. Ai hỏi “bạch nguyệt quang nghĩa là gì” thì cứ hình dung vầng trăng: ngẩng lên là thấy, giơ tay thì không chạm được.
| Nghĩa ngắn | Người thương mà không có được, tình đầu đẹp và khó quên |
| Gốc từ | Tiếng Trung 白月光 (bái yuèguāng): bạch = trắng, nguyệt quang = ánh trăng |
| Loại từ | Danh từ, dùng như một danh xưng: “anh ấy là bạch nguyệt quang của tớ” |
| Sắc thái | Lãng mạn, man mác tiếc nuối; hay đi đôi với “nốt chu sa” |
Bạch nguyệt quang: ánh trăng trắng và nghĩa bóng
Tách từng chữ ra thì rất dễ hiểu. Bạch (白) là trắng, nguyệt (月) là mặt trăng, quang (光) là ánh sáng. Ghép lại, 白月光 trong tiếng Trung vốn chỉ thứ ánh trăng trong vắt chiếu xuống mặt đất, chẳng có gì về chuyện yêu đương.
Nghĩa bóng mới là thứ khiến cụm từ nổi tiếng. Wiktionary ghi nhận nghĩa này xuất phát từ truyện mạng Trung Quốc: một kỉ niệm tình đầu được giữ nguyên vẹn, chưa bị đời thường làm bẩn. Một người được xếp vào vị trí ấy khi vừa đẹp, vừa xa, và quan trọng nhất là chưa từng thuộc về mình. Chính cái “chưa từng” ấy giữ cho hình ảnh luôn trong trẻo.
Về tới tiếng Việt, nghĩa được nới ra một chút. Giới trẻ dùng bạch nguyệt quang cho cả crush thời cấp ba, cho người yêu cũ chia tay trong tiếc nuối, đôi khi cho một diễn viên có vẻ đẹp thanh thuần mà fan chỉ dám ngắm từ xa. Nhìn chung, chữ này vẫn mang màu hoài niệm, ít ai dùng để nói về người đang ở bên cạnh mình.
Từ một truyện vừa năm 1944 của Trương Ái Linh
Gốc văn chương của bạch nguyệt quang nằm trong Hoa hồng đỏ và hoa hồng trắng (红玫瑰与白玫瑰), truyện vừa nhà văn Trương Ái Linh viết năm 1944. Nhân vật chính là Đồng Chấn Bảo, một người đàn ông đứng giữa hai kiểu phụ nữ. Ngay đầu truyện, tác giả đưa ra một so sánh chua chát: lấy người phụ nữ nồng nhiệt về nhà thì lâu dần nàng nhạt đi, còn người dịu dàng không cưới được lại thành ánh trăng sáng trong kí ức; ngược lại, lấy người hiền thục thì người nồng nhiệt năm xưa hóa thành nốt son đỏ trên ngực, không xóa được.
Hình ảnh ánh trăng ấy, Trương Ái Linh mượn từ câu mở đầu bài Tĩnh dạ tứ của Lý Bạch, “床前明月光” (Sàng tiền minh nguyệt quang: trước giường ánh trăng sáng). Ai muốn đọc lại bài thơ gốc có thể xem những bài thơ hay nhất của Lý Bạch.
Trương Ái Linh không viết đoạn này để khuyên ai, bà soi vào sự ích kỉ, cả thèm chóng chán của nhân vật. Hai chữ “bạch nguyệt quang” và “nốt chu sa” về sau mới tách khỏi truyện, sống riêng trên mạng. Theo Wiktionary và trang tin tiếng Anh Eye Shenzhen, chúng bùng lên năm 2018 khi khán giả phim Diên Hi công lược gọi vị hoàng hậu đã khuất là “bạch nguyệt quang” của hoàng đế. Từ đó cụm từ theo phim Hoa ngữ, truyện ngôn tình và video ngắn sang Việt Nam.
Bạch nguyệt quang, nốt chu sa và hắc nguyệt quang đặt cạnh nhau
| Cụm từ | Chỉ ai | Cảm giác để lại |
|---|---|---|
| Bạch nguyệt quang (白月光) | Người thương mà không có được, thường là tình đầu | Tiếc nuối, mơ màng, càng nhớ càng đẹp |
| Nốt chu sa (朱砂痣) | Người từng gắn bó thật, yêu nồng nhiệt rồi lỡ | Day dứt, như vết son in trên da |
| Hắc nguyệt quang (黑月光) | Người cũng khiến mình nhớ mãi, nhưng là nhớ trong đau | Yêu hận lẫn lộn, ám ảnh |
Nốt chu sa là nốt ruồi son màu đỏ. Nếu bạch nguyệt quang đẹp vì chưa chạm tới, thì nốt chu sa đau vì đã chạm tới rồi mất.
Hắc nguyệt quang là gì thì khó nói gọn hơn, vì chưa có từ điển nào ghi nhận. Đây là chữ đặt ngược với bạch nguyệt quang, xuất hiện trong tên nhiều truyện mạng Trung Quốc thuộc dòng xuyên sách, trọng sinh. Ở đó, “ánh trăng đen” là nhân vật mà người kia không quên được nhưng gắn với mưu mô, phản bội hoặc tổn thương. Dân mạng Việt dùng lỏng hơn, gọi vui người cũ để lại toàn kí ức tệ là hắc nguyệt quang. Nghĩa còn đang trôi, nên khi đọc nên dựa vào ngữ cảnh.
Gặp chữ bạch nguyệt quang trong bình luận, tin nhắn, caption
- Bình luận dưới phim: “Nam phụ diễn hay quá, đúng chuẩn bạch nguyệt quang của nữ chính, xem mà tiếc.”
- Nhắn tin với bạn thân: “Họp lớp gặp lại bạch nguyệt quang năm lớp 10, người ta có con rồi, mình thì vẫn đứng hình.”
- Caption ảnh cũ: “Mười bảy tuổi, ai cũng có một bạch nguyệt quang đứng ở cổng trường.”
- Bàn chuyện truyện: “Bộ này nữ chính không phải bạch nguyệt quang đâu, cô ấy là hắc nguyệt quang chính hiệu.”
- Lời khuyên trên diễn đàn: “Đừng so người yêu hiện tại với bạch nguyệt quang, ánh trăng thì đời nào chẳng đẹp hơn người thật.”
Viết văn hay bài làm trên lớp thì nên đổi sang cách nói tiếng Việt: mối tình đầu khó quên, người thương không với tới, hình bóng cũ. Đề văn về tình yêu tuổi học trò mà viết “bạch nguyệt quang” sẽ nghe như đang kể truyện ngôn tình.
Thơ Việt cũng có những ánh trăng không với tới
Chữ thì mới, nhưng cảm giác thì không. Bài Chút tình đầu của Đỗ Trung Quân kể về một chàng trai thương thầm cô bạn suốt mùa phượng, gửi lòng mình vào bài hát vu vơ, rốt cuộc người ấy là người duy nhất không hiểu. Không cần chữ Hán nào, đó vẫn là một bạch nguyệt quang rất Việt Nam.
Nếu hình bóng ấy đã thành gánh nặng, những chữ đứng gần là chấp niệm, nỗi nặng lòng khó buông và chuyện move on sau một mối tình.
Người đọc hay thắc mắc gì về bạch nguyệt quang?
Bạch nguyệt quang nghĩa là gì trong tình yêu?
Khi nói chuyện yêu đương, đó là người mình từng thương sâu sắc nhưng không đến được với nhau, có khi chưa từng tỏ tình. Vì chưa bị đời thường thử thách, hình ảnh người ấy trong kí ức luôn đẹp hơn thực tế.
Hắc nguyệt quang là gì?
Là cách nói đối lập với bạch nguyệt quang, xuất hiện trong truyện mạng Trung Quốc: người khiến mình nhớ mãi nhưng gắn với đau khổ, lừa dối hay thù hận. Từ này chưa có nghĩa chuẩn trong từ điển, mỗi truyện, mỗi người dùng có thể hiểu hơi khác nhau.
Bạch nguyệt quang và nốt chu sa khác nhau thế nào?
Bạch nguyệt quang là người chưa có được, đẹp vì xa. Còn nốt chu sa từng yêu thật, gắn bó thật rồi mất, nên nhớ đến là day dứt. Cả hai cùng đi ra từ một câu văn của Trương Ái Linh.
Bạch nguyệt quang tiếng Anh nói thế nào?
Dịch sát là white moonlight, nhưng người nói tiếng Anh sẽ không hiểu ngay nghĩa bóng. Muốn diễn đạt tự nhiên, có thể nói the one that got away, tức người mình để lỡ mất.
Bạch nguyệt quang có phải là crush không?
Có chỗ giống. Crush là người mình đang thích, chuyện vẫn còn mở; bạch nguyệt quang thường đã lùi vào quá khứ và gần như chắc chắn không thành. Một crush không được đáp lại, nhiều năm sau nhìn lại, rất dễ trở thành bạch nguyệt quang.