Moshi moshi (もしもし) là câu người Nhật nói khi nhấc máy hoặc mở đầu một cuộc gọi, giống “alo” của người Việt và “hello” trên điện thoại của người Anh. Câu này gần như chỉ dùng qua điện thoại; gặp mặt mà chào “moshi moshi” sẽ nghe rất lạ. Moshi moshi nghĩa là gì nếu dịch sát chữ? Đại ý là “tôi xin nói, tôi xin nói”.
| Nghĩa ngắn | Alo (khi nghe hoặc gọi điện thoại) |
| Gốc từ | Tiếng Nhật: lặp đôi chữ もし, rút gọn từ 申し (mōshi) của động từ khiêm nhường 申す (mōsu, nói) |
| Chữ viết | もしもし (hiragana); hiếm khi viết 申し申し |
| Sắc thái | Thân mật, dùng với bạn bè, người nhà; gọi công việc thì thay bằng câu trang trọng hơn |
Chuông reo ở Tokyo: moshi moshi vang lên lúc nào
Thử hình dung vài cuộc gọi ở Nhật, mỗi cuộc một hoàn cảnh:
- Con gọi cho mẹ: “Moshi moshi, okaasan? Con tới ga rồi.” Đây là chỗ hợp nhất của câu này: người quen, giọng thân.
- Sóng chập chờn trong tàu điện ngầm, người nói hỏi lại: “Moshi moshi? Nghe rõ không?” Lúc này nó giống “alo alo” của ta khi đường truyền rè.
- Gọi một người đang mải nghĩ, không trả lời: “Moshi moshi~ còn ở đó không đấy?” Từ điển Nhật ghi cả cách dùng này: gọi để xem người kia có đang nghe mình không.
- Trong anime, nhân vật áp điện thoại lên tai và nói đúng câu ấy; fan Việt bắt chước, gõ “moshi moshi” thay cho “alo” khi nhắn tin trêu nhau.
Còn khi nhận cuộc gọi ở công ty, nhân viên Nhật gần như không mở bằng “moshi moshi”. Họ đáp kiểu “Hai, [tên công ty] de gozaimasu” (Vâng, công ty X xin nghe). Gọi đi thì tự giới thiệu: “[tên công ty] no [tên mình] to mōshimasu”. Mở cuộc gọi công việc bằng moshi moshi bị coi là thiếu trang trọng.
Moshi là một lời xin phép được nói
Chữ moshi ở đây khác với chữ もし (moshi, “nếu”) hay gặp trong câu điều kiện. Nó là dạng rút gọn của 申し (mōshi), gốc ở động từ 申す (mōsu), cách nói khiêm nhường của “nói”. Người Nhật xưa mở lời với người trên bằng “mōshi”, ý như “thưa, tôi xin phép nói”. Lặp đôi lên, lại rút ngắn bớt, ta được moshi moshi.
Có một điều trớ trêu: gốc của câu là một động từ khiêm nhường, nhưng qua nhiều lần mài mòn, phần kính cẩn ấy gần như biến mất. Bây giờ moshi moshi nghe thân mật, đời thường. Muốn lễ phép, người Nhật lại phải quay về dạng đầy đủ “mōshimasu” kèm tên mình. Muốn biết thêm các cách xưng hô trên dưới trong tiếng Nhật, đọc bài senpai và sensei khác nhau ra sao.
Vì sao phải nói hai lần, và chuyện con cáo không biết nhắc lại?
Lời giải thích hợp lý nhất nằm ở chiếc điện thoại đời đầu. Khi điện thoại mới vào Nhật cuối thế kỷ 19, cuộc gọi phải qua tổng đài, đường dây nhiều tạp âm. Người gọi lặp tiếng “mōshi” để chắc đầu bên kia nghe thấy mình, và thói quen nói hai lần đứng lại thành lời chào. Mốc năm cụ thể và tên người “nghĩ ra” câu này mỗi nguồn kể một kiểu, chưa có chứng cứ thống nhất.
Song song có một giai thoại dân gian dễ thương hơn. Trong truyện cổ Nhật, cáo (kitsune) giỏi hóa thành người và giả giọng. Người ta đồn rằng cáo không nói nổi “moshi” hai lần liền, nên ai bắt máy mà đáp đủ “moshi moshi” thì chắc chắn là người thật. Đây là chuyện kể cho vui, không phải nguồn gốc lịch sử của câu chào, nhưng nó giải thích vì sao nhiều người Nhật thấy nói một chữ “moshi” cụt lủn thì nghe là lạ.
Moshi moshi, konnichiwa hay hai khi cầm máy
| Câu | Nghĩa | Dùng khi |
|---|---|---|
| Moshi moshi | Alo | Gọi điện cho người quen; hỏi lại khi sóng kém |
| Hai, … desu / de gozaimasu | Vâng, … xin nghe | Nhấc máy ở công ty, cửa hàng |
| Konnichiwa | Xin chào | Gặp mặt ban ngày; qua điện thoại chỉ nói sau khi đã nhận ra nhau |
| Ohayō | Chào buổi sáng | Gặp trực tiếp hoặc nhắn tin buổi sáng |
Nhầm phổ biến nhất của người mới học là dùng moshi moshi như “xin chào” khi gặp mặt. Câu chào trực tiếp phải là konnichiwa, ohayō, konbanwa tùy giờ. Mỗi nền văn hóa có lời chào riêng gắn với hoàn cảnh riêng, như lời chào chắp tay ở bài namaste của người Ấn Độ.
Nếu bạn mê văn hóa Nhật qua anime, mấy chữ khác hay gặp cùng nhóm là kawaii nghĩa là dễ thương và otaku. Còn khi viết bài tiếng Việt, cứ dùng “alo” là đủ; moshi moshi chỉ hợp trong lời kể về nước Nhật hoặc lúc đùa với bạn.
Nhấc máy kiểu Nhật cho đúng
Moshi moshi nghĩa là gì?
Là “alo” trong tiếng Nhật, dùng khi bắt đầu hoặc trả lời một cuộc gọi. Dịch sát chữ thì gần với “tôi xin nói, tôi xin nói”.
Moshi moshi viết thế nào trong tiếng Nhật?
Viết bằng hiragana là もしもし. Cách viết bằng chữ Hán 申し申し có tồn tại nhưng rất hiếm gặp.
Có dùng moshi moshi để chào khi gặp mặt được không?
Không nên. Người Nhật chỉ nói câu này qua điện thoại, hoặc khi gọi một người đang lơ đãng. Gặp mặt thì chào konnichiwa hay ohayō.
Moshi moshi trong anime có nghĩa khác không?
Không, vẫn là alo. Đôi khi nhân vật dùng nó để trêu người đang mơ màng, kiểu “này, có nghe không đấy?”, đúng với nghĩa phụ mà từ điển tiếng Nhật ghi nhận.