Mai An Tiêm là một câu chuyện ý nghĩa trong chương trình văn học Tiếng Việt lớp 2, sách Kết nối tri thức với cuộc sống. Bài viết phân tích nội dung, ý nghĩa và bài học từ tác phẩm. Học sinh có thể tham khảo để hiểu sâu hơn và làm bài tập hiệu quả.
Nội dung truyện Mai An Tiêm
Ngày xưa, Vua Hùng Vương thứ 18 có nuôi một đứa trẻ thông minh khôi ngô, đặt tên là Mai Yển, hiệu là An Tiêm.
Lớn lên, vua cưới vợ cho An Tiêm, và tin dùng ở triều đình. Cậy nhờ ơn Vua cha, nhưng An Tiêm lại kiêu căng cho rằng tự sức mình tài giỏi mới gây dựng được sự nghiệp, chứ chẳng nhờ ai. Lời nói này đến tai vua, vua cho An Tiêm là kẻ kiêu bạc vô ơn, bèn đày An Tiêm cùng vợ con ra một hòn đảo xa, ở ngoài biển Nga Sơn (Thanh Hoá, Bắc Việt).
Người vợ là nàng Ba lo sợ sẽ phải chết ở ngoài cù lao cô quạnh, nhưng An Tiêm thì bình thản nói: “Trời đã sinh ra ta, sống chết là ở Trời và ở ta, việc gì phải lo”.
Hai vợ chồng An Tiêm cùng đứa con đã sống hiu quạnh ở một bãi cát, trên hoang đảo. Họ ra sức khai khẩn, trồng trọt để kiếm sống. Một ngày kia, vào mùa hạ, có một con chim lạ từ phương tây bay đến đậu trên một gò cát. Chim nhả mấy hạt gì xuống đất. Được ít lâu, thì hạt nẩy mầm, mọc dây lá cây lan rộng.
Cây nở hoa, kết thành trái to. Rất nhiều trái vỏ xanh, ruột đỏ. An Tiêm bảo vợ: “Giống cây này tự nhiên không trồng mà có tức là vật của Trời nuôi ta đó”. Rồi An Tiêm hái nếm thử, thấy vỏ xanh, ruột đỏ, hột đen, mùi vị thơm và ngon ngọt, mát dịu. An Tiêm bèn lấy hột gieo trồng khắp nơi, sau đó mọc lan ra rất nhiều.
Một ngày kia, có một chiếc tàu bị bão dạt vào cù lao. Mọi người lên bãi cát, thấy có nhiều quả lạ, ngon. Họ đua nhau đổi thực phẩm cho gia đình An Tiêm. Rồi từ đó, tiếng đồn đi là có một giống dưa rất ngon ở trên đảo. Các tàu buôn tấp nập ghé đến đổi chác đủ thứ vật dụng và thực phẩm cho gia đình An Tiêm. Nhờ đó mà gia đình bé nhỏ của An Tiêm trở nên đầy đủ, cuộc sống phong lưu.
Vì chim đã mang hột dưa đến từ phương Tây, nên An Tiêm đặt tên cho thứ trái cây này là Tây Qua. Người Tàu ăn thấy ngon, khen là “hẩu”, nên về sau người ta gọi trại đi là Dưa Hấu.
Ít lâu sau, vua sai người ra cù lao ngoài biển Nga Sơn dò xét xem gia đình An Tiêm ra làm sao, sống hay chết. Sứ thần về kể lại cảnh sống sung túc và nhàn nhã của vợ chồng An Tiêm, nhà vua ngẫm nghĩ thấy thầm phục đứa con nuôi, bèn cho triệu An Tiêm về phục lại chức vị cũ trong triều đình.
An Tiêm đem về dâng cho vua giống dưa hấu mà mình may mắn có được. Rồi phân phát hột dưa cho dân chúng trồng ở những chỗ đất cát, làm giàu thêm cho xứ Việt một thứ trái cây danh tiếng. Hòn đảo mà An Tiêm ở, được gọi là Châu An Tiêm.
Đọc: Mai An Tiêm trang 92, 93
* Khởi động:
Câu hỏi trang 92 Tiếng Việt lớp 2: Giải câu đố:
Vỏ xanh, ruột đỏ, hạt đen
Hoa vàng, lá biếc, đố em quả gì?
Trả lời:
– Đáp án: Quả dưa hấu.
* Đọc văn bản:
Mai An Tiêm
* Trả lời câu hỏi:
Câu 1 trang 93 Tiếng Việt lớp 2: Vợ chồng Mai An Tiêm đã làm gì ở đảo hoang?
Trả lời:
Vợ chồng Mai An Tiêm đã dựng nhà bằng tre nứa, lấy cỏ phơi khô tết thành quần áo, nhặt và gieo trồng một loại hạt do chim thả xuống.
Câu 2 trang 93 Tiếng Việt lớp 2: Mai An Tiêm nghĩ gì khi nhặt và gieo trồng loại hạt do chim thả xuống?
Trả lời:
Mai An Tiêm nghĩ thứ quả này chim ăn được thì người cũng ăn được.
Câu 3 trang 93 Tiếng Việt lớp 2: Nói tiếp các câu dưới đây để giới thiệu loại quả do Mai An Tiêm đã trồng:
– Quả có vỏ màu (…), ruột (…), hạt (…), vị (…)
– Quả có tên là (…)
Trả lời:
– Quả có vỏ màu xanh, ruột đỏ, hạt đen nhanh, vị ngọt và mát.
– Quả có tên là dưa hấu.
Câu 4 trang 93 Tiếng Việt lớp 2: Theo em, Mai An Tiêm là người thế nào?
Trả lời:
– Mai An Tiêm là người cần cù, chịu khó, dám nghĩ, dám làm, thông minh, sáng tạo và hiếu thảo.
* Luyện tập theo văn bản đọc:
Câu 1 trang 93 Tiếng Việt lớp 2: Tìm từ ngữ chỉ hoạt động trong đoạn văn sau:
An Tiêm khắc tên mình vào quả rồi thả xuống biển, nhờ sóng đưa vào đất liền. Một người dân vớt được quả lạ đã đem dâng vua. Vua hối hận cho đón vợ chồng An Tiêm trở về.
Đáp án :
Các từ ngữ chỉ hoạt động trong đoạn văn là: khắc, thả, nhờ, đưa, vớt, dâng, hối hận, đón, trở về.
Câu 2 trang 93 Tiếng Việt lớp 2: Đặt một câu với từ ngữ vừa tìm được.
Trả lời:
– Bé Bi thả một chiếc thuyền giấy xuống chậu nước lớn.
Viết trang 94
Câu 1 trang 94 Tiếng Việt lớp 2: Viết chữ hoa: N
Trả lời:
– Quan sát chữ viết hoa N (kiểu 2) :
+ Độ cao: cỡ vừa 5 li, cỡ nhỏ 2,5 li.
+ Gồm 2 nét: giống nét 1 và nét 3 của chữ viết hoa M (kiểu 2)
– Cách viết chữ hoa N (kiểu 2):
+ Nét 1: Từ điểm đặt bút trên đường kẻ ngang 5, viết nét móc hai đầu trái, hai đầu lượn vào trong, dừng bút ở đường kẻ ngang 2.
+ Nét 2: Từ điểm đặt bút ở đường kẻ ngang 2, lia bút lên đường kẻ ngang 5, viết nét lượn ngang tạo thành nét thắt nhỏ, viết nét cong phải dừng bút ở đường kẻ ngang 2.
Câu 2 trang 94 Tiếng Việt lớp 2: Viết ứng dụng: Người Việt Nam cần cù, sáng tạo.
Trả lời:
– Học sinh viết lưu ý chữ viết hoa, độ cao và khoảng cách của các con chữ.
Nói và nghe: Kể chuyện Mai An Tiêm trang 94
Câu 1 trang 94 Tiếng Việt lớp 2: Quan sát tranh, nói tên nhân vật và sự việc trong từng tranh.
Mai An Tiêm
Trả lời:
Tranh 1: Vợ chồng Mai An Tiêm dựng nhà bằng tre nứa.
Tranh 2: Mai An Tiêm thấy một đàn chim bay qua thả xuống loại hạt đen nhánh.
Tranh 3: Vợ chồng Mai An Tiêm trồng ra một loại cây dây bò lan rộng , quả có vỏ màu xanh thẫm.
Tranh 4: Mai An Tiêm khắc tên mình lên quả dưa, rồi thả xuống biển, nhờ sóng đưa vào đất liền.
Câu 2 trang 94 Tiếng Việt lớp 2: Kể lại từng đoạn của câu chuyện theo tranh.
Trả lời:
– Tranh 1: Ngày xưa, có một người tên là Mai An Tiêm được Vua Hùng yêu mến nhận làm con nuôi. Một lần, vì hiểu lầm lời nói của An Tiêm nên nhà vua nổi giận, đuổi An Tiêm ra đảo hoang. Ở đảo hoang, hai vợ chồng An Tiêm dựng nhà bằng tre nứa, lấy cỏ phơi khô tết thành quần áo.
– Tranh 2: Một hôm, An Tiêm thấy một đàn chim bay qua thả xuống loại hạt đen nhánh. Chàng bèn nhặt và gieo xuống cát, thầm nghĩ: “Thứ quả này chim ăn được thì người cũng ăn được”.
– Tranh 3: Rồi hạt nảy mầm, mọc ra một loại cây dây bò lan rộng. Cây ra hoa rồi ra quả. Quả có vỏ màu xanh thẫm, ruột đỏ, hạt đen nhánh, có vị ngọt và mát. Vợ chồng An Tiêm đem hạt gieo trồng khắp đảo.
– Tranh 4: Mùa quả chín, nhớ vua cha, An Tiêm khắc tên mình vào quả, thả xuống biển, nhờ sóng đưa vào đất liền. Một người dân vớt được quả lạ đem dâng. Vua hối hận cho đón vợ chồng An Tiêm trở về. Thứ quả lạ đó là dưa hấu ngày nay.
* Vận dụng:
Câu hỏi trang 94 Tiếng Việt lớp 2: Viết 2-3 câu về nhân vật Mai An Tiêm trong câu chuyện trên.
Trả lời:
Mai An Tiêm là nhân vật mà em yêu thích. Khi bị đuổi ra đảo hoang mặc dù hoàn cảnh thiếu thốn nhưng chàng luôn có ý chí, nghị lực vượt qua gian khổ. Chẳng những thế chàng còn là một người con hiếu thảo.
Xem thêm:
- Bạn có thể xem Em mang về yêu thương để ôn bài trước.
- Tiếp theo, khám phá Bài 11: Cái trống trường em để học liền kề.
- Đừng quên Bài 12: Bờ tre đón khách để nối mạch tiếp theo.
Ý nghĩa truyện Mai An Tiêm
Bị đày ra đảo mà không oán trách
Mất hết chức vị, bị đẩy ra hòn đảo hoang cùng vợ con, An Tiêm không than khóc. Chàng chỉ nói sống chết là ở trời và ở chính mình. Câu nói ấy biến một hình phạt thành cơ hội: thay vì chờ được tha, gia đình chàng bắt tay dựng lều, khai khẩn, trồng trọt.
Biết nhìn ra món quà trong hoàn cảnh khó
Con chim lạ nhả mấy hạt giống xuống bãi cát. Người khác có thể bỏ qua, An Tiêm lại gieo trồng, nếm thử, rồi nhân giống khắp đảo. Từ một may mắn nhỏ, sự chăm chỉ và đầu óc nhanh nhạy đã làm ra cả một nguồn sống, còn đem dưa đổi lấy lương thực với thuyền buôn.
Thành quả chia cho mọi người
Được vua gọi về, An Tiêm dâng giống dưa và phát hạt cho dân trồng khắp nơi có đất cát. Bài học dành cho học sinh lớp 2 rất rõ: tự lực vượt khó, và khi đã có thành quả thì biết chia sẻ.
Nguồn gốc truyện Mai An Tiêm
Truyện Mai An Tiêm và sự tích quả dưa hấu đã được chép trong Lĩnh Nam chích quái và gắn với thời các vua Hùng. Bản kể ở đầu bài này khác bản trong sách Tiếng Việt 2: ở đây vua sai người ra đảo dò xét rồi gọi An Tiêm về, còn trong sách, An Tiêm khắc tên mình lên quả dưa thả xuống biển, người dân vớt được đem dâng vua, vua hối hận cho đón vợ chồng chàng trở về. Ở huyện Nga Sơn (Thanh Hóa), nơi truyện đặt hòn đảo của An Tiêm, hiện vẫn có đền thờ Mai An Tiêm. Đọc bản kể đầy đủ hơn tại Sự tích dưa hấu.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao Mai An Tiêm bị vua đày ra đảo?
Vì An Tiêm cho rằng mình làm nên sự nghiệp là nhờ tài sức của bản thân, không nhờ ơn ai; vua cho là kẻ kiêu bạc, vô ơn nên đày cả nhà ra đảo.
Quả dưa hấu được gọi tên như thế nào?
Theo bản kể trong bài, chim mang hạt từ phương tây đến nên An Tiêm gọi là Tây qua; người Tàu ăn khen “hẩu”, về sau gọi trại thành dưa hấu. Lớp 5 cũng học lại câu chuyện này ở bài Sự tích dưa hấu (Tiếng Việt 5 Cánh diều); đọc thêm Sự tích bánh chưng bánh dày.