Mặc cả là trả giá qua lại với người bán, bớt dần từng ít một để mua được rẻ hơn. Trong khẩu ngữ, từ này còn chỉ việc kì kèo từng điều kiện nhỏ trước khi hai bên chịu thỏa thuận, kèm ý tính toán thiệt hơn. Vì vậy, khi tìm “mặc cả nghĩa là gì”, người ta thường gặp cả hai cách dùng: chuyện mua mớ rau ngoài chợ và chuyện ngã điều kiện trong công việc.
| Nghĩa ngắn | Trả giá thêm bớt để mua rẻ; rộng hơn là kì kèo điều kiện trước khi thỏa thuận |
| Loại từ | Động từ (khẩu ngữ); “cuộc mặc cả”, “màn mặc cả” là cách dùng như danh từ |
| Gần nghĩa | Trả giá, kì kèo, ngã giá (khi đã thống nhất) |
| Tiếng Anh | haggle, bargain; nghĩa rộng: negotiate |
Mặc cả: từ sạp chợ đến bàn hợp đồng
Nghĩa đầu tiên ai cũng quen. Người bán nói một giá, người mua đáp một giá thấp hơn, hai bên đẩy qua đẩy lại vài lượt rồi gặp nhau ở khoảng giữa. Ví dụ: Bà nội mặc cả mãi mới mua được chục cam với giá vừa túi tiền. Ở nhiều cửa hàng, tấm biển “giá cố định, miễn mặc cả” được treo lên chính vì khách quen hỏi bớt.
Nghĩa thứ hai rời khỏi chợ. Khi hai bên bàn từng khoản tiền công, thời hạn, quyền lợi và ai cũng cố giữ phần lợi về mình, người ta cũng gọi đó là mặc cả: Chủ nhà và đội thợ mặc cả nửa buổi về tiền công sơn lại mặt tiền. Ở nghĩa này từ mang chút sắc thái tính toán, nên đặt vào chuyện tình cảm thì thành lời trách: Thương nhau mà cũng đem ra mặc cả như mua bán.
Từ điển của Viện Ngôn ngữ học xếp nét nghĩa thứ hai vào lớp khẩu ngữ, tức lời nói hằng ngày hơn là văn bản trang trọng. Muốn hiểu thêm lớp từ này, có thể đọc bài về lối nói thường ngày trong tiếng Việt. Viết báo cáo hay đơn từ, nên thay bằng “thương lượng”, “đàm phán”.
Nên mặc cả hay mua đúng giá?
Không có câu trả lời chung cho mọi chỗ. Ở chợ truyền thống, người bán thường nói giá cao hơn một chút để chừa chỗ cho khách bớt; đó là lúc mặc cả gần như thành một phần của việc mua bán. Còn ở siêu thị, cửa hàng ghi giá rõ ràng, hỏi bớt chỉ làm cả hai ngượng.
Có mấy điều người đi chợ lâu năm hay giữ:
- Hỏi giá rồi trả giá bằng giọng vui vẻ; chê hàng quá lời để ép giá dễ làm người bán phật lòng.
- Đã trả một giá mà người bán gật đầu thì nên mua, bỏ đi lúc ấy bị xem là thiếu lịch sự.
- Với gánh rau của một cụ bà hay hàng rong lời ít, bớt vài nghìn đồng chẳng đáng bao nhiêu với mình nhưng lại là phần lãi của người ta.
Mặc cả khéo vì thế là chuyện lời ăn tiếng nói nhiều hơn chuyện tiền. Ông bà ta đã gói điều ấy trong câu lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau. Và biết dừng đúng lúc cũng là một kiểu chi tiêu có chừng mực mà không chắt bóp, khác với ham rẻ đến mức mua về thứ mình không cần.
Mặc cả, trả giá, kì kèo và ngã giá khác nhau chỗ nào?
| Từ | Điểm chính | Ví dụ |
|---|---|---|
| Mặc cả | Cả quá trình thêm bớt qua lại giữa hai bên | Mặc cả một hồi mới mua được đôi dép |
| Trả giá | Người mua đưa ra một mức giá; còn có nghĩa bóng là chịu hậu quả | Khách trả giá năm chục; trả giá đắt cho sự chủ quan |
| Kì kèo | Nài thêm bớt dai dẳng, nghe hơi phiền | Kì kèo từng đồng lẻ |
| Ngã giá | Hai bên đã chốt được giá, cuộc mặc cả kết thúc | Ngã giá xong, chị bán hàng gói đồ |
| Nói thách | Người bán đưa giá cao hơn thực để chừa chỗ bớt | Hàng du lịch hay nói thách gấp đôi |
Chỗ dễ lẫn nhất là “trả giá”. Câu “anh ấy đã phải trả giá” không liên quan gì đến chợ búa: ở đây trả giá là gánh lấy hậu quả của một việc làm. Còn “mặc cả” thì không có nghĩa bóng ấy. Ngược với mặc cả là mua đúng giá niêm yết, hoặc kiểu “bán đúng giá, không nói thách” mà nhiều tiểu thương ghi ngay trên sạp.
Mua hàng qua mạng, người trẻ hay dùng chữ “xin giá tốt” hoặc nhắn hỏi trước khi chốt đơn với người bán online; về bản chất vẫn là một màn mặc cả, chỉ khác là gõ phím thay cho đứng trước sạp. Một lỗi viết hay gặp trong tin nhắn kiểu này là “mặt cả”: chữ đúng chỉ có một, mặc cả, với phụ âm cuối “c”.
Mặc cả ở chợ, trên mạng và khi đi làm
Mặc cả tiếng Anh là gì?
Khi nói về giá ở chợ, tiếng Anh dùng haggle hoặc bargain, ví dụ haggle over the price. Khi bàn điều kiện hợp đồng, lương thưởng, từ hợp hơn là negotiate.
Mặc cả nghĩa là gì khi không nói về mua bán?
Đó là việc bàn đi bàn lại từng điều kiện, bên nào cũng cố giữ phần lợi về mình trước khi đồng ý. Đặt vào chuyện tình cảm hay bổn phận, từ này mang ý chê sự tính toán.
Mua hàng online có nên mặc cả không?
Với shop nhỏ bán qua mạng xã hội, hỏi giá khi mua số lượng nhiều là chuyện thường. Với sàn thương mại điện tử có giá niêm yết, cách “mặc cả” hợp lý hơn là săn mã giảm giá hoặc so sánh giữa các gian hàng.
Nói thách và mặc cả liên quan với nhau thế nào?
Nói thách là phía người bán nâng giá lên trước, mặc cả là phía người mua kéo giá xuống. Hai việc đi thành cặp: chợ nào quen nói thách thì khách đến đó cũng quen mặc cả.
Trên các hội nhóm mua bán, người trẻ còn gọi màn mặc cả ấy là deal giá với người bán, mượn chữ deal của tiếng Anh.